«Βάσσα – Μια μητέρα» του Μαξίμ Γκόρκι

 

«Βάσσα – Μια μητέρα» του Μαξίμ Γκόρκι

σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ στο Θέατρο Arroyo

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Ο Μαξίμ Γκόρκι υπήρξε ένας άνθρωπος που από την παιδική του ηλικία βίωσε την οικογενειακή δυστυχία και την απόρριψη. Η ζωή του υπήρξε μια διαρκής περιπλάνηση και ένας ατέλειωτος αγώνας για επιβίωση, που συνοδεύτηκε από την προσωπική εμπειρία της σκληρής εργασίας, την επαφή με τη δυστυχία των κατατρεγμένων εργατών, αλλά και την ανελέητη καταδίωξη από το ανελεύθερο τσαρικό καθεστώς ακόμα και όταν έχει καταξιωθεί ως συγγραφέας. Οι συνθήκες αυτές διαμόρφωσαν όχι μόνο τον χαρακτήρα του αλλά και τον προσωπικό του τρόπο γραφής. Στα έργα του, πίσω από τις διαφορετικές ανθρώπινες ιστορίες, γίνεται αντιληπτή η φωνή διαμαρτυρίας και η αδιάκοπη αντιπαράθεσή του με την καταπιεστική εξουσία, που δεν καταρρακώνει μόνο όσους την υφίστανται, αλλά αλλοτριώνει και την ίδια την ανθρώπινη φύση του δυνάστη. Το έργο γράφτηκε λίγα χρόνια πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση, την οποία ο συγγραφέας υποστήριξε με τη γραφή του μέσα από το λογοτεχνικό ρεύμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού.

 

Η υπόθεση:

Σε μια κοινωνία που βρίσκεται σε πλήρη αποσύνθεση, η οικογενειακή επιχείρηση του συζύγου της Βάσσα καταρρέει πνιγμένη στα χρέη λόγω κακής διαχείρισης, ενώ εκείνος βρίσκεται στο κατώφλι του θανάτου. Όταν εκείνος φεύγει από τη ζωή, τα παιδιά της και ο αδελφός του συζύγου της διεκδικούν το νόμιμο μερίδιό τους χωρίς να γνωρίζουν και χωρίς να μπορούν να εκτιμήσουν σωστά την κατάσταση. Καθένας θέλει να πραγματοποιήσει τα όνειρά του χωρίς να ενδιαφέρεται για το παρελθόν ή για την ενότητα της οικογένειας. Εξάλλου, οι μεταξύ τους σχέσεις είναι τόσο τεταμένες, που φαίνεται πως είναι προτιμότερο οι δρόμοι τους να χωρίσουν.

Όμως η Βάσσα έχει εντελώς αντίθετη γνώμη, γιατί η ζωή της και η ύπαρξή της είναι άρρηκτα δεμένη με τη διατήρηση της κοινής τους συμβίωσης κάτω από τον ίδια στέγη πάση θυσία. Παίρνει τα ηνία της κοινής τους ζωής στα χέρια της και, τυφλωμένη από το αίσθημα που εκείνη αντιλαμβάνεται ως αγάπη, αποφασίζει να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο –θεμιτό ή αθέμιτο– ώστε όλα να γίνουν όπως εκείνη ορίζει. Ανίερες συμμαχίες, συνωμοτικά σχέδια, δολοπλοκίες, πλαστογραφίες, ακόμα και δολοφονίες, μεταμορφώνουν τους ανθρώπους σε πιόνια στα χέρια της, αρκεί να πετύχει τον σκοπό της. Η αγάπη της γίνεται ένας παραμορφωτικός καθρέφτης που διαστρεβλώνει την αλήθεια χωρίς να ενδιαφέρεται για τα θύματα που σκορπίζει στο διάβα της, καθώς τα παιδιά της οδηγούνται από το δικό της χέρι στον αλληλοσπαραγμό και στην αλληλοεξόντωση.  Η αγάπη της γίνεται μια στυγερή εξουσία που αδιαφορεί για τις παράπλευρες απώλειες, αρκεί να βρίσκεται πάντα στην κορυφή και οι αποφάσεις της να είναι νόμος για τους άλλους. Γιατί πιστεύει ότι μπορεί και πρέπει να κάνει «θαύματα»/

