#διαβάζω_για_σένα
Ο
ΞΕΝΙΤΕΜΕΝΟΣ
Ήταν ένα Σάββατο του
χειμώνα του 186...
Καμιά δεκαριά γυναίκες του
Μικρού Χωριού, που είναι ψηλά στην αγκαλιά της ράχης, έπαιρναν νερό στην άκρη
του Καλαμά[1],
που σκίζει την Ήπειρο από βοριά κατά νοτιά. Καθεμιά απ’ αυτές ήθελαν και
παραήθελαν ποια να γεμίζει γρηγορότερα, γιατί ήταν η ώρα περασμένη και μια
κατεβασιά μονάχα ήταν στον όχτο[2]
του ποταμού, κι από κει έπρεπε να γεμίσουν τις βουτσέλες[3] τους,
κατεβαίνοντας μία μία, γιατί το μέρος της κατεβασιάς ήταν στενό. Οι νύφες όμως
κι οι τσούπρες[4],
αν κι ήταν από πολλή ώρα στην άκρη του ποταμού, άφηναν τις μεγαλύτερες, αν κι
αυτές έρχονταν αργότερα, γιατί η ηλικία χαίρει πολλά δικαιώματα στον τόπο
εκείνο τον μισοάγριο.
Η μέρα εκείνη, που
ψυχορραγούσε, ήταν βροχερή. Γι’ αυτό και το νερό του ποταμού ήταν θολό. Οι
Μικροχωρίτες, αν κι έχουν γύρω τους άλλα ποταμάκια και ρεματιές[5]
με ξάστερα νερά, πάντοτε παίρνουν νερό από τον Καλαμά.
Τα στερνά[6]
σύννεφα, που έκαναν το ηλιοβασίλεμα σαν φλωρένιο[7] κάμπο,
λίγο λίγο έγιναν μαύρα, φοβερά, και πήραν χίλιων λογιών μορφές, κι η Νύχτα, που
άρχισε ν’ απλώνει τα φτερά της, έδινε ένα γλυκό φίλημα στο πρόσωπο της Ημέρας,
που έφευγε, γέροντας πίσω από τον φωτεινό όχτο, που φτιάχνουν οι κορφές των
βουνών, και πήγαινε περίλυπη να θαφτεί στην απέραντη νεκρόπολη των περασμένων.
Ο ποταμός κατρακυλούσε με
θυμό κι η φωνή που έβγαινε από τα νερά του έκανε ένα είδος άγριας, περήφανης
και μονότονης μουσικής, που χύνει απέραντο πέλαγος μελαγχολίας την ψυχή.
Μια φωνή, ίσως της
νεότερης, από τις γυναίκες που ‘παιρναν νερό εκεί, σηκώθηκε μ’ ανυπομονησία :
- Ντέτεστε![8]
καμιά βολά[9],
καημένες! Μας πήραν τα μεσάνυχτα στην ποταμιά!
Πρέπει όμως να ξέρει
κανένας ότι μόνο τις παραμονές των γιορτών οι γυναίκες του Μικρού Χωριού
πηγαίνουν πολύ αργά για νερό επειδή οι παραμονές των γιορτών έχουν πολλές
ετοιμασίες και μεγάλες φροντίδες.
Στη φωνή αυτή, άλλη φωνή
γερασμένης γυναίκας, απάντησε με αδιαφορία :
- Μη βιάζεστε, τσούπρες,
γιατί θα γεράσετε γρήγορα! Δυο δρασκελιές[10] είναι
το χωριό...
Μια άλλη πάλι φωνή
απολογήθηκε λυπητερά :
- Μα εγώ, χαλασιά μου[11],
που ‘χω να διαβάσω[12]
και τα σκουτιά[13]
του παιδιού μου.
Να και μια άλλη σημείωση
για τις γυναίκες του Μικρού Χωριού όταν παίρνουν νερό : Όποια έχει να πλύνει
σκουτιά, απομένει πάντα η κοντινή, όσο μεγάλη κι αν είναι, εξόν αν είναι πολύ
γριά, αλλά οι γριές δεν πάνε ποτέ για νερό. Το νερό είναι έργο εκείνων που
‘χουν μαύρα μαλλιά.
Όσο εξακολουθούσε το
γέμισμα των βουτσελών, γινόταν στον ανήφορο μια γραμμή από φορτωμένες γυναίκες
βουτσέλες με νερό. Ανηφόριζαν αργά αργά το δρόμο που βγαίνει στο Μικρό Χωριό.
Στερνή ήταν η μικρομάνα εκείνη, που ΄χε να διαβάσει τα σκουτιά του παιδιού της.
