ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Παρασκευή, 19 Ιανουαρίου 2018

ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ



ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ

Σφάλισαν τα φτωχομάγαζα
οι τσαγκάρηδες
που με τις πρόκες
ανάμεσα στα δόντια
με το ρυθμικό χτύπο
του μικρού σφυριού
και το πινέλο με τη βενζινόκολλα
γιάτρευαν τις πληγές
στα τρύπια μας παπούτσια
από το τρεχαλητό
πάνω στα κοφτερά χαλίκια 
του χωματόδρομου

τώρα τα παιδιά
τριγυρνούν με πόδια γυμνά
στις γκρίζες λεωφόρους
σπρωγμένα από χέρια αδίστακτα
θέαμα κοινό σε μάτια αδιάφορα
με βλέμματα αμέριμνα και απλανή

σώπασαν
οι στεντόρειες φωνές
των πλανόδιων παπλωματάδων
που με το μαγικό δοξάρι τους
αφράτευαν το μπαμπάκι
των παιδικών μας ονείρων
και το ‘ραβαν σφιχτά
στις απόκρυφες πτυχές
της πανσέληνης αθωότητας

τώρα τα παιδιά
γέρνουν ανέλπιδα
σε αποκαμωμένα προσκέφαλα
ζυμωμένα με λάσπη και σκόνη
στα κακοτράχαλα μονοπάτια
της άτακτης φυγής

ούτε μπαλωματής
απόμεινε κανένας
όπως τότε, έτσι και τώρα
με κουρέλια πολύχρωμα
απ' των χορτάτων τ’ αποφόρια
να φράξει τις χαραμάδες
στα τριμμένα πανωφόρια
της καρδιάς μας
να μην πετρώσει απ’ το κρύο
να μαλακώσει, να καταλαγιάσει
με ανθρωπιά να τυλιχτεί
να βραδύνει το άσκοπο ταχύ βήμα
να μάθει να αφουγκράζεται
των παιδιών την οδυνηρή αφωνία.

© Δημήτρης Φιλελές

Τρίτη, 9 Ιανουαρίου 2018

ΧΡΙΣΤΟΣ ΡΩΜΑΣ - ΚΡΙΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΟ "ΜΥΘ...ΙΣΤΟΡΗΜΑ"

Αγαπημένοι μου φίλοι και φίλες, στον απόηχο της πρώτης παρουσίασης της ποιητικής μου συλλογής "Μυθ...ιστόρημα" (εκδόσεις Απόπειρα, 2017) έχω τη χαρά και την τιμή να σας κοινοποιήσω το κριτικό σημείωμα του κ. Χρίστου Ρώμα, φιλόλογου - συγγραφέα, Δασκάλου μου στην ελληνική γλώσσα και στη λογοτεχνία στα καθοριστικά χρόνια της εφηβείας. Και από τον χώρο αυτό αισθάνομαι την υποχρέωση να του εκφράσω τις δημόσιες ευχαριστίες μου και για τότε και για σήμερα. Καλή σας ανάγνωση!



Δημήτρη Φιλελέ, «Μυθ…ιστόρημα»