Και όταν έχει μετατρέψει όλες τις αγαπημένες της υπάρξεις σε ερείπια γύρω της, όταν η «αγάπη» της έχει στραγγαλίσει όλους όσους λάτρευε, ο θρίαμβός της γίνεται η πιο οδυνηρή της ήττα ως μητέρας αλλά και ως ανθρώπου.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Η σκηνοθετική υπογραφή της Λίλλυς Μελεμέ για μια ακόμα φορά μας χαροποιεί ιδιαίτερα, καθώς διακρίνεται για τη δυνατότητα όχι μόνο της εξαιρετικής προσαρμογής των κλασικών θεατρικών έργων στο παρόν, αλλά ιδιαίτερα για τον τρόπο της σκηνικής διδασκαλίας τους, ώστε το κοινό να αντιλαμβάνεται πλήρως τη διαχρονικότητα των κειμένων, να τα τοποθετεί στο σήμερα και, εν τέλει, να τα απολαμβάνει. Στα χέρια της έχει ένα άψογα μεταφρασμένο έργο με τη νεανική φρεσκάδα που του δίνει ο Αλέξανδρος Σάβγκα  (συμμετέχει και στην παράσταση) σε συνεργασία με τους συμπρωταγωνιστές του, δημιουργώντας  ένα στιβαρό κείμενο που ακούγεται οικείο στο σύγχρονο θεατρικό κοινό κάθε ηλικίας. Η σκηνοθέτις του δίνει σάρκα και οστά, το εικονοποιεί με την αρωγή της Μαρίας Δράκου και της Αγγελίνας Μυλωνά και δομεί μια θεατρική εικόνα έντονης δράσης και δυναμικών χαρακτήρων που αν αλλάξουμε τους τόπους και τα ονόματα, κάλλιστα μεταφέρονται στον σύγχρονο κόσμο που μαστίζεται από τις παράλογες και έκνομες εξουσίες.

Μοντέρνα, ευρηματικά και πλήρως λειτουργικά τα σκηνικά του Πάρη Λεόντιου σε έναν χώρο που παρουσιάζει τεχνικές δυσκολίες. Επιπλέον, οι άριστες ενδυματολογικές του επιλογές διακρίνονται για την αρμονία και την κομψότητά τους· οπωσδήποτε πρέπει να θεωρηθούν ένα από τα συν στο σύνολο της παράστασης.

Δυναμική η διδασκαλία της κίνησης από τη Χριστίνα Βασιλοπούλου, που  βρίσκεται σε πλήρη αντιστοιχία με την έντονη δράση σε όλη τη διάρκεια της παράστασης.

Οι φωτισμοί της Κατερίνας Μαρίας Σαλταούρα και οι μουσικές επιλογές του Νέστορα Κοψιδά είναι οι αφανείς αλλά εξίσου σημαντικοί ήρωες της παράστασης, καθώς συνοδεύουν αρμονικά τις εναλλαγές στον ψυχισμό των χαρακτήρων και στις μεταξύ τους εντάσεις, συντελώντας στη δημιουργία του κλίματος μέσα στο οποίο κινούνται και δρουν.  