Το σκοτάδι είχε αρχίσει να ξαπλώνει τα μαύρα του φτερά στη γη και στο
συννεφιασμένο ουρανό, και οι γυναίκες με το νερό ανέβαιναν τον ανήφορο,
βλέποντας όχι πια με τα μάτια αλλά με το νου, γιατί καθεμιά από τις γυναίκες
εκείνες, που πήγαιναν η μια πίσω από την άλλη, σαν αλυσίδα, είχε ανεβεί και
κατεβεί χιλιάδες φορές εκείνο τοστενόδρομο. Ενώ η συνοδεία των γυναικών
ανέβαινε σκυφτή από το βάρος του νερού, γλυκός ήχος κυπριού[14]
ακούστηκε πίσω τους «τριγκ… τριγκ… τριγκ…». Κι όσο οι
γυναίκες ανέβαιναν, άλλο τόσο κι ο γλυκός ήχος του κυπριού ακουγόταν καθαρότερα
και δυνατότερα «τριγκ… τριγκ… τριγκ…» κι από τα ξερά και βροντερά πατήματα
πεταλωμένου ζώου φαινόταν ότι πίσω τους βρισκόταν καβαλάρης. Δεν πέρασαν πολλές
στιγμές κι ο καβαλάρης βρισκόταν πίσω από τις πλάτες της γυναίκας που ήταν
παραπίσω απ’ όλες. Εκείνη τότε φώναξε :
- Αναμερίστε[15],
μωρέ, να περάσει ο άνθρωπος με το μουλάρι!...
Από το πολύ σκοτάδι κι από το βαρυσυννεφιασμένο
καιρό δεν ήταν δυνατό να καταλάβει αυτή η γυναίκα αν το ζώο που καβαλίκευε
εκείνος που ‘ρχόταν από πίσω της ήταν μουλάρι ή άλογο, αλλά το γνώριζε ότι
σωστά ήταν μουλάρι, γιατί καμιά φορά πόδι αλόγου δεν είχε πατήσει στο Μικρό
Χωριό, κι εξόν απ’ αυτόν, μόνο στο λαιμό των μουλαριών συνηθίζουν να κρεμούν
κυπρί, μικρό κουδουνάκι από μπρούντζο[16],
που κάνει «τριγκ… τριγκ… τριγκ…».
Στο χουγιαχτό[17]
αυτό της γυναίκας της στερνής, όλες οι γυναίκες στριμώχτηκαν δεξιά και ζερβά
του μονοπατιού, για να κάνουν τόπο να διαβεί το μουλάρι, που ‘χε ψηλά του έναν
άνθρωπο κουκουλωμένο με πλατιά και μακριά κάπα. Έριξαν όλες τα μάτια τους
περίεργα πάνω του, για να καταλάβουν ποιος ήταν εκείνος ο άνθρωπος, που δεν
έμοιαζε για χωριανός τους, αλλά καμιά δε μπόρεσε να καταλάβει τίποτε.
- Σαν ποιος να ‘ναι, μωρέ γυναίκες, αυτός ο
άνθρωπος; είπε μια.
- Ξέρω κι εγώ; είπε άλλη.
- Σ’ αφήνει το έρμο[18]
το σκοτάδι να δεις; είπε πάλι μια άλλη.
- Να ‘ναι, τάχα, κανένας ξενιτεμένος; είπε άλλη μια
πάλι.
- Να ήταν ξενιτεμένος˙ είπε μια άλλη, δε θα ‘ριχνε
κανένα τουφέκι άμα μπήκε στο σύνορο του χωριού μας; Τι διάτανο[19]; Ντιπ[20] στα κρυφά
θα μας ερχόταν;
- Καλά λες, είπε η γεροντότερη της συνοδείας μ’
αναστεναγμό, αλλά να ξεπεζέψει τέτοια ώρα και σαββατόβραδο σε ξένο χωριό, δεν
πάει! Θα ‘ναι δικός μας αυτός! Θα ‘ναι, χωρίς άλλο, ξενιτεμένος από το χωριό
μας!...
- Τι κάθεσαι και λες, κακορίζικη κυρα-Κώσταινα, είπε
μια γυναίκα σαν από μέσα της αλλά φωναχτά. Τι καψαπαντοχή[21]
έχεις και ονειρεύεσαι ξενιτεμένους; Δεν πήρες ακόμη τον απόθωρό[22] σου;
- Τι να σας πω, μωρέ τσούπρες, είπε η Κώσταινα, και
στάθηκε κι ακούμπησε σ' ένα μεγάλο λιθάρι για ν' ανασάνει. Αλήθεια, σαράντα
χρόνια έχω ξενιτεμένη, σαράντα χρόνια έχω που καρτεράω να ισκιώσει[23] η θύρα
μου, κι αυτή η έρμη η μέρα δεν φαίνεται να 'ρθει, αλλά δεν απελπίζομαι.