Οι απόψεις των θεωρητικών της λογοτεχνίας για την ουσίας της ποίησης συγκλίνουν σήμερα στην παραδοχή ότι η διάκριση ανάμεσα σε παλαιότερη και σύγχρονη ποίηση είναι συμβατική. Η ποίηση, παλαιότερη και σύγχρονη, είναι μία. Και για την ακρίβεια όλη η πραγματική ποίηση είναι σύγχρονη. Απλώς τα εκφραστικά μέσα φωτίζουν με διαφορετικό φως τα συναισθήματα που αποτελούν το περιεχόμενό της.
Προς απόδειξη της πιο πάνω παραδοχής γράφει ο Νάσος Βαγενάς, ο πρύτανης αυτός των σύγχρονων ποιητών και κριτικών της λογοτεχνίας : «Αν η ποίηση είναι το αποτέλεσμα ενός ποιήματος πάνω στην ευαισθησία του ανθρώπου που το διαβάζει, τότε ένα ποίημα δεν είναι δυνατόν να θεωρείται ποίημα, αν δεν μπορεί ν’ απομακρύνεται, ν’ αποκόβεται από τις συγκεκριμένες συνθήκες που το δημιούργησαν και να είναι συνεχώς παρόν». Μπορεί, βέβαια, μια εποχή να εκφράζεται συναισθηματικά διαφοροποιημένη, με ευαισθησία πιο πλατιά από τις προηγούμενες∙ δεν είναι, ωστόσο, και κατ’ ανάγκη πιο βαθιά απ’ αυτές.
Με τις παραπάνω σκέψεις άρχισα να μελετώ, εντυπωσιασμένος, τα ποιήματα της συλλογής «Μυθ…ιστόρημα» του παλιού άριστου μαθητή μου και σημερινού συναδέλφου και αγαπημένου φίλου Δημήτρη Φιλελέ, ενός πνευματικού ανθρώπου, ευαισθητοποιημένου, που κατορθώνει με την ποίησή του να μεταπλάθει ιστορικά γεγονότα σε τέχνη.
Η πρώτη εντύπωσή μου, λοιπόν, από την προσέγγιση των ποιημάτων της συλλογής, η οποία αποτελείται από δέκα ποιητικές ενότητες, ήταν η επιβεβαίωση της πιο πάνω αλήθειας. Ο ποιητής Δημήτρης Φιλελές, με σημαντική γνώση όλων των στιχουργικών μορφών ως και της μοντέρνας ποίησης, κινείται σε ένα ευρύ ιστορικό πλαίσιο, που εκτείνεται από τις χαμένες πατρίδες των αρχών του εικοστού αιώνα ως και τη σύγχρονη εποχή. Υπάρχουν όμως εμβόλιμες ποιητικές ενότητες με θέματα της ξενιτιάς, θέματα παιδαγωγικά, καθώς και ποιητικοί στοχασμοί για σύγχρονα πρόσωπα και καταστάσεις.
Στην αρχή εντυπωσιάζει τον αναγνώστη ο τίτλος της συλλογής. Η διακεκομμένη λέξη «Μυθ…ιστόρημα» ανακαλεί στη μνήμη μας την ομώνυμη συλλογή του Γιώργου Σεφέρη. Και μάλλον τα δύο συνθετικά, μύθος και ιστορία, σηματοδοτούν επιδράσεις του ποιητή και από Καβάφη και από Σεφέρη, οι οποίοι επενδύουν με σύμβολα την πραγματικότητα της παρακμής του ελληνισμού, ή καλύτερα την «οδύσσεια» της σύγχρονης Ελλάδας.
Ο ποιητής δεν ακολουθεί, εξαρχής, την παραδοσιακή μορφή της ποιητικής γραφής. Μας ξαφνιάζει με το εισαγωγικό του ποίημα «Φθόγγοι», συνθεμένο σε μοντέρνα μορφή, ελεύθερο στίχο, λεξιλόγιο πεζογραφίας, τόνο προφορικής ομιλίας και σκοτεινό νόημα. Όμως, παρά τη σκοτεινότητα των εικόνων του, τα έλλογα στοιχεία των στίχων οδηγούν τον προσεκτικό αναγνώστη σε μια υποδήλωση των προθέσεων του ποιητή : Η ποίηση της συλλογής είναι συνθεμένη από λέξεις αιχμηρές, που διαλύουν την επιπόλαιη και ατεκμηρίωτη σκέψη. Είναι η ποίηση αυτή ένας «σπαθοφόρος λόγος, διασαλευτής της λιμνάζουσας ευταξίας». Είναι λόγος νέος, ανθοφόρος μιας αισιόδοξης άλλης ημέρας.
Και το επόμενο ποίημα της συλλογής σε μοντέρνα γραφή. Ποίημα καθαρά προσωπικό. Τα ρήματα σε α’ πρόσωπο, ενεργητικά, δυναμικά («σκύβω», «μαζεύω», «ζυμώνω» κ.α.). Ο ρόλος του συνειδητού δασκάλου στην πιο ωραία μεταφορική του έκφραση. Συλλέγει γράμματα, λέξεις, συναισθήματα, νοήματα από το εμπειρικό παρελθόν, για να συνθέσει ένα φωτεινό παρόν και να δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα. Και την πραγματικότητα αυτή να την παραδώσει «στο αθώο βλέμμα των παιδιών/ ως διαθήκη ιδιόχειρη/ με ρίζες βαθιές/ στην πατρική γη».
