“Εδώ δεν πενθούν” της Μένιας Κιοσσέ - Θεατρική κριτική

 

“Εδώ δεν πενθούν”

Κείμενο: Μένια Κιοσσέ – Σκηνοθεσία: Θάνος Καπρέλης

στο Θέατρο 104

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Τι συμβαίνει όταν μια αναπάντεχη απώλεια χτυπήσει και τη δική μας πόρτα; Πώς άραγε νιώθει ένας άνθρωπος που αποχωρίζεται για πάντα ένα αγαπημένο του πρόσωπο; Πόσο κατορθωτό είναι να επανέλθει κάποιος στην κανονικότητα και τη λειτουργικότητα όταν το πένθος του έχει προκαλέσει μια μόνιμη ψυχική αναπηρία; Μπορούμε όλοι να διανύσουμε τα πέντε στάδια (άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη, αποδοχή) που ορίζει η επιστήμη με την ίδια ταχύτητα και με γραμμικότητα, ώστε να φτάσουμε στην ποθούμενη –αν αυτό είναι το ζητούμενο– “ίαση”; Προφανώς όχι. Είμαστε διαφορετικοί μεταξύ μας, δεν είμαστε ρομπότ, δεν βιώνουμε όλοι με την ίδια ένταση τα γεγονότα και τα συναισθήματα που αυτά προκαλούν. Η απώλεια μοιάζει ανίκητη (και είναι σε επίπεδο φυσικής παρουσίας), το πέρασμα από το σκοτάδι στο φως είναι αργό και επώδυνο, αλλά είναι και η μόνη λογική διέξοδος.

 

Η υπόθεση:

Με φόντο έναν σιδηροδρομικό σταθμό, ένας άντρας και μια γυναίκα με κοινό προορισμό, άγνωστοι μεταξύ τους, συναντιούνται περιμένοντας να επιβιβαστούν στο τρένο. Η ανακοίνωση της καθυστέρησης της αμαξοστοιχίας τους προκαλεί νευρικότητα, καθώς και οι δύο φαίνονται αγχωμένοι και βιαστικοί.

Η πρώτη τους επικοινωνία, με τις λίγες λέξεις που ανταλλάσσουν, μοιάζει περισσότερο με αψιμαχία που οφείλεται σε ό,τι καθένας κουβαλάει στην ψυχή του. Και καθώς η ηρεμία σταδιακά αποκαθίσταται, η μεταξύ τους επικοινωνία μεταμορφώνεται σε διάλογο που καταλήγει σε αμοιβαίες εξομολογήσεις. Ο καμβάς των αναμνήσεων εντείνει την άρνηση της απώλειας, ενώ ένας αναιτιολόγητος θυμός “θαμπώνει” την εικόνα της πραγματικότητας. Και αφού δεν υπάρχει άλλος αίτιος, η αναζήτηση της ευθύνης στρέφεται στον εαυτό τους, σε όσα θεωρούν ότι δεν έπραξαν όταν έπρεπε, σε όσα άφησαν για “αύριο”, σε όσα δεν είδαν, ενώ έπρεπε να έχουν δει. Όμως η κοινή τους μοίρα στην απώλεια, είναι δεμένη από μια ακόμα αόρατη αλλά ισχυρή κλωστή, που μέσα από τη θλίψη, τους οδηγεί στην αποδοχή.  

Το σκοτάδι πλέον διαλύεται και τη θέση του παίρνει η έξοδος στο φως. Ένα βήμα που χρειάζεται πολύ θάρρος και που δεν βρίσκουν όλοι τη δύναμη να το κάνουν. Τι θα κάνουν οι ήρωες της δικής μας ιστορίας; Η απάντηση επί σκηνής.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Η Μένια Κιοσσέ, με όχημα το συναίσθημα, αποτυπώνει με λέξεις την πιο οδυνηρή στιγμή της ζωής, τη στιγμή της απώλειας που ανατρέπει τα δεδομένα μας. Μιλάει για μας, τους κοινούς θνητούς, με το πεπερασμένο της φύσης μας, με τους φόβους και τις αδυναμίες μας, με τις ευαισθησίες και τις ενοχές μας, με τις παγιωμένες συμπεριφορές ακόμα και όταν ο κόσμος μας γκρεμίζεται. Μιλάει για έναν κόσμο που προσπερνά αδιάφορα τη δυστυχία του πλησίον, ενώ οι διαλυμένες μας αντοχές χρειάζονται ένα στήριγμα για να μπορέσουμε να σταθούμε πάλι στα πόδια μας.

Ο Θάνος Καπρέλης, με σκηνοθετική λιτότητα και συμβολισμούς (με τη συνδρομή της συγγραφέως), μας μεταφέρει στην ουσία της οδύνης. Σε ένα σκηνικό παγερό, που όλα είναι άψυχα και ξένα, πράγματα και πρόσωπα, δύο άνθρωποι καλούνται να βιώσουν την αλήθεια που πονάει. Επιλέγει η προσέγγιση να γίνει άλλοτε με λόγο που δηλώνει το προσωπικό τους βίωμα και άλλοτε με βουβή κίνηση που εικονοποιεί τον εσωτερικό τους κόσμο. Εναλλάσσει το φως με το σκοτάδι, μέχρι την τελική επικράτηση του ενός από τα δύο.