Και λέγοντας αυτά τα λόγια, αναστέναξε μέσ' από τα
φυλλοκάρδια της και σηκώθηκε να τραβήξει το δρόμο.
Αν κι είχαν ακουστά όλες οι γυναίκες της συνοδείας -
γιατί ήταν αγέννητες τότε - ότι ο Κώστας της Κώσταινας έλειπε σαράντα χρόνια
στην ξενιτιά, πάλι αναστέναξαν σαν άκουσαν τη φριχτή αλήθεια - λέω φριχτή γιατί
οι περισσότερες είχαν άντρες και αδέλφια στην ξενιτιά, ποια έναν χρόνο, ποια
δυο και ποια τρία. Σταυροκοπήθηκαν όλες από την τρομάρα τους εξόν της
Κώσταινας, που ήταν η αιτία της συλλογής τους, κι είπαν η καθεμιά χωριστά :
- Γλίτωσέ μας, Θεέ μου!
- Τι ζουρλή[24]
που ήσουν, καημένη κυρά, και δεν τον μούντζωνες, είπε μια, και να πάρεις
κανέναν άλλο, ν' αποχτήσεις παιδιά...
Αχ! καημένη, απολογήθηκε με βαθύ αναστεναγμό η
κακομοίρα η Κώσταινα. Πες, καημένη, να σε φυλάξει ο Θεός! Είν' εύκολο, θαρρείς[25], να
ξεχάσει μια γυναίκα το πρώτο της στεφάνι; Αν μάθαινα πως πέθανε, χωρίς άλλο θα
'παιρνα τον απόθωρό μου και θα ξαναπαντρευόμουν, αλλά ποιος μου είπε πως
πέθανε; Ύστερα, πώς να ξεχάσω έναν άντρα που δεν τον γνώρισα σαν άντρα παρά
μόνο σαν αδελφό; Ξέρετε τι θα πει αυτό; Μια βδομάδα μονάχα ζήσαμε αντάμα[26], σαν
αδέλφια καρδιακά[27], κι
ύστερα... πάει, πάει, κι ακόμα πάει!
- Κι είσαι άγγιχτη[28]
ακόμα; είπε μια, η πιο περίεργη.
Ντιπ άγγιχτη! απολογήθηκε η Κώσταινα. Μα το Θεό, μα
την πίκρα της ξενιτιάς. Όταν παντρευτήκαμε, εγώ ήμουν δεκαπέντε χρονών κι
εκείνος - να 'σκαζα - ήταν δώδεκα μονάχα. Δεν τα 'χε κι αυτά σωστά ακόμα και
δεν ήξερε τίποτε από τα εγκόσμια[29]. Τον
είχαν παντρέψει οι γονιοί του τόσο μικρό, γιατί ήταν αποφασισμένοι να τον
ξενιτέψουν και φοβόντουσαν μήπως δε γυρίσει γρήγορα. Εξόν απ' αυτό, δεν είχαν
κι άλλο παιδί, ούτε σερνικό ούτε θηλυκό, κι είχαν οι καημένοι ανάγκη από υπηρέτρια.
Θεός σχωρέσ' την ψυχή τους κι άγιο το χώμα τους!
Με τα λόγια αυτά έπαψε η Κώσταινα την πικρή της
εξομολόγηση. Δυο φλογερά δάκρυα αυλάκωσαν τα καταπάρθενα μάγουλά της και σε
λίγο όλη η συνοδεία ήταν μέσα στο χωριό, όπου άρχισαν να χωρίζονται, γιατί η κάθε
γυναίκα έμπαινε στο σπίτι της.
Το Μικρό Χωριό είναι όνομα και πράμα μικρό χωριό.
Έχει όλα κι όλα μόνο δέκα σπίτια, χτισμένα με άσπρο ασβεστόλιθο[30] και
σκεπασμένα με άσπρες πλάκες. Κεραμίδια εκεί δεν ξέρουν τι πράμα είναι. Τα
περισσότερα σπίτια είναι ισόγεια κι είναι το ένα κοντά στο άλλο και δε
χωρίζονται παρά από κανένα κήπο.
Τη βραδιά εκείνη από το χειμωνιάτικο σκοτάδι έφεγγαν
οι θύρες και τα παράθυρά του. Η μεγάλη κοκκινωπή αναλαμπή που έβγαινε μέσα από
το σπίτια δεν ήταν από τα πολλά λυχνάρια τους, αλλά από τα ξερά ξύλα που άναβαν
στη στια[31] και για
το ζέσταμα των ανθρώπων και για το φώτισμά τους αντάμα.