Οι ενότητες που ακολουθούν εμφανίζουν μια μορφική ποικιλία. Στις «Πατρίδες» η μορφή των ποιημάτων είναι παραδοσιακή. Ποίηση σε τετράστιχες ή δίστιχες στροφές με ιαμβικό μέτρο και σταυρωτή ή πλεχτή ομοιοκαταληξία. Μια ποίηση περιγραφική, που ζωντανεύει το δράμα της Μικρασιατικής καταστροφής, αλλά και τον αφανισμό του Πόντου από τις ορδές των Τούρκων. Εξειδικεύω κάποιες επισημάνσεις : Στο ποίημα «Σμύρνη μου» ο στίχος από περιγραφικός γίνεται προσωπικός – κουβεντιαστός με συναισθηματική φόρτιση∙ ενώ στο άλλο, το «1922», τα τριτοπρόσωπα ρήματα της περιγραφής εναλλάσσονται με το α’ πληθυντικό, για να δοθεί μέσα από προσωπικά βιώματα η αιχμαλωσία, η καταστροφή και ο θάνατος. Στο «Πώς να σωπάσω», εξ άλλου, εντυπωσιάζουν οι τετρασύλλαβοι στίχοι στις εξάστιχες στροφές, που με το γοργό πέρασμα του μετρικού τόνου δίνουν πολύ ζωηρά τη σύγχιση και τον πανικό του ελληνικού στοιχείου στην προκυμαία της Σμύρνης. Η ενότητα κλείνει με το ρίζωμα των προσφύγων στη νέα γη, στις παρυφές της ελληνικής πρωτεύουσας.
Ιστορικό το περιεχόμενο και της ενότητας με τίτλο «Τα χρόνια της φωτιάς». Η Ελλάδα στον πόλεμο του ’40, η Αντίσταση κατά του Άξονα, η πείνα, τα χαμίνια, οι προδότες, οι εκτελέσεις των αγωνιστών. Το πρώτο ποίημα «Εμείς κι οι άλλοι» από τα ωραιότερα της συλλογής. Με την ποιητική δύναμη του σχήματος της μεταφοράς απεικονίζεται από τη μια η ιδιοσυστασία του Έλληνα, με τα γνωστά χαρίσματα της προσωπικότητάς του, και από την άλλη η στυγνή και λογικοκρατούμενη προσωπικότητα των τεχνοκρατών Ευρωπαίων. Όμως στο τέλος η αναπότρεπτη ανθρώπινη μοίρα :
«για το ταξίδι όλοι φεύγουμε γυμνοί
  κι ο κάθε άνθρωπος θερίζει ό,τι σπέρνει».
Αλλά και τα επόμενα ποιήματα πλημμυρίζουν από προβληματισμό, ερωτηματικά, πόνο και αγανάκτηση. Αιτία, η αιματοβαμμένη πραγματικότητα που βίωνε η μαρτυρική χώρα μας : τα παιδιά της Αθήνας, η μαύρη κατοχή, τα διακόσια παλικάρια των φυλακών Χαϊδαρίου που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του ’44. Ένα ποίημα που τα ομοιοκατάληκτα δίστιχά του μοιάζουν με πονεμένα λιανοτράγουδα. Η θυσία των παλικαριών έγινε «σπόρος λευτεριάς, στα χείλη μας τραγούδι. Και το τελευταίο ξάφνιασμα. Το ποίημα «Καισαριανή» συνθεμένο σε μεικτή μορφή. Οι πρώτες τέσσερις στροφές τρίστιχες σε σχήμα ιαπωνικού χάι-κάι με ομοιοκατάληκτους τον πρώτο και τον τρίτο στίχο και οι δυο τελευταίες τετράστιχες με πλεκτή ομοιοκαταληξία. Το ποίημα λειτουργεί ως κραυγή διαμαρτυρίας και αγανάκτησης, αλλά και ως μνημόσυνο αιώνιο της μεγάλης θυσίας.
Με αναφορά σε ιστορικά γεγονότα και τα ποιήματα της ξενιτιάς. Κι αυτή η ποίηση παραδοσιακή. Γνωρίζουμε πόσο δραματικά συγκλονιστικός είναι ο μισεμός στη δημοτική μας ποίηση, καθώς το «αντίο» του αποχωρισμού έμοιαζε με το μοιρολόι του θανάτου. Ο ποιητικός λόγος κι εδώ υπαινικτικός με αναφορά στις ομαδικές αναχωρήσεις της δεκαετίας του ’50 για Γερμανία, Αυστραλία, Καναδά με το «τραγούδι σκουριασμένο/ και παράταιρο/ στου Στέλιου χαραγμένο/ το παράπονο». Πόσο επίκαιρο, αλήθεια, το θέμα! Τα τραγούδια του Στέλιου Καζαντζίδη θα μπορούσαν να είναι το «αντίο» του αποχαιρετισμού και για τα σημερινά ελληνικά νιάτα των άνεργων επιστημόνων!
Τα ιστορικά θέματα ολοκληρώνονται με τη δικτατορία του ’67. Τα ποιήματα της ενότητας σε παραδοσιακή φόρμα, αλλά και σε μοντέρνα. Στην παραδοσιακή ο στίχος είναι, κατά κανόνα, χαλαρός και οι στροφές τετράστιχες με ποικίλη ομοιοκαταληξία, όπως στο ποίημα «Νύχτα του Απρίλη», όπου με γλώσσα μεταφορική περιγραφική δίνεται το χρονικό των γεγονότων, ενώ η ψυχική ένταση από τα συναισθήματα του υποκειμένου κλείνουν το ποίημα στην καταληκτική τετράστιχη στροφή. Τα ποιήματα «Λύκοι», «Ενοχές», «Πάει καιρός» σε ποιητική πρόζα, την poème en prose των Γάλλων. Θαυμάζουμε σ’ αυτά τις αντιθέσεις : φως – σκοτάδι, συναίσθημα – λογική, δύναμη – ηθική, υποκρισία – αρετή, αλλά και την πένθιμη σιωπή όλων των όντων, από τους ανθρώπους, τα έμβια όντα ως τα άψυχα. Η εξέγερση κατά της δικτατορίας είναι το θέμα της «Αλλιώτικης νύχτας» σε μοντέρνο στίχο. Οι δυο πρώτες στροφές με τριτοπρόσωπα ρήματα περιγράφουν τη φύση, το τοπίο και τη θυσία. Οι επόμενες σε α’ πληθυντικό υπαινίσσονται τη συμμετοχή και του νεαρού ποιητή, μαζί με τους νέους της γενιάς του, στον ξεσηκωμό του Πολυτεχνείου.
