«Η Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη - θεατρική κριτική

 

«Η Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

από την Ομάδα «Φάος» στο Θέατρο Χώρος

σε σκηνοθεσία του Θοδωρή Αμπαζή

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Από τον Ιανουάριο μέχρι και τον Ιούνιο του 1903 ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης δημοσιεύει στο λογοτεχνικό περιοδικό «Παναθήναια» τα δεκαεπτά κεφάλαια της νουβέλας «Η Φόνισσα», ενός από τα κορυφαία πεζογραφικά έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Αρκετά χρόνια αργότερα και λίγο πριν τον θάνατο του «αγίου των γραμμάτων μας», το 1912, «Η Φόνισσα» κυκλοφορεί ως αυτόνομο αφήγημα από τις Εκδόσεις Φέξη.  

 

Η υπόθεση:

Στην κλειστή και αυστηρή πατριαρχική κοινωνία της Σκιάθου ζει η ηρωίδα του αφηγήματος, η Χαδούλα, η σύζυγος του Γιάννη του Φράγκου, η γνωστή σε όλους ως Φραγκογιαννού. Γυναίκα δυναμική αλλά αυτονόητα υποταγμένη στη μοίρα της και στην έμφυλη βία, δέσμια των κοινωνικών καταναγκασμών, ζει υπηρετώντας τους γονείς της αρχικά, τον σύζυγό της κατόπιν, αργότερα τα παιδιά της και τέλος τα παιδιά των παιδιών της.

Βιώνει καθημερινά την ανυπόφορη εξουσία των αντρών αλλά και το βάρος των ταξικών διαφορών όχι μόνο στο πρόσωπό της, αλλά και σε όλες τις γυναίκες του νησιού (τουλάχιστον ως εκεί φτάνει ο ορίζοντάς της). Αυτή και όλες οι άλλες είναι αναγκασμένες να αποδέχονται την ύπαρξή τους ως παιδιά ενός κατώτερου Θεού, να δένουν τη ζωή τους με έναν άντρα χωρίς να έχουν κανένα λόγο στην επιλογή του, αλλά η ποιότητά του να είναι συνάρτηση της προίκας που θα δώσει ο πατέρας τους, να υπακούν και να υπηρετούν τους άλλους αδιαμαρτύρητα μέχρι την τελευταία τους πνοή.  

Μέχρι που οι σκέψεις αυτές την οδηγούν στον παραλογισμό και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο φόνος ενός κοριτσιού σε βρεφική ή παιδική ηλικία είναι μια πράξη «λυτρωτική» τόσο για το παιδί όσο και για την οικογένειά του. Πνίγει τη νεογέννητη εγγονή της και βασανίζεται από τις τύψεις, συνειδητοποιεί το αμάρτημά της, αλλά η ταραγμένη ψυχή της αντί να μετανιώσει για την πράξη της, αναζητά ένα «θεϊκό» σημάδι για την επιβεβαίωση ή μη της αποτρόπαιης πράξης της. Εκούσια ή ακούσια παρερμηνεύοντας την πραγματικότητα, οδηγείται στον φόνο δύο ακόμα μικρών κοριτσιών, επιχειρώντας παράλληλα να συγκαλύψει το έγκλημά της. Και λίγο αργότερα, χωρίς τη δική της συμμετοχή αλλά με την επιθυμία να συμβεί, ένα μικρό κορίτσι πνίγεται στο πηγάδι του σπιτιού στο οποίο η Χαδούλα ξενοδουλεύει.

Οι άδικες υποψίες που πέφτουν πάνω της την ωθούν να κρυφτεί κάτω από το βάρος της ενοχής της και τον φόβο της σύλληψης και της παραδειγματικής τιμωρίας. Ακόμα όμως και όταν φιλοξενείται στο σπίτι ενός βοσκού, επιχειρεί να πνίξει τη νεογέννητη κόρη του, που κατά σύμπτωση γλιτώνει. Αναγκάζεται να εγκαταλείψει το σπίτι βιαστικά και κινδυνεύει πλέον να γίνει βορά στα νύχια των διωκτών της.