Ο ουρανός λίγο λίγο θολωνόταν πιο πολύ, άστρο κανένα
δεν έφεγγε ψηλά του κι ο βοριάς άρχισε να φυσάει πολύ δυνατά. Το Μικρό Χωριό,
αφού δείπνησε και τακτοποίησε τα ζωοπράματά του, έκλεισε τις θύρες του και τα
παράθυρά του κι ετοιμάστηκε να κλείσει τα μάτια του και να ριχτεί στην αγκαλιά
του ύπνου, όσο που να βαρέσει ο παπάς το σήμαντρο[32]
της εκκλησιάς. Έξω ο λυσσασμένος βοριάς κόπασε κι άρχισε να χιονίζει. Το χιόνι
έπεφτε τόσο πυκνό και πολύ, ώστε όλο εκείνο το σκοτάδι της συννεφιασμένης
νύχτας άλλαξε όψη.
Μέσ' από τα σπίτια ετοιμαζόταν το Μικρό Χωριό να
κοιμηθεί, για να ξυπνήσει όταν βαρέσει το σήμαντρο της εκκλησιάς, έξω από τα
σπίτια χιόνιζε ακατάπαυστα και γάβγιζαν τα σκυλιά κι απάνω σ' αυτό ένας γλυκός
ήχος κυπριού αχολογούσε[33] στο
σκοτάδι μελαγχολικά «τριγκ… τριγκ… τριγκ…τριγκ...».
- Γιατί γαβγίζουν τα σκυλιά «γαβ, γαβ, γαβ»; Ποιος
είν' ο ξένος που φέρνει γύρα το χωριό τη νύχτα «γκρουπ.. γκρουπ.. γκρουπ...»
καβάλα στο μουλάρι που 'χει το κυπρί να λαλάει γλυκά γλυκά «τριγκ…τριγκ…
τριγκ…»;
Την εμφάνιση του ξένου την έμαθε το Μικρό Χωριό από
τις γυναίκες που πήγαν στο ποτάμι, μα νόμιζαν ότι θα 'χε κανένα γνώριμο στο
χωριό κι ότι πήγε εκεί, αλλά τα γαβγίσματα των σκυλιών «γαβ, γαβ, γαβ», το
ποδοβολητό του μουλαριού «γκρουπ.. γκρουπ.. γκρουπ...» και το λάλημα του
κυπριού «τριγκ… τριγκ... τριγκ...» έδωσαν στο Μικρό Χωριό να καταλάβει ότι ο
ξένος δεν πήγε σε κανένα σπίτι κι ότι δεν είχε κανέναν γνώριμο στο χωριό.
Οι θύρες τότε άνοιγαν μια μια και μια γλυκιά φωνή
έβγαινε από μέσα :
- Κόπιασε μέσα, ξένε μου, αν είσαι Χριστιανός, κι
ό,τι κι αν είσαι, θα βρεις φωτιά να ζεσταθείς και ψωμί να χορτάσεις...
Αλλά ο ξένος χανόταν σαν σκιά χωρίς να δώσει
απάντηση στο ευγενικό προσκάλεσμα, από πίσω του ακολουθούσαν μανιασμένα τα
σκυλιά γαβγίζοντας, και μονάχα το λάλημα του κυπριού του μουλαριού του
ακουγόταν γλυκά και θλιβερά «τριγκ…τριγκ…τριγκ…».
Ο αγνώριστος ξένος πέρασε μπροστά απ' όλες τις
εξώθυρες, στάθηκε μπροστά σ' όλες, όλα τα σπίτια του Μικρού Χωριού ένα ένα τον
προσκάλεσαν :
- Κόπιασε μέσα, ξένε μου, αν είσαι Χριστιανός, κι
ό,τι κι αν είσαι, θα βρεις φωτιά να ζεσταθείς και ψωμί να χορτάσεις...
Αλλά εκείνος χανόταν σαν ίσκιος χωρίς να δώσει
απάντηση στο ευγενικό προσκάλεσμα, από πίσω του ακολουθούσαν μανιασμένα τα
σκυλιά γαβγίζοντας, και μονάχα το λάλημα του κυπριού του μουλαριού του
ακουγόταν γλυκά και θλιβερά «τριγκ… τριγκ… τριγκ…».
Μονάχα ενός σπιτιού δεν άνοιξε η θύρα, μονάχα ενός
σπιτιού το σκυλί δεν γάβγισε «γαβ, γαβ, γαβ» και μονάχα από ένα σπίτι δεν
ακούστηκε το προσκάλεσμα :
- Κόπιασε μέσα, ξένε μου, αν είσαι Χριστιανός, κι
ό,τι κι αν είσαι, θα βρεις φωτιά να ζεσταθείς και ψωμί να χορτάσεις...