Στο εξής το ποιητικό σκηνικό αλλάζει. Ο ποιητής κατά πρώτο επεξεργάζεται ποιητικά, θέματα της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας, με ρεαλισμό, φιλοσοφική διάθεση και αρκετή δόση σαρκασμού. Άλλωστε ο σαρκασμός, και ιδιαίτερα ο αυτοσαρκασμός, διακρίνει τους ανθρώπους με ώριμη προσωπικότητα και σημαντικό βάθος αυτογνωσίας. Έτσι, το πρώτο ποίημα της ενότητας «Αυτοσαρκαζόμενοι Νεοέλληνες», με τον τίτλο «Ελλάς», θυμίζει το Σεφερικό «Όπου κι αν πάω η Ελλάδα με πληγώνει» που υπαινίσσεται τη συρρίκνωση του ελληνισμού. Σαν συνέχεια και το άλλο με τίτλο «Εγκλήματα» δίνει έμμεσα, με το σχήμα της μεταφοράς, την κατάντια της Ελλάδας από τους πολιτικούς της, με τα χρέη, τις υποθήκες, τους φόρους και την οικονομική εξαθλίωση των πολιτών της. Γι’ αυτό και είναι βαριά η κατάρα του νέου ποιητή για το έγκλημα που συντελέστηκε στην πατρίδα :
«Έγκλημα ασυγχώρητο
  που μένει ατιμώρητο
  όποιος μας ψήνει να ψηθεί
  κι η στάχτη του να σκορπιστεί».
Τα ποιήματα, εξάλλου, «Παράπλευρες απώλειες» και «Το τυρί» αποτελούν επιτυχημένες εικόνες ανεκπλήρωτων ονείρων του Έλληνα ή μιας φαινομενικής επιτυχίας, που έρχεται να διαψεύσει η σκληρή και ανελέητη πραγματικότητα. Έκδηλος κι εδώ ο σαρκασμός και ο αυτοσαρκασμός. Αλλά γεμάτα σαρκασμό και αυτοδιαψεύσεις είναι και τα ποιήματα «Ο λάκκος» και «Δεν υπάρχει κράτος».
Οι χάι-κάι τρίστιχες στροφές με το παιχνίδισμα των ρημάτων, το γρήγορο ρυθμό του στίχου και τις λέξεις της καθημερινότητας, τέρπουν αλλά και προβληματίζουν.
Τέλος, «Η μπαλάντα των αδέσποτων σκυλιών» φωτογραφίζει εντυπωσιακά την αστική πραγματικότητα του περιθωρίου, με τους άνεργους και τους άστεγους να κοιμούνται στα πεζοδρόμια, μέσα στο κρύο, το χιόνι ή τον καύσωνα. Είναι ένας πικρός σαρκασμός που πληγώνει την ευαισθησία του καθενός μας, καθώς λειτουργεί αντιθετικά προς την ανεμελιά του διαβάτη που προσπερνά βυθισμένος στα προβλήματά του. Αλλά και η εικόνα στο σύνολό της παραπέμπει με πικρόχολο χιούμορ στη διογένεια αυτάρκεια.
Η επόμενη ενότητα, με τίτλο «Στη γειτονιά μας», εξίσου εντυπωσιακή. Στο ποίημα «Βαλκάνια εδώ», η αίσθηση ότι βρισκόμαστε σε ποιητικό περιβάλλον Κώστα Βάρναλη είναι έντονη. Οι πεντάστιχες στροφές με ομοιοκατάληκτους τον β’, γ’ και δ’ στίχους και επαναλαμβανόμενους σταθερά τον α’ και τον ε’ εκφράζουν με περιγραφική πυκνότητα την παθογένεια της καθημερινότητας στην Ελλάδα. Μέσα από τις αντιθέσεις κυλούν από τη μια τα προβλήματα, η φθορά και η δυστυχία, ενώ από την άλλη εκνευρίζουν η αδιαφορία, η απάθεια και η ανεύθυνη φλυαρία των πολλών. Γι’ αυτό και το τέλος :
«για το ξερό μας το κεφάλι
  έχει ο Θεός, κι αύριο πάλι»
ουσιαστικά και υφολογικά μας μεταφέρει στους «Μοιραίους» του Βάρναλη.
Πρωτότυπο ως ποιητική έκφραση και το ποίημα «Χτες». Στις απλές μονοσύλλαβες λέξεις του πρώτου στίχου κάθε στροφής ομοιοκαταληκτούν οι επόμενοι στίχοι. Συγκλονιστικά και τα γεγονότα που εκφράζει το ποίημα : θάνατος, βία, φωνές και προσευχές απόγνωσης μέσα στις φωτιές του πολέμου. Κι έτσι :
«Η μέρα δίχως οίκτο ξεκινά
  (αφού) το χρήμα τους ανθρώπους κυβερνά».
Αποτύπωσης της φρικτής ζωής των αθώων μέσα στη φρίκη του πολεμικού ανταγωνισμού των ισχυρών.
Εφεξής, όμως, το ποιητικό περιβάλλον αλλάζει, ημερεύει. Τώρα πια μιλάει ο δάσκαλος ποιητής. Και όσα γράφει είναι «Για τα παιδιά». Τέλος οι πόλεμοι, οι θάνατοι, οι σφοδρές συγκινήσεις. Τώρα παραμύθια, ιστορίες για πειρατές, περιπέτειες της ζούγκλας και συμβουλές. Το ύφος εδώ ευχάριστο, το λεξιλόγιο οικείο και το νόημα προσιτό. Μάλιστα, στο ποίημα με τα ομοιοκατάληκτα δίστιχα «Μη το ένα, μη το άλλο» είναι ευδιάκριτο και το λεπτό χιούμορ. Η περιπτωσιολογία των συμβουλών με την παρωχημένη πια παιδαγωγική αρχή, θυμίζει την τυπολογία των προσόντων από το «Ένας ιδανικός σύζυγος» του Όσκαρ Ουάιλντ. Δικαιολογημένη, ως εκ τούτου, και η παιδική αντίδραση.