Το λιτό και υπαινικτικό σκηνικό της Ομάδας “LUMA” αφήνει τον απαραίτητο χώρο ανάσας –έστω και βαριάς– στους χαρακτήρες και υποστηρίζει τη σκηνοθετική άποψη.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η κινησιολογική διδασκαλία της Ηλέκτρας Αρσενίδου, που συμπλέει με την ψυχολογική κατάσταση των δύο ηρώων.

 

Οι ερμηνείες:

Ο Θάνος Καπρέλης, κινούμενος σε ήπιους τόνους, μας δίνει τη διαυγή εικόνα του ανθρώπου που έχει χάσει τα πατήματά του. Καταβάλλει προσπάθεια να ισορροπήσει, ενώ ταυτόχρονα το παρελθόν τον ρουφάει σαν δίνη. Τα αναπάντητα ερωτήματα τον καθηλώνουν, ενώ παράλληλα θέλει να βρει τη δύναμη για το επόμενο βήμα. Παλινδρομεί, αλλά δεν παραιτείται από την αναζήτηση διεξόδου. Τείνει το χέρι με την προσδοκία της ανταπόκρισης.

Η Άννα Παπαγιάννη, με την ένταση που της προκαλεί η απώλεια, βυθίζεται διαρκώς στον κόσμο της, αρνείται να συμβιβαστεί με το παρόν, πνίγεται από τις ενοχές της και θυμώνει με τον εαυτό της, βασανίζεται να κατανοήσει το “γιατί” και στο “αν”, οι αντοχές της δοκιμάζονται στα όρια, αμφιταλαντεύεται, δυσκολεύεται να εμπιστευτεί, παγιδεύεται στο σκληρό κέλυφος που θεωρεί ότι την προστατεύει, μένει μετέωρη και περιμένει ένα χέρι να πιαστεί.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μια παράσταση στην οποία το πένθος αποτελεί μια πραγματικότητα, η βύθιση στην αλήθεια είναι αναπότρεπτη και η ανάδυση στη νέα συνθήκη ζωής είναι το ζητούμενο. Μια παράσταση που μας φέρνει αντιμέτωπους με αυτό που όλοι προσπαθούμε να αποφύγουμε, αλλά είναι εξίσου βέβαιο ότι πρόκειται με κάποιο τρόπο να βιώσουμε (αν δεν το έχουμε βιώσει ήδη). Μια παράσταση που μας καλεί να κοιτάξουμε μέσα μας και γύρω μας, για να δούμε την αλήθεια μας και να σπάσουμε τα δεσμά της απομόνωσης. Και ύστερα, όταν το τοπίο είναι ξεκάθαρο, να κάνει καθένας την επιλογή του.

 

Η ταυτότητα παράστασης:

Κείμενο: Μένια Κιοσσέ

Σκηνοθεσία: Θάνος Καπρέλης

Βοηθός σκηνοθέτη: Μένια Κιοσσέ

Σκηνικά: Ομάδα «LUMA»

Επιμέλεια κίνησης: Ηλέκτρα Αρσενίδου

Φωτογράφιση: Γιώργος Μαρινάκης, Χρήστος Εζίρογλου

Αφίσα: Χρήστος Εζίρογλου

Προβολή-επικοινωνία: Νατάσα Παππά

Παραγωγή: ΕΝ ΕΞΑΛΛΩ ΑΜΚΕ

 

Παίζουν (κατά αλφαβητική σειρά):

Θάνος Καπρέλης

Άννα Παπαγιάννη

Φωνή γυναίκας: Βασιλεία Τσιώνη

Φωνή εφήβου: Μάριος Κρητικόπουλος

Τραγούδι: Μαρία Βασιλοπούλου

 

Πληροφορίες παράστασης:

Χώρος: Θέατρο 104

[Ευμολπιδών 41, Γκάζι, Αθήνα, πλησίον σταθμού μετρό «Κεραμεικός»]

Ημέρες & ώρες παραστάσεων:

Σάββατο στις 21:00, Κυριακή στις 18:00

Τιμές εισιτηρίων:

Κανονικό: 16,00 ευρώ

Μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων, ΑΜΕΑ και 65+ ετών) 12,00 ευρώ

Προπώληση εισιτηρίων:

https://www.ticketservices.gr/.../edo-den-penthoun.../

Για κρατήσεις θέσεων-πληροφορίες: Τηλ. θεάτρου: 210 34 55 020

 

 Πηγή πρώτης δημοσίευσης: “Εδώ δεν πενθούν” στο fractal

«Κόκκινο» του Τζον Λόγκαν - Θεατρική κριτική

 