 

Οι ερμηνείες:

Η Λίλλυ Μελεμέ, ως Βάσσα, είναι σκληρή και άτεγκτη την ίδια στιγμή που μπορεί να γίνει απίστευτα στοργική. Αδίστακτα χειριστική όταν χρειάζεται, κινεί τα νήματα και κρατάει σφιχτά τα ηνία. Ο ψυχισμός της ζωγραφίζεται στο πρόσωπο, στα χέρια, στον βηματισμό της, χωρίς όμως ποτέ να χάνει τον έλεγχο. Η φωνή της, χρωματισμένη ανάλογα με την περίσταση, δίνει τον ρυθμό αλλά και ελέγχει την εξέλιξη των γεγονότων. Μια «σιδηρά κυρία» που οδηγεί τα βήματα των άλλων, καθώς τα δικά της οδεύουν προς την αυτοκαταστροφή.

Ο Αλέξανδρος Σπυριδέλης, ως Μιχαήλ – πατέρας της Λουντμίλα αλλά άμεσος συνεργάτης της Βάσσα, πιστός σε αυτό που θεωρεί καθήκον του, ευθυτενής και σκληροτράχηλος, αδίστακτος και υποχθόνιος, εξυφαίνει σχέδια χωρίς ηθικούς ενδοιασμούς.

Ο Αλέξανδρος Σάβγκα, ως Πρόχορ – αδελφός του συζύγου της Βάσσα, κομψός, παρορμητικός και χειμαρρώδης, αδιάφορος για την οικογενειακή ζωή, τύπος μποέμ που θέλει να ρουφήξει τη ζωή μέχρι την τελευταία σταγόνα, ασυγκράτητος λάτρης του ωραίου φύλλου, αμέριμνος και με άδοξο τέλος.

Η Μελίνα Ποτουρίδου, ως Λουντμίλα – σύζυγος του Πάβελ, είναι η πέτρα του σκανδάλου, το μήλο της έριδος, ένα πλάσμα ανέμελο και αέρινο που προσπαθεί να διεκδικήσει τη ζωή κάνοντας ανεπανόρθωτα (;) λάθη, πετάει κυριολεκτικά στα σύννεφα, ζητάει απεγνωσμένα την ελευθερία της και γι’ αυτό δεν μπορεί να ζήσει σε μια κοινωνία που τρέφεται από το δίπολο λάθος–σωστό.

Ο Σίμος Στυλιανού, ως Πάβελ – γιος της Βάσσα και σύζυγος της Λουντμίλα, βασανίζεται από την χαρισματικά αποτυπωμένη αναπηρία του, βασανίζει με απόγνωση όσους αγαπά, διεκδικεί με πάθος το δικαίωμά του στη ζωή και τον έρωτα, δίνει οργισμένα μια μάχη δίχως αύριο, αρνείται πεισματικά να συμβιβαστεί και να γίνει το εξιλαστήριο θύμα.

Η Ξένια Κουτσουμπού, ως Άννα – κόρη της Βάσσα, μια γυναίκα με βαθιά ρήγματα στην ψυχή και τη ζωή της, αντίγραφο ίσως της μητέρας της, διεκδικεί χωρίς φραγμούς όσα πιστεύει ότι της στερήθηκαν, συνεργάζεται αδίστακτα στα αποτρόπαια σχέδια, καθώς ο εσωτερικός κόσμος της βαδίζει σε τεντωμένο σκοινί.

Ο Λεωνίδας Λεωντιάδης, ως Σεμιόν – γιος της Βάσσα και σύζυγος της Νατάλια, είναι ο φαινομενικά αδιάφορος και υποταγμένος γιος, ενώ στην πραγματικότητα κάνει τα δικά του οικογενειακά σχέδια και περιμένει την κατάλληλη στιγμή, σαν ετοιμοπόλεμο αρπακτικό, για να τα πραγματοποιήσει. 

Η Πολύμνια Αγγελάκη, ως Νατάλια – σύζυγος του Σεμιόν, μια επιφανειακά θρησκευόμενη και έντιμη γυναίκα που κάτω από τη μάσκα της ηθικής δρα υπόγεια για την αποκλειστική εξυπηρέτηση του προσωπικού της συμφέροντος και μεταμορφώνεται σε λύκαινα όταν αυτό διακυβεύεται.