Όμορφα και «Τα παραμύθια του παππού». Εξάπτουν την παιδική φαντασία και τρέφουν τα παιδικά όνειρα. Όμως και προσγείωση στην πραγματικότητα. Τα δίστιχα του ποιήματος με τη φανταστική ζωή τελειώνουν – και η τετράστιχη στροφή στο τέλος καλεί σε δράση :
«Κι όταν ο ήλιος το πρωί χτυπά στο παραθύρι
  ώρα να πιάσουμε δουλειά, σχολάει το πανηγύρι».
Και μαζί με το πανηγύρι τελειώνει και η ενότητα «Για τα παιδιά», που γαληνεύει τη συνείδηση και ηρεμεί την ψυχή.
Οι «Ευσεβείς πόθοι» στο εξής ολοκληρώνουν το κύριο σώμα της συλλογής. Ο ποιητής επιστρέφει εδώ με τρεις ξεχωριστές – μεταξύ των άλλων – δημιουργίες σε μοντέρνο ποιητικό λόγο. Φαίνεται μάλιστα πως αυτές διαχειρίζονται το ίδιο θέμα και εξελίσσονται σε ενιαία ποιητική αφήγηση. Πρόκειται για τα ποιήματα «Δικαιωθείτε», «Εστεμμένοι» και «Ουαί». Θέμα τους οι σύγχρονοι ηγεμόνες των λαών. Ο ποιητής καταφέρεται εναντίον τους. «Οδηγοί τυφλοί» οι ίδιοι, κατά την ευαγγελική ρήση, γίνονται ηγέτες «άνοων υποτελών». Αφιονίζουν τα αλαλάζοντα πλήθη με πομπώδεις λόγους, εντυπωσιάζουν με εικόνες μεγαλείου, κενές περιεχομένου, ενώ οι ίδιοι πολύ απέχουν από τις αρετές που μεγαλόστομα διακηρύττουν. Με μια σειρά από προστακτικές στο ποίημα «Δικαιωθείτε», ο ποιητής αποδεικνύει σ’ αυτούς πως όλα όσα αναφέρουν είναι φθαρμένα υλικά, που στόχο έχουν την υποτέλεια. Όμως, πιστεύει πως το αποτέλεσμα θα είναι αντίθετο από τις επιδιώξεις τους. Θα είναι, τελικά, η διαγραφή τους «από τα κατάστιχα του ανθρώπινου γένους».
Ίδια σκληρή γλώσσα και στο «Εστεμμένοι», καθώς και στο «Ουαί». Ο ποιητής, μέσα από ηχηρές αντιθέσεις, ξεσκεπάζει την κενότητα των εστεμμένων του λαού. Γι’ αυτό και το «Ουαί» έρχεται να διαστείλει τον τύπο από την ουσία, την υποκρισία από την πραγματικότητα, τη χαμέρπεια από τη μεγαλοσύνη.
Ομολογώ πως η πιο πάνω τριλογία προσμετράται στα θετικά της συλλογής.
Σε σχήμα κύκλου, τελικά, κλείνει, η ποιητική συλλογή «Μυθ…ιστόρημα» του αγαπητού μας Δημήτρη Φιλελέ. «Ο τρελός του χωριού» στο επίμετρο της συλλογής είναι ποίημα σε μοντέρνα μορφή και ελεύθερο στίχο, όπως και οι «Φθόγγοι». Και σ’ αυτό, τα θετικά στοιχεία σημαντικά. Η λογική του τρελού είναι ανώτερη από τη λογική των γνωστικών. Ένας σπόρος με το βάρος της αγάπης είναι ικανός όχι μόνο να αντισταθμίσει, αλλά και να ξεπεράσει τις ανθρώπινες ματαιότητες. Γιατί η ψυχική γαλήνη και η θεϊκή ομορφιά της αγάπης είναι η ουσίας της ζωής, ενώ τα βαρίδια του κόσμου γεμίζουν μια κούφια καρδιά με άπιαστα και ανώφελα όνειρα, σαν τη φενάκη της σκιάς. Και ο ποιητής καταφάσκει την ουσία της ζωής.
Φτάσαμε, λοιπόν, στο τέλος της διαδρομής μας, έστω κι αν αυτή η ερμηνευτική προσέγγιση ήταν σύντομη κι έμοιαζε με απλό σκιτσάρισμα των ποιημάτων. Όμως, φάνηκε, νομίζω, καθαρά πως η αληθινή ποίηση είναι μία και πάντα σύγχρονη, είτε είναι σε έρρυθμο λόγο είτε σε μοντέρνο. Γιατί, όπως λένε και οι ειδικοί, «η ποίηση είναι γλώσσα που χορεύει», καθώς κινείται, σαν τον χορευτή, προς πολλές κατευθύνσεις. Και αυτές τις κατευθύνσεις δεν μπορούμε να τις προσδιορίσουμε από την αρχή. Και τούτο, γιατί η ποίηση έχει απρόσμενες επαναλήψεις έχει συμπύκνωση νοήματος και υψηλό βαθμό αφαίρεσης έχει πλήθος από αμφισημίες και πυκνή χρήση των σχημάτων του λόγου έχει, τέλος, συχνά, ασυνέχεια του λόγου, ενώ και οι εικόνες της διακρίνονται για την πρωτοτυπία και το απροσδόκητο.
Και όλ’ αυτά τα γνωρίσματα τα βρίσκουμε στην ποίηση του Δημήτρη Φιλελέ.
Πρόκειται, λοιπόν, για ποίηση αληθινή, που η γοητεία της μας τέρπει, μας συγκινεί, μας προβληματίζει και μας απογειώνει από την πεζότητα της καθημερινότητας.