Ο Γιώργος Κιμούλης

μεταφράζει, σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί

στο «Κόκκινο» του Τζον Λόγκαν

Συμπρωταγωνιστεί ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος

στο Θέατρο Μουσούρη

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Ο Αμερικανός (ιρλανδικής καταγωγής) θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος Τζον Λόγκαν αρέσκεται τα έργα του να έχουν ως υπόβαθρο ένα γεγονός στο οποίο έρχεται να προστεθεί η μυθοπλασία. Στο πλαίσιο αυτό κινείται και το «Κόκκινο», ένα ψυχολογικό δράμα που εκτυλίσσεται ανάμεσα στον πρωτοπόρο εξπρεσιονιστή ζωγράφο Μαρκ Ρόθκο και τον Κέννεθ, απόφοιτο σχολής ζωγραφικής και βοηθό του. Ο αριστοτεχνικός τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας υφαίνει τον καμβά της ιστορίας του είναι τέτοιος, που ο θεατής δεν μπορεί να διακρίνει τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας, με αποτέλεσμα να απορροφάται πλήρως από την ιστορία και απλώς να απολαμβάνει την κάθε στιγμή της δράσης.

 

Η υπόθεση:

Ο Κέννεθ, ένας νεαρός απόφοιτος σχολής ζωγραφικής, αναζητώντας εργασία φτάνει στην πόρτα του διάσημου αλλά όχι και δημοφιλούς ζωγράφου Μαρκ Ρόθκο. Οι προσδοκίες του είναι μεγάλες, καθώς πιστεύει ότι θα μαθητεύσει δίπλα στον μεγάλο δάσκαλο, που θα του εμπιστευτεί τα μυστικά της τέχνης. Φαντάζεται ότι η σχέση τους θα είναι όμοια με εκείνη του πατέρα με τον γιο και ότι από αυτή θα προκύψει ένα είδος πνευματικής διαδοχής. 

Όμως η πραγματικότητα είναι αποκαρδιωτική από την πρώτη κιόλας επαφή. Ο Ρόθκο δεν είναι διατεθειμένος να αναλάβει οποιοδήποτε ρόλο και οποιαδήποτε ευθύνη απέναντι στον νεαρό, που δεν τον θεωρεί κάτι περισσότερο από εργαζόμενό του. Γι’ αυτό είναι από την αρχή ξεκάθαρος, θέτοντας τους κανόνες της συνεργασίας τους.

Είναι όμως αυτή η αλήθεια; Μήπως όλη αυτή η αυστηρότητα αποζητά κάποιον ικανό να τη διαπεράσει και να αγγίξει τη ζωή και την τέχνη με τον ίδιο τρόπο που τη βλέπει και ο Ρόθκο; Μήπως αυτή η αποτρεπτική συμπεριφορά αναζητά εκείνον που θα μπορέσει να την αντιμετωπίσει και να ανοίξει έναν δημιουργικό διάλογο;

Και ενώ ο χρόνος κυλά και ενώ η σχέση διαρκώς οξύνεται, με πολύ συχνούς και τους παροξυσμούς εκατέρωθεν, ο θεατής διαπιστώνει ότι ο “δάσκαλος-πατέρας” λειτουργεί συνειδητά και φέρνει τον “μαθητή-γιο” στα χνάρια του. Παράλληλα αντιλαμβάνεται ότι ο “μαθητής” λειτουργεί ως ελιξίριο για τον “δάσκαλο”.

Η καυστική ειρωνεία γίνεται μέσο για τη συνειδητοποίηση της πραγματικότητας. Η “απαξίωση” είναι εργαλείο βαθιάς κοινωνικής κριτικής. Η επιμονή στην παρατήρηση δημιουργεί την κατάλληλη συνθήκη για τη σωστή απόσταση από τα πράγματα, τα γεγονότα και τους ανθρώπους. Τα αποφθέγματα μπορούν να λειτουργήσουν ως ευεργετικές προτροπές.

Το κόκκινο χρώμα κυριαρχεί στη σχέση τους· από το κόκκινο της ανατολής που σηματοδοτεί την αισιοδοξία της καινούργιας μέρας μέχρι το κόκκινο του αίματος που σηματοδοτεί άλλοτε τη ζωή και άλλοτε τον θάνατο. Τα ορμητικά και εκρηκτικά ξεσπάσματα μεταμορφώνονται σε φιλοσοφικές συζητήσεις και αναζητήσεις. Η λειτουργία του βλέμματος στην τέχνη, η έλλειψη ως ευαλωτότητα και το έλειμμα ως ανεπάρκεια, το χρώμα που γίνεται μήτρα του συναισθήματος και η αληθινή τέχνη που δεν μπορεί να μην είναι ταυτόσημη με τη ζωή.

Μια σχέση αμφίδρομη και ισότιμη αναπτύσσεται μεταξύ τους, που ολοένα γίνεται πιο στενή μέσα από την αμοιβαία κατανόηση και χωρίς να χρειάζεται ο ένας να φέρει μέσα του τον άλλον ως αφόρητο βάρος.