Αυτό ήταν το σπίτι της Κώσταινας, που 'χε τον άντρα
της σαράντα χρόνια στα ξένα χωρίς γράμμα και χωρίς αντιλογιά[34].
Η Κώσταινα, επειδή ήταν μοναχή της, δε δεχόταν
ξένους άγνωρους, αλλά ακολουθούσε με τ' αυτί το ποδοβολητό του μουλαριού
«γκρουπ.. γκρουπ.. γκρουπ...» και το γλυκό λάλημα του κυπριού «τριγκ...
τριγκ... τριγκ…».
Ο αγνώριστος ξένος δέκα φορές έφερε το Χωριό πάνω
κάτω. Εξέτασε όλα τα σπίτια ένα ένα σαν να 'θελε να βρει καμιά εξώθυρα γνώριμη,
αλλά έχανε τον κόπο του του κάκου[35]. Δε
μπορούσε να βρει τίποτε. Όλα του ήταν ξένα. Όλα του ήταν άγνωστα. Φαινόταν σαν
να γνώριζε ότι ήταν μέσα στο Μικρό Χωριό, αλλά το χωριό δεν ήταν αυτό. Είχε
αλλάξει όψη. Τα σπίτια ήταν αλλιώτικα, οι οβοροί[36]
αλλιώτικοι, οι δρόμοι αλλιώτικοι, η εκκλησιά αλλιώτικη˙ όλα αλλιώτικα και γι'
αυτό, όταν τον κυνηγούσαν τα σκυλιά αλυχτώντας[37]
«γαβ, γαβ, γαβ» κι άκουγε το σπλαχνικό προσκάλεσμα :
- Κόπιασε μέσα, ξένε μου, αν είσαι Χριστιανός, κι
ό,τι κι αν είσαι, θα βρεις φωτιά να ζεσταθείς και ψωμί να χορτάσεις...
έφευγε κι ακόμα έφευγε σαν ίσκιος χωρίς ν'
απολογηθεί στο ευγενικό προσκάλεσμα, αφήνοντας πίσω του μονάχα το γλυκό λάλημα
του κυπριού του μουλαριού του «τριγκ... τριγκ... τριγκ…».
Το Μικρό Χωριό, εξόν της Κώσταινας, όλο έγινε άνω
κάτω, γιατί δε μπορούσε να καταλάβει αν ο άνθρωπος που ήταν καβάλα στο μουλάρι
κι έφερνε γύρα το χωριό ήταν άνθρωπος ή Ίσκιος[38]...
'Άνθρωπος δεν ήταν δυνατό να ήταν, γιατί, ως άνθρωπος, θα είχε ανάγκη για
ζεστασιά, για τροφή και για ύπνο. Κι επειδή φαινόταν ότι δεν είχε ανάγκη για όλα
αυτά, ήταν χωρίς άλλο Ίσκιος!...
Μέσα στα σπίτια του Μικρού Χωριού βασίλευε
ανομολόγητος φόβος, έξω από τα σπίτια χιόνιζε ακατάπαυστα. Ακούγονταν τα
αλυχτήματα των σκυλιών και το κακό λάλημα του κυπριού «τριγκ... τριγκ...
τριγκ…». Γι' αυτό δεν ανοίχτηκε πια καμιά θύρα και καμιά σπλαχνική φωνή δεν
προσκάλεσε πια τον ξένο σαν πριν :
- Κόπιασε μέσα, ξένε μου, αν είσαι Χριστιανός, κι
ό,τι κι αν είσαι, θα βρεις φωτιά να ζεσταθείς και ψωμί να χορτάσεις...
Καρδιοχτύπι φοβερό είχε πιάσει όλο το Μικρό Χωριό
εξόν της νυφοκόρης[39], της
Κώσταινας, που περίμενε μ' ανυπομονησία να χτυπήσει το σήμαντρο της εκκλησιάς
και να πάει ο Ίσκιος μαζί με το μουλάρι του και το κυπρί του στ' άφαντα και στα
τρίσβαθα της γης, εκεί που έχει το σπίτι του, αλλά το σήμαντρο δεν ακουγόταν...
- Τι να 'χει τρέξει τάχα; Μη δεν μπόρεσε να βγει ο
παπάς από το χιόνι κι απ' το σκοτάδι;
- Αχ, τι καλό πράμα να είχε το καημένο το Μικρό
Χωριό τον παπά του και να μην προσμένει παπά από το γειτονικό χωριό να 'ρχεται
κάθε γιορτή να λειτουργεί! Κακό χωριό τα λίγα σπίτια! Τι κατάρα στο καημένο το
Μικρό Χωριό να μην έχει ποτέ δικό του παπά!