Χρίστος Γ. Ρώμας

13 Νοεμβρίου 2017

Τρίτη, 19 Δεκεμβρίου 2017

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

Χριστούγεννα! Και επί γης ειρήνη; Όχι! Και επί γης πόλεμος και αδελφοσφαγή. Και επί γης φτώχεια και πείνα. Και επί γης αρρώστιες και θάνατος. Και επί γης ξεριζωμός. Οι έμποροι καπηλεύονται ό,τι μπορούν - τη θρησκεία, την αγραμματοσύνη, την ελπίδα - και οδηγούν εκατόμβες στον αφανισμό. Είναι γι' αυτούς οι άνθρωποι νούμερα και η ζωή τους επιταγή με πολλά μηδενικά. Καλά Χριστούγεννα, συνάνθρωποι!!!



ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

Στον τόπο που γεννήθηκες το μίσος βασιλεύει
στον τόπο που μεγάλωσες ο θάνατος θεριεύει

στρατιώτες βάζουνε φωτιά στις αχυρένιες φάτνες
χέρια μαχαίρια φονικά αφήνουν πίσω στάχτες 

τα βρέφη πρόβατα σφαγής, θυσία στον Ηρώδη
της Περσεφόνης που ‘φαγαν σπυρί σπυρί το ρόδι

διψούν τα δέντρα για νερό,  στο αίμα βουτηγμένα
των μονομάχων που μεθούν τα πλήθη στην αρένα

πέπλα πυκνά, κεριά σβηστά, σκιά βαριά η Σαλώμη
το δίκιο είναι τ’ άδικο και κάλπικοι οι νόμοι

τ’ αστέρι αλλαξοδρόμισε,  παντού σκοτάδι ως πέρα
κοράκια κρώζουν και σκορπούν τον τρόμο, τη φοβέρα

κατατρεγμός, ξεριζωμός, πουλιά κυνηγημένα
της πατρικής της άγκυρας κομμένη η καδένα

σμύρνα, λιβάνι και χρυσό έμποροι παζαρεύουν
σφαίρες χαλάζι, στη νυχτιά σαν δαίμονες χορεύουν

σκοτώνουν στο απόσπασμα την επί γης ειρήνη
μπροστά στις μαύρες κάνες τους στερνή πνοή αφήνει

στο όνομά σου σπέρνουνε λοιμό στο πέρασμά τους
χάρου δρεπάνι κοφτερό το συναπάντημά τους

κι αν πάλι απόψε γεννηθείς, πάλι σπαθιά ακονίζουν 
κι αν κάνουν πως σε προσκυνούν, με δόλο γονατίζουν

απλόχερα μοιράζουμε της γέννησης την ώρα
λαχτάρες, πόνους, συμφορές που φέρνει η Πανδώρα

κι αν πάλι απόψε γεννηθείς,  πάλι καρφιά τροχίζουν
ανθρωποφάγοι άρχοντες την τύχη σου ορίζουν

αλυσοδένουν άσπλαχνα την τελευταία ελπίδα
πάνω σε ξύλινο σταυρό καρφώνουν την πατρίδα.

© Δημήτρης Φιλελές

Τρίτη, 12 Δεκεμβρίου 2017

ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ



ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ

Οι λέξεις μου
ωρίμασαν αυτοεξόριστες
στο ορυχείο της σιωπής

επιλογή συνειδητή, μακριά
από των χειροκροτημάτων την οχλοβοή
και των επιφωνημάτων την παραίσθηση

μάρτυρες βουβοί παρέμειναν της αγωνίας
όταν πλατάγιζαν οι σημαίες του πολέμου
ηχούσαν οι σάλπιγγες των μελλοθάνατων
κροτάλιζαν τα τύμπανα των εθελοντών νεκρών
όταν κάλπαζαν οι αλαλάζοντες κίβδηλοι ηγεμόνες
περιέφεραν ανερυθρίαστοι την υπεροψία τους
υπόσχονταν ανέξοδη μεταθανάτια αθανασία
όταν θρηνούσαν αλλόφρονες οι μανάδες
στα ανώνυμα μνήματα σφαγιασμένων βρεφών
για χάρη κάποιας Σαλώμης

μακρύ ταξίδι σε σκοτεινές στοές
επώδυνη αναζήτηση του φωτός
αιματηρή κάθαρση, εξαγνισμός

οι λέξεις μου
μπορούν να στέκονται
γυμνές μπροστά στο πλήθος
απαλλαγμένες
από την περιβολή της συγκατάβασης
από την ανοχή στη μικροψυχία
από τη φοβία της απαξίωσης
έτοιμες να ζήσουν την περιπέτεια.


© Δημήτρης Φιλελές

Κυριακή, 19 Νοεμβρίου 2017

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ "ΜΥΘ...ΙΣΤΟΡΗΜΑ"



Με την ευγενική πρόσκληση από τη δημοσιογράφο κυρία Βίκυ Τσιανίκα, το "Μυθ...ιστόρημα" θα ταξιδέψει με τη Φωνή της Ελλάδας.  Την Τρίτη 21 Νοεμβρίου 2017, από τις 6 μέχρι τις 7 το απόγευμα, στην εκπομπή "Δράκοι και Νεράιδες", ο Δημήτρης Φιλελές διαβάζει ποιήματα από τη συλλογή σε μια συζήτηση εφ' όλης της ύλης. Τη συντροφιά συμπληρώνει μελωδικά ο Φίλιππος Πλακιάς με μελοποιημένα ποιήματα από τη συλλογή. 

Καλή σας ακρόαση!