Και όταν ο Ρόθκο αποφασίζει να βάλει τέλος στη ζωή του, ο Κέννεθ κατανοεί τη λυτρωτική αλήθεια: “Δεν χρειάζεται να σκοτώσουμε τον πατέρα μας. Πρέπει να πάψουμε να είμαστε ο γιος που χρειάζεται να τον σκοτώσει”.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Η πρωτότυπη θεατρική γραφή του Τζον Λόγκαν μεταφράζεται και διασκευάζεται από τον Γιώργο Κιμούλη με τέτοιο τρόπο, που ο θεατής απολαμβάνει τον πλήρως “ελληνοποιημένο” θεατρικό λόγο που ρέει αβίαστα. Επιπλέον, η σκηνοθετική προσέγγιση του Γιώργου Κιμούλη (συνεπικουρούμενου από τη Μαίρη Ανδρέου) μεριμνά πρωτίστως για την ισοτιμία και την ισοκατανομή των ρόλων, ώστε να αναδεικνύεται στον μέγιστο βαθμό τόσο η συγκρουσιακή σχέση -υποβοηθούμενη από την κάθε φορά επιλεγμένη μουσική υπόκρουση- όσο και η ανεπιτήδευτη συγχώνευση δύο διαφορετικών οπτικών γωνιών. Σε όλη τη διάρκεια της παράστασης γίνεται εύκολα αντιληπτό πόσο εύθραυστη είναι η μεταξύ τους ισορροπία και πως κάποια στιγμή θα επέλθει η ρήξη, αλλά ο εσωτερικός κώδικας επικοινωνίας των δύο ανδρών βρίσκει τα πατήματά του, καθώς και οι δύο αρέσκονται να ακροβατούν πάνω στο τεντωμένο σκοινί της τέχνης δίχως δίχτυ ασφαλείας. Γιατί έτσι γεννιέται η αληθινή ομορφιά της τέχνης και της ζωής.

Τα σκηνικά του Μανόλη Παντελιδάκη μας μεταφέρουν ρεαλιστικά στον χώρο έμπνευσης και δημιουργίας του ζωγράφου, ενώ παράλληλα αποτυπώνουν τον ψυχικό του κόσμο.

Οι ενδυματολογικές επιλογές της Σοφίας Νικολαΐδη είναι “επιμελώς ατημέλητες” και απόλυτα συμβατές με τον σκηνοθετικό και τον σκηνογραφικό προσανατολισμό της παράστασης.

Οι φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου είναι υποστηρικτικοί με εντάσεις που συμπορεύονται με τις εναλλαγές των χρωματικών τόνων και τις ψυχικές διακυμάνσεις των χαρακτήρων.

Δεν αμελούμε την άψογη επιμέλεια του φροντιστηρίου από τη Βασιλική Τσιλιγκρού, τη σκηνογραφική συνεισφορά της Ελίνας Δράκου και της Ναταλία Ζήρα, την κατασκευή του Oleg Sadik, καθώς και τη ζωγραφική του σκηνικού διά χειρός Ράνιας Φουκαράκη. Όλες/όλοι έχουν βάλει το δικό τους “λιθαράκι” για την άριστη συνολική εικόνα της παράστασης.

Τέλος, το “πρόγραμμα” είναι άρτιο, καλαίσθητο, ευανάγνωστο και με τόσο χρήσιμο και κατατοπιστικό υλικό, που αξίζει να καταλάβει έναν μικρό χώρο (τόσο χρειάζεται) στη θεατρική βιβλιοθήκη μας.

 

Οι ερμηνείες:

Ο Γιώργος Κιμούλης είναι ένας αυθεντικός και επιβλητικός Ρόθκο. Τη στιγμή που ετοιμάζεσαι να αντιπαθήσεις την απόλυτο λόγο του, αυτομάτως τον συμπαθείς και συμφωνείς με την άποψή του. Τη στιγμή που νομίζεις ότι υψώνει τείχη απροσπέλαστα, αντιλαμβάνεσαι ότι ανοίγει διαύλους επικοινωνίας. Τη στιγμή που γίνεται αφοριστικός και κλείνεται στον εαυτό του, νιώθεις πόσο σου επιτρέπει να τον πλησιάσεις. Τη στιγμή που υψώνει οδοφράγματα, σε παρακινεί να τα υπερβείς. Τη στιγμή που φαντάζει μειωτικός, σε προ(σ)καλεί να αντέξεις να σταθείς απέναντί του ως ίσος. Τη στιγμή που νομίζεις ότι αδιαφορεί για τη γνώμη σου, διαπιστώνεις ότι οι κεραίες του λαμβάνουν όλα τα σήματα. Όχι, δεν είναι εργοδότης, αλλά ούτε δάσκαλος, ούτε πατέρας. Τον απωθεί η ανισότητα. Σε ωθεί στην αυτονόμηση, στην ώριμη σκέψη, στη γνώση του γιατί υπάρχεις και ποιος πραγματικά είσαι. Μια ερμηνεία καθηλωτική, με απόλυτη φυσικότητα, με αίσθηση του μέτρου, με έλεγχο της ελάχιστης λεπτομέρειας, που συγκινεί και αποτελεί τροφή για σκέψη, καθώς ταυτίζει την αλήθεια της τέχνης με το νόημα της ζωής. 

Ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος, ως “αδαής” νεοσσός της τέχνης, έρχεται σε άμεση επαφή με το ιερό τέρας και ενδόμυχα αποβάλλει τον ρόλο του εργαζόμενου και αισθάνεται ως μαθητής του ή, ακόμα περισσότερο, ως γιος του. Η υποτακτική στάση του σύντομα, αρχικά μέσα από εξάρσεις, περνά σε σταδιακή ισοτιμία. Ορθώνει ανάστημα απέναντί του, υποστηρίζει με πάθος την οπτική της γενιάς του, αρθρώνει λόγο, μιλά για τον εαυτό του και το όραμά του, ενώ παράλληλα ακούει, επεξεργάζεται, αποκωδικοποιεί και μαθαίνει. Μέχρι που αυτονομείται αλλά δεν αποκόπτεται, απαλλάσσεται από το βάρος με το οποίο ο ίδιος έχει επιφορτιστεί και χαράζει την πορεία του, χωρίς να χρειαστεί να απορρίψει το παρελθόν ή να “σκοτώσει” τον “πατέρα” του. Μια αξιοθαύμαστη σκηνική παρουσία και ερμηνεία που δικαίως του αποφέρει το μερίδιο που του αναλογεί στην αδιαμφισβήτητη επιτυχία της παράστασης.

 

Συνοψίζοντας:

Όταν οι προσωπικές αναζητήσεις μεταμορφώνονται σε ευρύτερο κοινωνικό προβληματισμό, όταν η τέχνη συνυφαίνεται με τη ζωή, όταν το ατομικό συναντά το συλλογικό, όταν το παρελθόν βρίσκει τη δύναμη να ωθήσει το παρόν στον δρόμο της δημιουργίας, όταν το παρόν βρίσκει τη δύναμη να συμφιλιωθεί με το παρελθόν και όλα αυτά συνυπάρχουν σε μια θεατρική παράσταση, τότε αυτή δικαιούται να ιδωθεί, να αξιολογηθεί και να συζητηθεί πέρα από τα στενά όρια μιας αίθουσας και του φιλοθεάμονος κοινού. Αυτό είναι το «Κόκκινο».

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

Μετάφραση - Σκηνοθεσία: Γιώργος Κιμούλης

Σκηνικά: Μανόλης Παντελιδάκης

Κοστούμια: Σοφία Νικολαΐδη

Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου 

Βοηθός σκηνοθέτης: Μαίρη Ανδρέου

Επιμέλεια Φροντιστηρίου: Βασιλική Τσιλιγκρού

Συνεργάτης Σκηνογράφος: Ελίνα Δράκου

Βοηθός Σκηνογράφου: Ναταλία Ζήρα

Ζωγραφική σκηνικού: Ράνια Φουκαράκη

Επικοινωνία – Γραφείο Τύπου: Νατάσα Παππά

Creative Agency: GridFox

Κατασκευή σκηνικού: Oleg Sadik

Video: Γιώργος Κιμούλης

Επιμέλεια μακιγιάζ video: Βίνα Ευστρατιάδου

VFX: Μίνα Βλαστάρη

 

Πρωταγωνιστούν:

Γιώργος Κιμούλης

Δημήτρης Γκοτσόπουλος

 

Παραγωγή: Θεατρικές επιχειρήσεις Κάρολου Παυλάκη

 

Πληροφορίες:

Χώρος: Θέατρο Μουσούρη (Πλατεία Καρύτση 7, Αθήνα)

Τηλ. 210 3310936

 

Ημέρες & ώρες παραστάσεων:

Τετάρτη 19:00, Πέμπτη 20:00, Παρασκευή 21:00

Σάββατο 18:00 & 21:00, Κυριακή 19:00

 

Διάρκεια παράστασης: 100 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)

 

Τιμές εισιτηρίων:

Πλατεία (κεντρικά): 25€

Πλατεία (δεξιά – αριστερά): 22€

Εξώστης: 22€

Λαϊκή απογευματινή, κάθε Σάββατο στις 18.00: 18€

Φοιτητικό: 16€ (δεν ισχύει Σάββατο βράδυ και εορτές)

Κάθε Τετάρτη και Πέμπτη, μέχρι 26 ετών και άνω των 65 ετών, 16€

Κάθε Τετάρτη και Πέμπτη: Ανεργίας, 13€

Προπώληση εισιτηρίων:

https://www.ticketmaster.gr/red_sen_2008001.html

 

 Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Το "Κόκκινο" στο fractal

 

“Η μπαλάντα ενός ευαίσθητου δήμιου” του Γιάννη Κεντρωτά - Θεατρική κριτική

 

“Η μπαλάντα ενός ευαίσθητου δήμιου”

