Δικαίωμα στη λήθη - θεατρική κριτική

 

«Δικαίωμα στη λήθη» της Δέσποινας Αποστολίδου

σε σκηνοθεσία της Νάνσυ Ρηγοπούλου

στο Θέατρο Άβατον (Γκάζι)

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Κατά κανόνα επιμελούμαστε το φαίνεσθαι και το θεαθήναι, αμελώντας ή και αποκρύπτοντας εκουσίως το είναι. Δημιουργούμε και αποδεχόμαστε κοινωνικές συμβάσεις, καταλήγοντας ανήμποροι θεατές του εαυτού μας αλλά και όσων, κατά δήλωσή μας, αγαπάμε. Μέχρι που εμείς μένουμε παγιδευμένοι εδώ, αλλά η αλήθεια της ζωής ήδη βρίσκεται αλλού. Αν ίσως απλώσουμε το χέρι μας, μπορεί και να τη φτάσουμε. Θα το τολμήσουμε όμως;

 

Εισαγωγικά:

Το δικαίωμα στη λήθη  είναι νομικός όρος. Πρόκειται για το δικαίωμα να ζητά το υποκείμενο των δεδομένων τη διαγραφή των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν, εφόσον δεν επιθυμεί πια αυτά τα δεδομένα να αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας και εφόσον δεν υφίσταται νόμιμος λόγος να τα κατέχει ο υπεύθυνος επεξεργασίας, όπως ορίζεται στο άρθρο 17 του Γενικού Κανονισμού Προσωπικών Δεδομένων. Σε αυτό βασίζεται η ομότιτλη παράσταση, η οποία προέκυψε ως προϊόν έρευνας δεδομένων της τελευταίας εκατονταετίας από  προσωπικές μαρτυρίες ατόμων με ψυχικά προβλήματα και φροντιστών υγείας (είτε από το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον είτε κατ’ επάγγελμα).

 

Η υπόθεση:

Στο πλατό μιας τηλεοπτικής εκπομπής δύο γυναίκες που η ψυχική ασθένεια είναι βίωμα του άμεσου οικογενειακού τους περιβάλλοντος καλούνται να καταθέσουν όχι μόνο τις προσωπικές τους εμπειρίες, αλλά και τη στάση που ανέπτυξαν απέναντι σε αυτή τη συνύπαρξη. Δύο εντελώς διαφορετικές περιπτώσεις με διαμετρικά αντίθετες προσεγγίσεις που ούτε οι πάσχοντες βοηθούνται ούτε οι φροντιστές ανακουφίζονται. Ένας φαύλος κύκλος συμπεριφορών και αντιδράσεων που οδηγούν στην ενίσχυση των συνεπειών, καθώς η άρνηση επιδεινώνει το πρόβλημα και η επιλογή της αποσιώπησης μπορεί να είναι η πιο συνήθης αντίδραση, αλλά δεν αποτελεί και τη λύση του προβλήματος.

Η παρουσιάστρια της εκπομπής στοχεύει στην ευαισθητοποίηση του κοινού, προσπαθεί να διατηρεί απόσταση ασφαλείας, αλλά και να διαμορφώνει ένα κλίμα ασφάλειας και εμπιστοσύνης για τους ανθρώπους που έχουν φτάσει στα πρόθυρα της δημόσιας εξομολόγησης. Αυτός είναι ο λόγος που τους παρέχει το «δικαίωμα στη λήθη» σε οποιαδήποτε στιγμή της μαγνητοσκόπησης το επιθυμήσουν, δηλαδή το δικαίωμα να διακόψουν τον λόγο τους και να ζητήσουν την ολοκληρωτική διαγραφή των προσωπικών τους δεδομένων.

Η ροή της προσωπικής αφήγησης ξεκινά και καθώς το κουβάρι των περιστατικών και της αντιμετώπισής τους ξετυλίγεται,  η εμπλοκή και της δημοσιογράφου φαίνεται αναπόφευκτη. Οι άβολες ερωτήσεις υποδαυλίζονται από τη συνειδητή ή ασυνείδητη συναισθηματική εμπλοκή της, οι παύσεις και οι υπαναχωρήσεις των υποκειμένων πυκνώνουν και τα κενά καλύπτονται από εμβόλιμες προσωπικές μαρτυρίες ατόμων με ψυχικά νοσήματα, συγγενικών τους προσώπων ή επαγγελματιών φροντιστών τους.