- Κικιρίκουουουουου!
Λαλούν οι πετεινοί. Είναι ώρα που τα φαντάσματα της
νύχτας γκρεμοτσακίζονται και φεύγουν από τον απάνω κόσμο!
Κοντεύει να χαράξει! Κοντεύει να βαρέσει το
σήμαντρο!
Το Μικρό Χωριό παίρνει λίγο θάρρος.
- Δόξα σοι ο Θεός! Τώρα, όπου κι αν είναι, θα βγει ο
παπάς και θα βαρέσει το σήμαντρο! Λάκισε[40]
ο Ίσκιος!
- Κικιρίκουουουουου!
Λαλούν τα πετεινάρια δεύτερη φορά.
- «Τσιγκ-τσαγκ, τσιγκ-τσαγκ, τσιγκ-τσαγκ!…», χτυπάει
το σήμαντρο!
Γλυκοχαράζει βαθιά η ανατολή μέρα με ξαστεριά.
Όλο το Μικρό Χωριό ανοίγει τις θύρες του. Πηγαίνει
στην εκκλησιά κι είναι βέβαιο ότι ο Ίσκιος πήρε με την ώρα του το δρόμο του
ποταμού. Και στα σωστά φαίνονταν τώρα οι πατημασιές του μουλαριού ψηλά στο
χιόνι να κατεβαίνουν στον ποταμό.
Η εκκλησιά στη στιγμή γέμισε από ανθρώπους, άντρες,
γυναίκες και παιδιά, κι ο παπάς έλεγε τα γράμματα της λειτουργιάς.
Η μόνη κουβέντα που ‘καναν μέσα στην εκκλησιά ήταν η
εμφάνιση του Ίσκιου τη νύχτα μέσα στο χωριό. Και τόσο πολύ η κουβέντα αυτή
έπαιρνε κι έδινε, ώστε κι οι άντρες κουβέντιαζαν, πράμα που μόνο οι γυναίκες
έκαναν μέχρι τότε, κι έκαναν τον παπά να τους φωνάζει μέσ’ από το Ιερό:
- Σωπάστε, γυναίκες!…
Ο καθένας έλεγε του αλλουνού σιγανά για τον Ίσκιο,
πώς το κατάλαβε πως ήταν, για το μουλάρι του που ήταν καβάλα, για το λάλημα του
κυπριού. Οι γυναίκες, που αγαπούν φυσικά πολύ την κουβέντα, λησμόνησαν ότι
βρίσκονταν στην εκκλησιά κι ούτε άκουγαν τον παπά που τους έλεγε κάθε λίγο με
θυμό :
- Σωπάστε, καταραμένες!
Όλο το νου τους τον είχαν στον Ίσκιο και περισσότερο
εκείνες που πήγαν το βράδυ στον ποταμό για νερό. Η μια έλεγε πως είδε ότι είχε
γένια μακριά ως τα γόνατα, η άλλη ότι είχε κάτι νύχια, Παναγιά μου!, μακριά και
σουβλερά μια πιθαμή μακρύτερα από τα δάχτυλά του, άλλη ότι το μουλάρι δεν είχε
ουρά κι εκείνο το πράμα που φαινόταν σαν ουρά ήταν η ουρά του Ίσκιου. Άλλες
πάλι έλεγαν άλλα, με τρόπο που μπορούσε κανένας να πιστέψει, αν πίστευε τα
γυναικεία λόγια, ότι ο Ίσκιος εκείνος ήταν χίλιων λογιών κι ότι ήταν ο ίδιος ο
Βελζεβούλ[41].