Κείμενο: Γιάννης Κεντρωτάς – Σκηνοθεσία: Μιχάλης Κοιλάκος

στο Θέατρο Olvio

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Οι μεγάλες λαϊκές εξεγέρσεις που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας είχαν ως καθοδηγητές φωτεινά μυαλά, ανθρώπους που η μόρφωση και η συνείδησή τους δεν τους επέτρεπε να ανεχθούν ούτε τις κοινωνικές ανισότητες ούτε την εκμετάλλευση των εξαθλιωμένων παραγωγικών μαζών για να καλοπερνούν σε βάρος τους οι κηφήνες γαιοκτήμονες, αυλοκόλακες και άρχοντες. Ωστόσο, όταν οι ηγέτες αυτοί εξέλιπαν είτε λόγω ιδεολογικών διαφωνιών είτε από φυσικά αίτια, είναι επίσης γνωστό ότι οι επαναστάσεις αυτές είτε αποδυναμώθηκαν είτε άλλαξαν πορεία και πάλι οι μάζες βρέθηκαν σε δεινή θέση τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά. Γιατί άραγε φτάσαμε ως εκεί; Μα φυσικά επειδή οι ίδιοι οι ωφελούμενοι δεν είχαν προκαλέσει αυθόρμητα την εξέγερση ούτε είχαν συνειδητοποιήσει την πραγματική τους ισχύ, αλλά και το ότι τα συμφέροντά τους ήταν εντελώς διαφορετικά από εκείνα των δυναστών τους. Και η κάθε τέτοια υπαναχώρηση, όπως γνωρίζουμε, έχει πάντα καταστροφικές συνέπειες. Και ο αντίπαλος, ο καπιταλισμός (με τη γενική έννοια του όρου), επιστρέφει δριμύτερος και πιο καλά διαβασμένος.

 

Όλος ο θίασος επί σκηνής

Η υπόθεση:

Τι μπορεί να αλλάξει στην ανθρωπότητα όταν εκείνοι που παράγουν τον πλούτο ή εκτελούν αδιαμαρτύρητα εντολές για να ωφελούνται κατ’ αποκλειστικότητα και συστηματικά όσοι είναι εκ πεποιθήσεως άεργοι; Ποιες και πόσες ανατροπές μπορεί να προκληθούν όταν οι απλοί και αδιάκοπα εργαζόμενοι άνθρωποι αποφασίσουν, λόγω μιας απρόσμενης αφορμής, να δουν την πραγματικότητά τους κατάματα και στην αληθινή της διάσταση.

Η ιστορία μας διαδραματίζεται σε ένα μεσαιωνικό σκηνικό, σε μια επαρχία της Σκωτίας, λίγο πριν ο δήμιος αφαιρέσει τη ζωή ενός ακόμα δύστυχου θνητού, που τον έπνιξαν τα χρέη παρά τον καθημερινό του μόχθο. Όμως οι κάθε λογής φόροι δεν τον άφησαν να σηκώσει κεφάλι, που τώρα είναι έτοιμο να αποχωριστεί για πάντα το υπόλοιπο σώμα.

Και ενώ ο Χάρος είναι έτοιμος να πάρει μια ακόμα ταλαίπωρη ψυχή στο σκοτεινό του βασίλειο, ένα ξαφνικό βασιλικό διάταγμα έρχεται να ανατρέψει τα πάντα, ή μάλλον να κάνει ακόμα χειρότερη την ήδη άθλια οικονομική κατάσταση ακόμα και του ίδιου του δήμιου.

Από το σημείο αυτό και μετά η κατάσταση περιπλέκεται, η εκτέλεση παύει να είναι πρώτη προτεραιότητα και όλοι οι εμπλεκόμενοι αρχίζουν να έχουν λογικές απορίες, καθένας από τη δική του σκοπιά. Οι ανατροπές του τρόπου σκέψης, οι παλινδρομήσεις, η αναποφασιστικότητα, η δυσαρέσκεια που υφέρπει και αναζητά τον κατάλληλο τρόπο να εκφραστεί αλλά και η βαλβίδα εκτόνωσης της κρίσης έρχονται στο προσκήνιο. Φαινομενικά επικρατεί αναρχία, ενώ στο υπόβαθρο όλες οι σκέψεις και οι απόψεις βρίσκουν σιγά-σιγά τη λογική του σειρά. 

Μοιραία οι ήρωες οδηγούνται στη μοναδική διέξοδο – την αντίσταση, την εξέγερση και ίσως την επανάσταση που θα δημιουργήσει μια νέα τάξη πραγμάτων όπου καθένας θα αμειφθεί με ό,τι του αναλογεί.

Έχουν όμως αρκετό χρόνο για την πραγμάτωση των προθέσεών τους; Θα μπορέσουν να αλλάξουν τον κόσμο τους, θα αποδοθεί δικαιοσύνη ή μήπως λογαριάζουν χωρίς τον “ξενοδόχο”;

 

Γιάννης Οικονομίδης & Βασίλης Χατζηδημητράκης

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Αν με λίγες μόνο λέξεις μπορούμε να χαρακτηρίσουμε το θεατρικό κείμενο του Γιάννη Κεντρωτά, τότε με βεβαιότητα θα πούμε ότι είναι ευφυές, ευφάνταστο, αιφνιδιαστικά πρωτότυπο, διαπεραστικό και άκρως ανατρεπτικό. Οι συμβολισμοί και οι συσχετισμοί με την τρέχουσα πραγματικότητα διαθέτουν αμεσότητα και χρειάζονται μόνο τον κατάλληλο διακομιστή για να μεταφερθούν από τον λόγο στο έργο.