Η ένταση αυξάνεται κλιμακωτά και η διαδρομή γίνεται όλο και πιο ανηφορική. Ποιος θα καταφέρει να φτάσει μέχρι το τέλος ενός δρόμου γεμάτου με επικίνδυνες στροφές και αγκαθωτές μνήμες; Ποιος θα μπορέσει να βάλει το χέρι του ιαματικά πάνω στις ανοιχτές πληγές; Ποιος θα τολμήσει να πάρει το μερίδιο της ευθύνης που του αναλογεί; Ποιος θα μπορέσει να σταθεί απέναντι στον εαυτό του, να αναγνωρίσει με παρρησία τα λάθη του και να κάνει συνειδητή αλλαγή πορείας προς τη λύση του προβλήματος;

Ποιος θα κάνει χρήση του δικαιώματος στη λήθη; Είναι το νόμιμο δικαίωμα πανάκεια ή ένας ακόμα τρόπος για να κρύψουμε ακόμα περισσότερο σκουπίδια της ψυχής μας κάτω από το χαλί; Αν ο νόμος δικαιώνει ή νομιμοποιεί τις πράξεις μας, είναι και αρκετός για να καταπραΰνει και τη συνείδησή μας;

Ποιος θα είναι ο θριαμβευτής στη σύγκρουση ανάμεσα στη νομιμότητα και την ηθική; Και, τελικά, μήπως δεν είναι αυτό το θέμα, αλλά η τελική αναμέτρηση με την ανθρωπιά μας;

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Το κείμενο της Δέσποινας Αποστολίδου διακρίνεται για την ταχύτατη εναλλαγή του συναισθηματικού κόσμου των δύο υποκειμένων αλλά και της δημοσιογράφου που καλείται να φέρει σε πέρας μια πολύ δύσκολη αποστολή. Χαρακτηρίζεται από την ασταθή ισορροπία του ψυχικού κόσμου των εμπλεκομένων, ενώ οι παρεμβολές των αληθινών ανθρώπινων ιστοριών, κινούμενες σε παράλληλες γραμμές, λειτουργούν καταλυτικά στην εξέλιξη των γεγονότων. Το πλαίσιο είναι ακατάπαυστα ασφυκτικό παρά τις επιφανειακές στιγμές χαλαρότητας, που ακολουθούνται από ακόμα υψηλότερο επίπεδο έντασης.

Αυτή τη συνθήκη αναλαμβάνει να διαχειριστεί και να αναδείξει σκηνοθετικά (και φωτιστικά) η Νάνσυ Ρηγοπούλου με βοηθό τον Άρη Χαλκιά. Δημιουργεί έναν ουδέτερο χώρο για να στήσει μια κατ’ αντιπαράσταση εξέταση, που δεν γίνεται άμεσα ορατή από το υποκείμενο. Δεν επιχειρεί να το εκθέσει, αλλά να το στρέψει αυθόρμητα προς το κοινό και το κοινό να του δώσει την προσοχή που του αναλογεί, ώστε να προκληθεί η επιθυμητή αλληλεπίδραση. Συνεργάζεται άψογα με το φαινομενικά ουδέτερο και ψυχρό σκηνικό που έχει δομήσει με επιμέλεια η Τζία Τσουρουνάκη και εκμεταλλεύεται άριστα τόσο τις εναλλαγές του φωτισμού –με ένα ανατριχιαστικό στιγμιότυπο σκιών–  όσο και τις μουσικές διακυμάνσεις της Ελισάβετ Γούναρη, που σε όλη τη διάρκεια της παράστασης διατηρούν το επίπεδο της έντασης και υποδηλώνουν τη διαρκή υποβόσκουσα ταραχή. Τέλος, οι έντονες ενδυματολογικές επιλογές του Niccolò Patissi ενισχύουν την τραγική αντίθεση ανάμεσα στη θρυμματισμένη πραγματικότητα και την ενορχηστρωμένη ατσαλάκωτη εικόνα της στίλβουσας επιφάνειας, μια από τις μεγαλύτερες μάστιγες της εποχής μας.