Και όταν αυτοί την πλησιάζουν σε απόσταση αναπνοής, εκείνη κάνει το απονενοημένο διάβημα. Αποφασίζει να διασχίσει το επικίνδυνο θαλάσσιο πέρασμα που οδηγεί από την ξηρά στο εκκλησάκι του Αγίου Σώστη, αποζητώντας την προστασία του Θεού. Και κάπου εκεί, στα μισά της διαδρομής, στην κορύφωση του δράματος, η φόνισσα σκεπάζεται από την παλίρροια, μεταξύ ανθρώπινης και θείας δικαιοσύνης.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Ο Θοδωρής Αμπαζής για μια ακόμα φορά επιλέγει να ασχοληθεί με την ελληνική δραματουργία, για να μας προσφέρει μια θεατρική μεταφορά υψηλής ποιότητας και αισθητικής. Ο αγαπημένος του Παπαδιαμάντης προσφέρεται για το χτίσιμο μιας θεατρικής δημιουργίας επικεντρωμένης

κυρίως στα ρεαλιστικά στοιχεία του κειμένου, ενώ τα νατουραλιστικά και ηθογραφικά στοιχεία χρησιμοποιούνται ως υποστηρικτικά για την ενδυνάμωση του λόγου.

Ο σκηνοθέτης διασκευάζει με αυστηρότητα και επιλεκτικότητα, αλλά κυρίως διδάσκει· και αυτό είναι το πιο σημαντικό σημείο της όλης διαδικασίας πριν οι ηθοποιοί μεταφέρουν τη δράση επί σκηνής. Διδάσκει τον λόγο με ποιητικότητα, τον τοποθετεί στα στόματα των ηθοποιών και τον κάνει να ρέει σαν ποτάμι, άλλοτε με παιχνιδίσματα, άλλοτε με γλαφυρότητα και άλλοτε με ασίγαστη ορμητικότητα. Διδάσκει τον λόγο ως δύναμη, τον τοποθετεί στα σώματα των ηθοποιών και τον κάνει άλλοτε όπλο και άλλοτε ασπίδα, άλλοτε βέλος που εκτοξεύεται και άλλοτε καταφύγιο από τους διώκτες. Το ανθρώπινο δράμα κορυφώνεται βαθμιαία σαν ποτάμι που φουσκώνει και ξεχειλίζει παρασύροντας στο πέρασμά του τους ταξιδιώτες της ζωής.

Η γνώση μεταμορφώνεται σε θεατρική πράξη κάτω από το άγρυπνο αλλά και διακριτικό μάτι του δασκάλου, που με την καλλιτεχνική του ευρύτητα μεριμνά και για το μουσικό μέρος και για τους φωτισμούς που φέρνουν στην επιφάνεια των ψυχισμό των χαρακτήρων ανά πάσα στιγμή.

Τέλος, είναι εντυπωσιακό πώς ένα τόσο λιτό, μοντέρνο και απρόοπτο σκηνικό μπορεί να είναι τόσο λειτουργικό και τόσο ταιριαστό με ένα κλασικό κείμενο.

 

Οι ερμηνείες:

Η ομάδα των νεαρών ηθοποιών επωμίζεται ένα εξαιρετικά επίπονο και δυσπρόσιτο εγχείρημα, το οποίο φέρνει σε πέρας λειτουργώντας με την ακρίβεια του μηχανισμού ενός ελβετικού ρολογιού. Αξιοθαύμαστος ο συντονισμός μεταξύ τους, αξιολάτρευτη η προσαρμογή της δυναμικής στην εκφορά του λόγου ανάλογα με ψυχολογικές διακυμάνσεις των χαρακτήρων, αξιοζήλευτη η σωματική συναρμογή και η εναρμόνιση της έντασης των κινήσεων με τις αυξομειώσεις του λόγου και με την απαιτητική εναλλαγή ρόλων. Ένα άριστο σύνολο που δεν «λέει τα λόγια του» μόνο, αλλά με άριστη υποκριτική μαγνητίζει το βλέμμα του θεατή και τον συμπαρασύρει με κάθε λέξη και με κάθε κίνηση στον ταραγμένο βυθό του μυαλού της τραγικής Φραγκογιαννούς.