Τον ρόλο αυτό αναλαμβάνει σκηνοθετικά ο Μιχάλης Κοιλάκος, που με πιστότητα εικονοποιεί τη γραπτή σύλληψη του συγγραφέα και με ευρηματικότητα τη μεταμορφώνει σε κίνηση, σε ρυθμό, σε διάδραση όχι μόνο μεταξύ των μελών του θιάσου αλλά και με το κοινό. Σε όλη τη διάρκεια της παράστασης φροντίζει να διατηρεί αμείωτη την ένταση των διαλόγων και της κίνησης, ενώ παρεμβάλλει τον χορό και το τραγούδι εκεί που είναι απολύτως απαραίτητα και στη σωστή ποσότητα. Το τελικό αποτέλεσμα είναι πράγματι εντυπωσιακό.

Η πρωτότυπη μουσική του Κώστα Χαριτάτου ταυτίζεται με τη συνολική αντίληψη και βάζει το δικό της ουσιώδες “λιθαράκι” στη διαμόρφωση της πληρότητας της εικόνας.

Οι φωτισμοί του Γιώργου Παυλόπουλου-Αγιαννίτη λειτουργούν ως αθόρυβος υποστηρικτικός μηχανισμός που εκπέμπει στο ίδιο μήκος κύματος τόσο με τις ψυχικές διακυμάνσεις των χαρακτήρων όσο και με την ένταση της δράσης.

Τα σκηνικά της Άννας Σάπκα είναι όσο χρειάζεται λιτά και αφαιρετικά, μελετημένα μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια και γι’ αυτό άκρως λειτουργικά.

Τα κοστούμια της Μαρίας Γεωργάτου χωρίς υπερβολές αλλά με κομψότητα (και λειτουργικότητα για τους επί σκηνής δρώντες) μας μεταφέρουν νοερά στην όποια “μεσαιωνική” εποχή.

Οι χορογραφίες της Ralitza Vladimirova συμπλέουν με την επιφανειακά ανάλαφρη αίσθηση που επιχειρούν να δημιουργήσουν οι εμπνευστές της παράστασης και σκορπίζουν νότες αισιοδοξίας και όρεξης για ζωή.

 

Άγγελος Λιάγκος & Μαρία Μπαλούτσου

Οι ερμηνείες:

Ο θίασος, σαν υπάκουο εκκρεμές, εκτελεί την επιβεβλημένη αρμονική ταλάντωση, μέχρι τη στιγμή που αποφασίζει να σπάσει τα δεσμά του και να απελευθερωθεί από τις κανονιστικές του ρυθμίσεις.

Ο Γιάννης Οικονομίδης, ως Αβελάρδος, είναι ο αεικίνητος και βαθιά ευαίσθητος δήμιος, ο πιστός εκτελεστής των άνωθεν αποφάσεων, ο υποστηρικτής της καθεστηκυίας τάξης που οραματίζεται το ευοίωνο μέλλον του, μέχρι που εισπράττει την πλήρη απαξίωση. Η απογοήτευση τον οδηγεί σε συναισθηματικές μεταπτώσεις αλλά και στη λογική της επιβίωσης, που μόνο με δραστικές αλλαγές μπορεί να υλοποιηθεί. Και μεταμορφώνεται σε έναν αξιολάτρευτο κατ’ ανάγκη επαναστάτη που υψώνει ανάστημα απέναντι στη σάπια εξουσία χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες.

Ο Βασίλης Χατζηδημητράκης, ως Ευγένιος, βοηθός του δήμιου, είναι η ενσάρκωση του καλού και άβουλου “λαϊκού παιδιού” που ξεκινάει ως “βοηθός”, αλλά δεν ξέρει ότι έτσι πρόκειται να κυλήσει όλη του η ζωή· ίσως και να μην τον νοιάζει. Και αυτή η λαϊκότητα είναι διάχυτη σε όλη του την ύπαρξη· στην κίνηση του σώματος, στην αντιληπτική ικανότητα, στον τρόπο σκέψης αλλά και στην εκφορά του λόγου. Δυσκολεύεται να απαγκιστρωθεί από τη ρουτίνα του και χρειάζεται κάποιον για να τον ωθήσει προς μια άλλη κατεύθυνση.