Μονάχα η Κώσταινα, η νυφοκόρη του χωριού, δεν
ανακατεύτηκε στις κουβέντες, αλλά στεκόταν κοντά στην εικόνα της Παναγιάς, την
παρακαλούσε μέσα από τα φυλλοκάρδια της να κάνει το θαύμα της και να φέρει τον
Κώστα της, που έλειπε σαράντα χρόνια στην ξενιτιά. Τον φανταζόταν ακόμη νέο αν
και της έλειπε μια ζωή, τον φανταζόταν ίσως παιδί ακόμα όπως τον είχε δει
τελευταία φορά, όταν ξεκίνησε για τα έρημα τα ξένα, φορώντας ακόμα τα χρυσά τα
τέλια[42]στο κεφάλι
της. Της ερχόταν στο νου η ανυπαντροπαντρεμένη ζωή σαράντα χρόνων που πέρασε
από τότε που βγήκε από το πατρικό της σαν νύφη και σαν παρθένα. Κι όσο ζούσαν
τα πεθερικά της, άντεχε τον πόνο που είχε για τον πολυαγαπημένο της τον Κώστα
στα πρόσωπα εκείνων. Αλλά ύστερα από το θάνατό τους έμεινε σαν τον κούκο μοναχή
ανάμεσα στους τέσσερις τοίχους, χωρίς γράμμα και χωρίς αντιλογιά. Αλλά στην
επανάσταση του 1854[43], όταν
μαζί με άλλα χωριά της Μακεδονίας, της Θεσσαλίας και της Ηπείρου κάηκε και το
Μικρό Χωριό και μαζί κάηκε και το όμορφο σπίτι της, έμεινε στους πέντε δρόμους,
μοναχή, σαν τη σταλαγματιά από το δέντρο. Είδε κι έπαθε με τα ξενοδούλια, για
να μπορέσει να βγάλει τα έξοδα, να βάλει μαστόρους να χτίσει, όχι σαν το σπίτι
που ‘χε πρώτα με ανώγια και κατώγια, αλλά ένα χαμηλό σπιτάκι με δυο στιες
μονάχα. Γιατί δεν είχε τίποτ’ άλλο, παρά πέντ’ έξι γιδούλες και τρία τέσσερα
προβατάκια για να ντύνεται και να τρώει.
Επειδή ήταν όμορφη, τίμια και νοικοκυρά, πολλοί
πολλές φορές τη γύρεψαν να την πάρουν, αλλά αυτή δε θέλησε ν’ ακούσει για δεύτερη
παντρειά. Πρόσμενε πάντα και παρηγορούσε την ερημιά της μ’ ένα γράμμα, μοναδικό
γράμμα, που ‘χε στείλει ο Κώστας στους γονείς του όταν έφτασε στα ξένα. Το
γράμμα αυτό το φύλαγε μέσα στο νυφικό
φέσι της με τα χρυσά τέλια και κάθε φορά που άκουγε ότι η τάδε έλαβε
γράμμα από τον άντρα της, έβγαζε κι αυτή από τη χιλιοπλουμισμένη[44] κασέλα
της το γράμμα αυτό και πήγαινε στον παπά να της το διαβάσει. Κατόπιν, το
δίπλωνε πάλι με μεγάλη προσοχή και το ξανάβαζε στη μοσχομυρισμένη αγκαλιά του
νυφικού φεσιού της με τα χρυσά τέλια, που ‘χε μέσα στη χιλιοπλουμισμένη κασέλα.
Σαράντα χρόνια εκείνο το γράμμα, που μνημόνευε τον
πολυαγαπημένο άντρα της Κώσταινας, κοιμόταν μέσα στη μοσχομυρισμένη αγκαλιά του
νυφιάτικου φεσιού της με τα χρυσά τα τέλια, που ‘φερνε στο νου τις νυφιάτικες
μέρες της. Αυτά τα δυο πράγματα, το γράμμα και το φέσι, ήταν τα μόνα με την
κασέλα που πρωτοσκέφτηκε η Κώσταινα να γλιτώσει στην επανάσταση του 1854, τότε
που τα σπίτια μαζί με το βιος[45] όλου του
χωριού έγιναν φλόγες.
Εκεί μπροστά στο εικόνισμα της Παναγιάς θυμόταν η
καημένη η Κώσταινα τα λόγια που 'χε μέσα του Κώστα της το γράμμα, που έγραφε
στους γονείς του να προσέχουν τη νύφη τους και να μην τη μαλώνουν. Αυτά τα
λόγια που άκουγε τακτικά, όσες φορές έδινε το γράμμα να της το διαβάσει ο
παπάς, ξανάνιωναν την υπομονή στα στήθια της και παίρνοντας καινούριο θάρρος
έλεγε μέσα της :
- Ο Κώστας μου μ' αγαπάει... Δεν γίνεται να με
λησμονήσει! Θα 'ρθει μια μέρα!
Ξαναβάζοντας όλα αυτά η καημένη η Κώσταινα στο νου
της κοίταζε την Παναγιά στα μάτια κι έχοντας τα δικά της μάτια γεμάτα δάκρυα
και κάνοντας το σταυρό της έλεγε :
- Παναγίτσα μου, κάνε το θάμα σου!
Ενώ η Κώσταινα βρισκόταν μοναχή της με τις σκέψεις
της και με όσα της θύμιζαν τα σαράντα χρόνια του ζωντανού ξεχωρισμού κι η
λειτουργία ήταν στο «εξαιρέτως»,
ανοίγει απ' έξω η θύρα της εκκλησιάς και μπαίνει μέσα με βαριά πατήματα
άνθρωπος ψηλός και μαλλιαρός, ηλικίας πενήντα χρονών και πάνω, με φορέματα
ξενιτεμένου. Κι από τη θύρα που 'μενε πίσω του μισογυρισμένη, μπήκε το φως της
ημέρας που άρχισε να ξανοίγει κι ακούστηκε το λάλημα του κυπριού «τριγκ...