 

Οι ερμηνείες:

Η Δέσποινα Αποστολίδου ενσαρκώνει με απόλυτη φυσικότητα δύο εντελώς διαφορετικούς ρόλους, δύο πέρα για πέρα διαφορετικές προσωπικότητες. Σαν να γυρίζει έναν αόρατο διακόπτη, μεταμορφώνεται σωματικά και ψυχικά, με ένα εσωτερικό κλικ· τη χαλαρότητα διαδέχεται η αυστηρότητα, την απλουστευμένη ειλικρίνεια η επιτηδευμένη κοινωνική προσωπίδα, τον έντιμο προσωπικό απολογισμό η λογικοφανής αποστασιοποίηση, την αποδοχή της ευθύνης η αποπροσανατολιστική ανασφάλεια. Και στις δύο περιπτώσεις, όταν έρχεται η κρίσιμη ώρα της εσωτερικής αποδοχής, βλέπουμε ένα εύθραυστο πλάσμα που δέχεται την αλήθεια ως μόνη διέξοδο και τη συντριβή ως λύτρωση.

Η Νάνσυ Ρηγοπούλου είναι η στυλιζαρισμένη δημοσιογράφος, η από θέση και άποψη ισορροπίστρια που οφείλει να κρατά αποστάσεις, ενώ παράλληλα υποκινεί τεχνηέντως τα υποκείμενά της για την επίτευξη του στόχου της. Επιχειρεί να είναι επικοινωνιακή και αντικειμενική, αλλά μια άλλη πλευρά του εαυτού της διαφαίνεται σε ανύποπτο χρόνο. Η απροσδόκητη συναισθηματική εμπλοκή της δημιουργεί νέα συνθήκη και προκαλεί απρόβλεπτη εξέλιξη. Ο ακροτελεύτιος λόγος της ανοίγει έναν ανεξάντλητο δίαυλο ειλικρινούς επικοινωνίας της με το κοινό.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μια θεατρική παράσταση βγαλμένη μέσα από την ίδια τη ζωή χωρίς άλλα συστατικά νόθευσης της πραγματικότητας. Τα επιμέρους αφηγήματα είναι σκληρά και ολότελα αληθινά. Οι ανθρώπινες ιστορίες ηχούν σαν πυροβολισμοί και βρίσκουν κατευθείαν τον στόχο τους. Οι επί σκηνής αλλά και το κοινό βρίσκονται απολογούμενοι απέναντι στον εαυτό τους. Το ζητούμενο είναι μόνο η παραδοχή της αλήθειας, που θα μας οδηγήσει σε ένα καλύτερο ξημέρωμα.  

Φεύγοντας με σφιγμένο το στομάχι και προσπαθώντας να βάλουμε τις σκέψεις σε τάξη, μπορούμε να πούμε ότι στ’ αλήθεια άξιζε τον κόπο.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

 

Κείμενο: Δέσποινα Αποστολίδου

Σκηνοθεσία: Νάνσυ Ρηγοπούλου

 

Ερμηνεύουν:

Νάνσυ Ρηγοπούλου, Δέσποινα Αποστολίδου

 

Πρωτότυπη μουσική: Ελισάβετ Γούναρη

Σκηνικά: Τζία Τσουρουνάκη

Σχεδιασμός Φωτισμού: Νάνσυ Ρηγοπούλου

Κοστούμια: Niccolò Patissi

Βοηθός σκηνοθέτη / social media: Άκης Χαλκιάς

Φωτογραφίες: Μαρία Μονάντερου

Trailer: Μύρα Δοϊτσίδου, Θάνος Κοφινάς

Γραφιστική επιμέλεια: Λασκαρίνα Καπετοπούλου

Υπεύθυνη επικοινωνίας: Γιώτα Δημητριάδη

 

Πληροφορίες Παράστασης:

Από Τρίτη 17/02 έως Τρίτη 17/03 – Ώρα έναρξης  21.00

 

Τιμές εισιτηρίων:

Γενική Είσοδος: 12€ / Φοιτητικό, Άνω των 65 ετών: 10€ / Ανέργων, ΑΜΕΑ, Ατέλειες: 7€

*Ειδικές τιμές εισιτηρίων για ομαδικές κρατήσεις κατόπιν συνεννόησης.

* Τηλέφωνα κρατήσεων: 210-3412689, 6949681428

Προπώληση εισιτηρίων : Δικαίωμα στη λήθη - 2ος χρόνος | Εισιτήρια online! | More.com

 

Διάρκεια παράστασης : 70 λεπτά

 

ΘΕΑΤΡΟ ΑΒΑΤΟΝ

ΕΥΠΑΤΡΙΔΩΝ 3, 11854 ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ

(300μ. από το μετρό Κεραμεικός)

Τηλ. 210-3412689

Email: avatontheatre@gmail.com

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Το "Δικαίωμα στη λήθη" στο fractal