Ο Μαρία Μπαλούτσου, ως Μαρί, σύζυγος του καταδικασμένου σε θάνατο Ροβέρτου και υποψήφια χήρα, είναι ένας δαιμόνιος συνδυασμός θηλυκότητας και συμφεροντολογικής αποτίμησης των περιστάσεων, που με απίστευτη ευκολία αλλοιώνει τα γεγονότα και φροντίζει να προσαρμόσει τον κόσμο στα μέτρα της. Είναι μια θελκτική παρουσία που οργώνει -όπως συνηθίζει- τη σκηνή, μαγνητίζει τα βλέμματα καταθέτοντας τα σωματικά και ψυχικά της αποθέματα και επιβάλλεται με την πληθωρική και σκαμπρόζικη ερμηνεία της.

Ο Γιώργος Ντούσης είναι ο “άνθρωπος για όλες τις δουλειές”. Εμφανίζεται αρχικά ως μελλοθάνατος κιθαρωδός και η επικοινωνία του με τον Χάρο διαθέτει ξεχωριστή δυναμική και προκαλεί αβίαστη θυμηδία. Ιδιαίτερη όμως είναι και η παρουσία του ως ιππότη, ενός ενδιάμεσου μεταξύ εξουσιαστών και εξουσιαζόμενων, που ενώ θεωρητικά βρίσκεται στο πλευρό της άρχουσας τάξης, πρακτικά ανήκει στον χειμαζόμενο λαό. Τέλος, είναι εξίσου σπαρταριστός και ως βασιλιάς Κένεθ, που αντιμετωπίζει τους υποτακτικούς του με έναν πολύ γνώριμο για το κοινό τρόπο.

Ο Άγγελος Λιάγκος, ως Ροβέρτος, καταδικασμένος σε αποκεφαλισμό, είναι εντυπωσιακά απολαυστικός και σπαρακτικός ταυτόχρονα. Είναι η προσωποποίηση του τραγέλαφου της ζωής, είναι ο άνθρωπος που βιώνει την αδικία (και συμπάσχεις μαζί του), που άλλοτε αρνείται να τη δει εγκλωβισμένος στα συναισθήματά του και άλλοτε αδυνατεί να την αντιμετωπίσει. Βρίσκεται διαρκώς ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά και ενώ παίζεται κυριολεκτικά το κεφάλι του, εξακολουθεί να αντιστέκεται στον παραλογισμό ως φωνή της λογικής.  

Ο Χάρος (διατηρούμε την ανωνυμία της guest εμφάνισης) είναι πανταχού παρών, είναι εκείνος που -παρά την γκροτέσκα παρουσία του σε όλη τη διάρκεια της παράστασης- θα βάλει τελευταίος, όπως πάντα, την υπογραφή του, για να μας υπενθυμίσει τον περιορισμένο χρόνο που διαθέτουμε για τις αποφάσεις μας εν ζωή.

 

Γιώργος Ντούσης

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μια καυστική θεατρική παράσταση κοινωνικού και πολιτικού περιεχομένου που μέσα από τη μεταμόρφωση της πικρής αλήθειας σε κωμικό στιγμιότυπο, μέσα από εξαιρετικά επιτυχημένους παραλληλισμούς διαφορετικών εποχών και ανθρώπινων χαρακτήρων, μας αποκαλύπτει τη σκληρή πραγματικότητα που βιώνουμε αλλά και το μερίδιο της ευθύνης μας για την πιθανή ανατροπή της. Ένας θίασος που μας παίρνει μαζί του, μας κάνει κοινωνούς της επί σκηνής δράσης και μας ωθεί να περάσουμε από την ώσμωση των ιδεών στην ώσμωση των πράξεων.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

Κείμενο: Γιάννης Κεντρωτάς

Σκηνοθεσία: Μιχάλης Κοιλάκος

Πρωτότυπη μουσική: Κώστας Χαριτάτος

Φωτισμοί: Γιώργος Παυλόπουλος - Αγιαννίτης

Σκηνικά: Άννα Σάπκα

Κοστούμια: Μαρία Γεωργάτου

Χορογραφίες: Ralitza Vladimirova

Φωτογραφίες: Eleftheria IKE/Photography www.photosfaira.gr

Υπεύθυνη επικοινωνίας: Γιώτα Δημητριάδη

Παραγωγή: Μ productions και 451F Performing Arts

Παίζουν: Γιάννης Οικονομίδης, Βασίλης Χατζηδημητράκης, Μαρία Μπαλούτσου, Γιώργος Ντούσης, Άγγελος Λιάγκος.

Guest εμφάνιση ο Χάρος.

 

Πληροφορίες:

Παραστάσεις: Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00

Τιμές εισιτηρίων: 17 ευρώ κανονικό, 12 ευρώ μειωμένο.

Προπώληση: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/i-mpalanta-enos-euaisthitou-dimiou/ 

Διάρκεια: 80 λεπτά

Θέατρο OLVIO

Ιερά Οδός 67 & Φαλαισίας 7, Βοτανικός, τηλ: 210 34 14 118

Ώρες κράτησης εισιτηρίων: 18:00 - 21:00

W www.olviotheater.gr   |  Μ olvio.info@gmail.com   |  FB OLVIO.theater

Πληροφορίες: Τηλ.: 21 0341 4118

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Η μπαλάντα ενός ευαίσθητου δήμιου στο fractal