Η Αγαθή Κυριαζή, ως Λίπα (υπηρέτρια), είναι ένα πλάσμα φοβισμένο, κινείται σαν κυνηγημένο αγρίμι, υπακούει σε εντολές και λειτουργεί κάτω από τα φτερά ενός προσωποποιημένου φόβου που την οδηγεί στο μαρτυρικό τέλος.

Η Κατερίνα Μαρία Σαλταούρα, ως Ντούνια (υπηρέτρια), μια «αόρατη» παρουσία που κινείται σαν σκιά πίσω από τους τοίχους, κρυφακούει και μεταφέρει μυστικά στους ενδιαφερόμενους, υποταγμένη στη μοίρα της, δέχεται την τιμωρία της αδιαμαρτύρητα.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μια θεατρική παράσταση που εργαλειοποιεί το ρεπερτόριο του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα για να θίξει σημαντικά προβλήματα που σιγοβράζουν αθόρυβα στο καζάνι της σύγχρονης κοινωνίας, προκαλώντας υπόκωφες δονήσεις που πολύ εύκολα μετατρέπονται  σε σεισμικές εκρήξεις με αμέτρητα θύματα. Ο πυρήνας της οικογένειας παρουσιάζεται ως μικρογραφία του κοινωνικού συνόλου και όσα συμβαίνουν μεταξύ των μελών της αντιστοιχούν στη μεγάλη εικόνα. Ένα εμπνευσμένο έργο που προειδοποιεί για όσα ανά πάσα στιγμή μπορούν να μας συμβούν· και ιδιαίτερα όταν οι εξουσιαζόμενοι πάρουν την εξουσία στα χέρια τους. Μια παράσταση που αξίζει να ιδωθεί και να συζητηθεί.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

Κείμενο: Μάξιμ Γκόρκι

Μετάφραση: Αλέξανδρος Σάβγκα σε συνεργασία με τον θίασο

Σκηνοθεσία: Λίλλυ Μελεμέ

Επιμέλεια κίνησης: Χριστίνα Βασιλοπούλου

Σκηνικός χώρος-ενδυματολογική επιμέλεια: Πάρης Λεόντιος

Σχεδιασμός φωτισμού: Κατερίνα Μαρία Σαλταούρα

Μουσική επιμέλεια: Νέστωρ Κοψιδάς

Βοηθός σκηνοθέτη: Μαρία Δράκου

Βοηθός σκηνοθέτη Β΄: Αγγελίνα Μυλωνά

Φωτογραφίες: Λίνα Οικονόμου

Τρέιλερ: Θανάσης Φουσέκης

Κατασκευή κοστουμιών : Atelier Tsiouni

Μακιγιάζ φωτογράφισης: Olga Faleichyk

Υπεύθυνη Επικοινωνίας: Γιώτα Δημητριάδη

 

Ερμηνεύουν (αλφαβητικά):

Πολύμνια Αγγελάκη, Αγαθή Κυριαζή, Ξένια Κουτσουμπού,

Λεωνίδας Λεωντιάδης, Λίλλυ Μελεμέ, Μελίνα Ποτουρίδου,

Αλέξανδρος Σάβγκα, Αλέξανδρος Σπυριδέλης, Σίμος Στυλιανού,

Κατερίνα Μαρία Σαλταούρα

 

Πληροφορίες:

Ημέρες και ώρες: Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00

Τιμές εισιτηρίων: 16 ευρώ (γενική είσοδος), 12 ευρώ μειωμένο (Άνω των 65, ανέργων, ΑΜΕΑ, ατέλειες)

Προπώληση: Βάσσα ~ Μια μητέρα :: TicketServices.gr

Διάρκεια: 100΄ λεπτά

 

Θέατρο  Arroyo

Μεγάλου Αλεξάνδρου 128, Αθήνα 104 35

5΄ λεπτά από το Μετρό του Κεραμεικού

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: «Βάσσα – Μια μητέρα» του Μαξίμ Γκόρκι στο fractal