Σάββατο, 18 Νοεμβρίου 2017

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΕΝΤΖΟΣ - ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΟ "ΜΥΘ...ΙΣΤΟΡΗΜΑ"



Με μεγάλη χαρά αναδημοσιεύω την εισήγηση του εκλεκτού Δασκάλου μου Γιάννη Ρέντζου στην πρώτη παρουσίαση της ποιητικής μου συλλογής "Μυθ...ιστόρημα" που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα, 13 Νοεμβρίου 2017, στο art cafe "Monk" στο Μοναστηράκι.Ένα μεγάλο ευχαριστώ για την τιμή που μου έκανε να αποδεχθεί την πρόσκλησή μου και να είναι ένας από τους ομιλητές της βραδιάς μαζί με τον επίσης εκλεκτό Δάσκαλό μου - συγγραφέα Χρίστο Ρώμα, τον Επίτιμο Σχολικό Σύμβουλο - συγγραφέα (και φίλο πολύτιμο) Νίκο Σαλτερή και τον μελετητή / αφηγητή λαϊκών ιστοριών (και από καρδιάς φίλο) Δημήτρη Προύσαλη. 


Καλή σας ανάγνωση!!!

Πέμπτη, 16 Νοεμβρίου 2017

ΠΩΛΕΙΤΑΙ



Σκέψεις για την αυριανή ιστορική επέτειο 44 χρόνια μετά...

ΠΩΛΕΙΤΑΙ

Προσκύνησες και φίλησες ποδιές κατουρημένες
ιδέες ακολούθησες πλαστικοποιημένες

σε πήρε ο κατήφορος που γυρισμό δεν έχει
οι πρώην φίλοι φτύνουμε και συ θαρρείς πως βρέχει

για λίγα ξεπουλήθηκες, για τα πολλά ελπίζεις
στη φάκα σου πετάξανε τυρί να ροκανίζεις

δεινός αφισσοκολητής με γλώσσα δύο πήχες
την τύχη σου την έκανες και την υγειά σου βρήκες

το κόμμα σε χρειάζεται τη μάχη να κερδίσει
επάνω σου να στηριχτεί αν κάποτε γλιστρήσει

την επαρχία μούντζωσες για χάρη της Αθήνας
τα δάχτυλά σου έχωσες στο μέλι σαν κηφήνας

γιατί να βασανίζεσαι στη ζέστη και στο κρύο
αφού μπορείς να βολευτείς σε βουλευτή γραφείο ;

δεν είν’ ευκαταφρόνητος ο ρόλος του κλητήρα
που λιβανίζει ολημερίς τον κάθε εθνοσωτήρα

και πιάνεται η μέση σου όταν διπλοτσακίζεις 
χαμπάρι μη σε πάρουνε όσοι τους χαφιεδίζεις

κοιμήθηκες και ξύπνησες σε θέση εξουσίας
δικαίωση των κόπων της ευδόκιμης θητείας

όπως ο γυμνοσάλιαγκας που μάντρες σκαρφαλώνει
στα κάγκελα κρεμάστηκες και βγήκες στο μπαλκόνι

λύνεις και δένεις τα σκοινιά και παίρνεις αποφάσεις
αποσοβείς τα σκάνδαλα πριν πάρουν διαστάσεις

είν’ ο μισθός σου άξιος κι η εξέλιξη ραγδαία
μα και ο φθόνος των εχθρών κατάληξη μοιραία

κατηγορίες στο κενό όσες κι αν πουν θα πέσουν
τα ίχνη σβήνεις,  μάταια παλεύουν να σε δέσουν

κι έχεις τους άσσους πάντοτε κρυμμένους στο μανίκι
γιατί στα ντέρμπι σίγουρη ποτέ δεν είν’ η νίκη

υπόγεια συμφέροντα και εξυπηρετήσεις 
συχνά σε ξελασπώνουνε αν αλλαξοπιστήσεις

γιατί μπορεί σαν άνθρωπος στρατόπεδο ν’ αλλάξεις
μια ευκαιρία αν βρεθεί απ’ τα μαλλιά ν’ αρπάξεις

μα να προσέχεις, θα ‘λεγα, αυτό τ’ αλισβερίσι
πολλοί δεν ήπιανε νερό κι ας φτάσανε στη βρύση

κι αν σήμερα κορδώνεσαι σαν κόκορας λειράτος
θα είσαι πάντα ποντικός που τόνε τρώει ο γάτος.


© Δημήτρης Φιλελές

Παρασκευή, 3 Νοεμβρίου 2017

ΦΥΓΗ



ΦΥΓΗ

Είναι μακρύς ο δρόμος της φυγής
πίσω κλείνουν βαριές οι πόρτες
νιώθεις σαν φυλακισμένος που λευτερώθηκε
μα δεν έχει γωνιά ν’ απαγκιάσει
ούτε φίλους να καλημερίσει
τα σκεβρά παραθυρόφυλλα σφαλίζουν
μ’ ένα τρίξιμο που μοιάζει κλάμα μωρού
εγκαταλειμμένου άσπλαχνα στην κούνια
δε ρίχνεις πίσω τα μάτια
μη τυχόν και λυγίσεις
μη τυχόν και πισωπατήσεις
ο δρόμος σου είναι μόνο μπροστά
η ζωή σου είναι μόνο μπροστά
η απόφασή σου είναι μόνο μπροστά
εκεί που κανείς δε σε γνωρίζει
εκεί που κανέναν δε γνωρίζεις
εκεί που υπάρχει μόνο μέλλον
άγνωστος ανάμεσα στο ανώνυμο πλήθος
αμίλητος καταμεσής στο πολύγλωσσο μελίσσι
ανεπιθύμητος και επιθυμητός σύγκαιρα
ξένος πια στον τόπο σου και στον ξένο τόπο ξένος
μια πέτρα αρκεί ν’ ακουμπήσεις την ψυχή σου
την έσχατη αποσκευή, άλλη δεν έχεις
κι αν δε βρεις μέρος να σταθείς
κι αν δε σου δώσουν τόπο να ξαποστάσεις
θα προχωρήσεις παραπέρα, όλο και πιο πέρα
ξέρεις πως το ταξίδι
έχει ενδιάμεσους σταθμούς, όχι προορισμό
σφίξε τα δόντια, δάγκωσε το λυγμό
στάσου με το κεφάλι ψηλά
μέτρησε αμέτρητες φορές τ’ αστέρια
στο νυχτερινό ουρανό
όταν έρθει το πλήρωμα του χρόνου
θα το νιώσεις, θα γονατίσεις
και θα χαϊδέψεις το νωπό χώμα
θα ζεστάνουν την παλάμη σου
οι διάσπαρτοι λεπτοί κόκκοι του
τα βλέμματα των ανθρώπων
θα διαπεράσουν τη ραχοκοκαλιά σου
σαν ανοιξιάτικος ζέφυρος
είναι μακρύς ο δρόμος, συνάνθρωπε
μέχρι να φτάσεις στη γη της δικαίωσης.