 

Συνοπτικά:

Πρόκειται για ένα από τα θεατρικά διαμάντια του φετινού χειμώνα. Μια παράσταση που αγγίζει όλους μας και θεματικά και βιωματικά· γιατί ο κόσμος μας δεν είναι ακόμα τόσο ανθρώπινος όσο πρέπει κι ας έχουν περάσει πάνω από εκατό χρόνια από τότε που γράφτηκε το αφήγημα.

Επιπλέον, η άριστη σκηνική διδασκαλία και η σημασία στη λεπτομέρεια σε συνδυασμό με την υποκριτική δεινότητα δημιουργούν ένα κλίμα αδιάκοπης συναισθηματικής φόρτισης καθώς ο λόγος θριαμβεύει και τα σώματα, υπηρέτες του πιστοί, τον διαχέουν σε όλη την αίθουσα, προκαλώντας αλλεπάλληλες εσωτερικές δονήσεις κάθε στιγμή.

Μια παράσταση υποδειγματική καθ’ όλα που αποσπά το αβίαστο αλλά και γεμάτο συγκίνηση χειροκρότημα του κοινού.

 

Η ταυτότητα της παράστασης

 

Ερμηνεύουν (αλφαβητικά):

Αναγνωστόπουλος Βασίλης, Αποστόλου Μελίνα, Γαβριηλίδης Αρσένιος, Γεωργακοπούλου Τόνια, Γρηγοράκη Στέλλα, Θεοδωροπούλου Σέβη, Καράμπελα Μυρτώ, Κλείδωνα Αλίκη, Κωτσίου Αναστασία, Μπογιατζή Χριστίνα, Νικητοπούλου Δάφνη, Παπανδρέου Θεοδώρα, Πλάντζου Κατερίνα, Ψαρρή Νάσια

 

Επιμέλεια μουσικής: Θοδωρής Αμπαζής

Σκηνικά-Κοστούμια: Ομάδα Φάος

Γραφιστική επιμέλεια: Δήμητρα Καράμπελα

Φωτογραφίες-Trailer: Νίκος Πεκιαρίδης

Διεύθυνση Παραγωγής: Χρυσή Τομή Φ ΑΜΚΕ

Υπεύθυνη επικοινωνίας: Νατάσα Παππά

Διαφήμιση-Social Media: Κατερίνα Γεωργοπούλου

 

Θέατρο Χώρος, Ορφέως & Πραβίου 6-8, Βοτανικός 118 55

https://horostheatre.gr/

 

Ημερομηνίες Παραστάσεων: 

26-27 Ιανουαρίου, 2-3-9-10-16-17-24 Φεβρουαρίου, 2-3-9-10 Μαρτίου

Ώρα Έναρξης: 21.00, Διάρκεια παράστασης: 90΄

 

Γενική είσοδος: 18€ - Μειωμένο: 14€ / 10€

14€: καθηγητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης / φοιτητές / ΑΜΕΑ / άνεργοι / + 65 (με επίδειξη των αντίστοιχων αποδεικτικών εγγράφων)

10€: ατέλεια για σπουδαστές δραματικών σπουδών / ηθοποιών ΣΕΗ (κατόπιν συνεννόησης διαθεσιμότητας στο ταμείο του θεάτρου ) / μαθητές σχολείων 

14€: ομάδες άνω των 10 ατόμων. 

 

Προπώληση Εισιτηρίων:

https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/i-fonissa-tou-aleksandrou-papadiamanti-1

 

 Πηγή πρώτης δημοσίευσης: "Η Φόνισσα" στο fractal