© Δημήτρης Φιλελές

Κυριακή, 22 Οκτωβρίου 2017

ΦΩΤΑ ΠΟΡΕΙΑΣ



ΦΩΤΑ ΠΟΡΕΙΑΣ

Ο έρωτας σαν χάρτινο πλεούμενο
με τα φωτάκια της νυχτερινής πορείας
μια μάχη που δεν έχει προηγούμενο
και δεν τη γράφουν τα βιβλία ιστορίας.

Ένα ταξίδι με των αστεριών το φως
ούτε πυξίδα ούτε χάρτης ούτε στίγμα
γύρω μια θάλασσα και κάτω ο βυθός
δυο ακροβάτες πάνω απ' του σεισμού το ρήγμα.

Ο έρωτας σαν άνεμος ανήμερος
απλώνει τις φτερούγες του και σημαδεύει
κι αν φαίνεται αθώος και εφήμερος 
τα βέλη άστοχα ποτέ του δεν ξοδεύει.

Νύχτες καρφιά, φωτιά και απειλή
βλέμματα σμίγουν με φορτία  ηλεκτρισμένα
μοιάζει το τέλος με χαριστική βολή
αίμα το πλήθος περιμένει στην αρένα.

Εσύ τον ήλιο να φοράς στην παγωνιά
κι εγώ ν' ανάβω το φεγγάρι κάθε βράδυ
στην αγκαλιά μου φτιάχνω μια ζεστή γωνιά
να κοιμηθείς να μην τρομάζεις στο σκοτάδι. 

Εσύ στα χέρια μου κοιμήσου σαν παιδί
κι εγώ θα πλέκω τα όνειρά μου στα μαλλιά σου
κι ένα χαμόγελο θα γράφω στο χαρτί
κάθε πρωί που θα ξυπνάς για τη δουλειά σου.


© Δημήτρης Φιλελές

Ποίημα δημοσιευμένο στο συλλογικό έργο "Ανθολογία Σύγχρονης Ερωτικής Ποίησης - Β' Τόμος" των εκδόσεων "Κύμα" (Οκτώβριος 2017).

Τετάρτη, 11 Οκτωβρίου 2017

ΑΛΟΓΟΜΥΓΕΣ

Φωτογραφία-ντοκουμέντο του Δημήτρη Χαρισιάδη.
Αθήνα, χειμώνας 1941-42

ΑΛΟΓΟΜΥΓΕΣ

Είναι πολύ ενοχλητικές
οι αλογόμυγες
εκεί που κάθεσαι ήσυχος στ' αυγά σου
και κοιτάζεις μόνο τη δουλειά σου
και φροντίζεις καθημερινά τη φαμελιά σου
και κλείνεις έξω από την πόρτα σου
του κόσμου όλου τα προβλήματα
και ασχολείσαι μόνο με τα δικά σου
νάσου τρυπώνουν από κάποια χαραμάδα
διαλέγουν το πιο ευαίσθητο σημείο του σώματός σου
- το λοβό του αυτιού -
ζαλικώνονται στη ράχη του
και μιλούν,  μιλούν, μιλούν
ακατάπαυστες εκνευριστικές
για τα παιδιά του κόσμου που πεινάνε
για τους ανθρώπους που υποφέρουν και πονάνε
για όσους ζητούν το δίκιο και τους κυνηγάνε
για τα καραβάνια στο πουθενά που προχωράνε
για τα πουλιά που τα σκοτώνουν
καθώς ανυποψίαστα πετάνε
γι' αυτούς που το χρήμα για θεό δεν προσκυνάνε
κι όσο δεν τους δίνεις σημασία
τόσο εξακολουθούν να θορυβούν
προκλητικά απρόσκλητες
δε διστάζουν να σε τσιμπήσουν
σαν κάτι να τους χρωστάς
μέχρι που αναγκάζεσαι να σηκωθείς
να τις κυνηγήσεις και να τις διώξεις
να κλείσεις ερμητικά τα παράθυρα
και να βυθιστείς πάλι στην οικογενειακή γαλήνη
τι φταις εσύ για τους ασυλλόγιστους
που αποφάσισαν να πάνε κόντρα στο ρεύμα ;
είναι πολύ ενοχλητικές
οι αλογόμυγες
και δεν βρίσκεται κανείς
να μας απαλλάξει απ' αυτές…


© Δημήτρης Φιλελές