τριγκ…τριγκ…».
Ο ξένος πήγε ίσια μπροστά στην Παναγιά κι ενώ οι
Μικροχωρίτες έμεναν απορημένοι, αυτός άναψε μια μεγάλη άσπρη λαμπάδα,
σταυροκοπήθηκε, προσκύνησε κι άρχισε ν' ασπάζεται τα εικονίσματα του τέμπλου
από το Χριστό ως τον Προφήτη Ηλία κι ύστερα τραβήχτηκε σ' ένα στασίδι[46]. Όλοι
έβλεπαν με απορία τον ξένο και με φόβο παρατηρούσαν για να βρουν κανένα πράμα
που να μοιάζει με τον Ίσκιο της νύχτας. Αλλά, πάλι, μπορεί να μπει Ίσκιος στην
εκκλησιά; Λοιπόν, αυτός δεν είναι Ίσκιος!
- Αλλά ποιος να ΄ναι;
Τέτοιες πάνω κάτω ήταν οι σκέψεις του κάθε
Μικροχωρίτη όταν είδαν εκείνο τον ξένο και δεν έβλεπαν την ώρα πότε να σχολάσει
η λειτουργία και να τον ρωτήσουν ποιος
είναι, πούθε έρχεται και πού πηγαίνει. Τέλος, σε λίγο σχόλασε η λειτουργία κι ο
προύχοντας[47] του
Μικρού Χωριού, κατά τη συνήθεια, προσκάλεσε τον ξένο στο σπίτι του για να μάθει
εκεί ποιος είναι και δεν είναι. Ο ξένος, σκεπτικός και μελαγχολικός, έλυσε το
μουλάρι του από το δέντρο που το είχε δεμένο κι ακολούθησε τον προύχοντα σαν
χωρίς να το θέλει. Όλοι οι Μικροχωρίτες έριξαν τα μάτια στον ξένο σαν να ήταν
κάτι περίεργο και αφύσικο που μπορούσε ν' αγρυπνάει τη νύχτα έξω με τα σκυλιά
και με τα σκοτάδια και να μπαίνει την ημέρα στην εκκλησιά και ν' ανταμώνει με
τους ανθρώπους.
Πριν φτάσει ο προύχοντας με τον ξένο στο σπίτι του,
πέρασαν μπροστά από το σπίτι της νυφοκόρης της Κώσταινας. Αυτή, εκείνη τη
στιγμή, στεκόταν στη πόρτα της κι επειδή αισθανόταν λιθοπάτημα[48] κάθε φορά
που έβλεπε άνθρωπο με φορέματα ξενιτεμένα, είπε στον προύχοντα ντροπαλά
ντροπαλά πριν εκείνος της πει «καλημέρα».
- Κοπιάστε, αφέντη, από το σπίτι μου πρώτα, έτσι να
ζήσεις, να σας κεράσω ορθούς ένα ρακί για να μου ευχηθείτε το να «καλοδεχτώ».
Ο προύχοντας, γέροντας σεβάσμιος και γλυκός, δε
μπόρεσε να μη δεχτεί το προσκάλεσμα της δυστυχισμένης εκείνης γυναίκας που την
είχε συντρέξει πολλές φορές και με την υπόληψή του και με χρήματα κι έστριψε να
μπει στον αυλόγυρό της. Όταν είδε αυτό η Κώσταινα, με γρηγοράδα ζαρκαδιού μπήκε
μέσα στο σπίτι της, για να στρώσει καταγής την καλή της την προκόβα[49] και να
ρίξει το πλουμισμένο προσκέφαλο. Ο προύχοντας κοντοστάθηκε λίγο στην αυλή και
θεώρησε ανάγκη να δικαιολογήσει την επίσκεψη αυτή :
- Ας σταθούμε, του είπε, μια στιγμή σ' αυτή τη
φτωχή. Είναι ξενιτεμένη πολλά χρόνια, δίχως γράμμα και δίχως αντιλογιά, και δεν
απελπίστηκε ακόμα περιμένοντας τον άντρα της από τα ξένα.
Σ' αυτά τα λόγια, ο ξένος, σέρνοντας από πίσω του το
μουλάρι με το κυπρί που λαλούσε ακατάπαυστα «τριγκ... τριγκ... τριγκ…», στάθηκε
σαν να ήθελε να βρει με το μάτι του κατιτί ή να θυμηθεί κατιτί. Αχτίδα χαράς
φώτισε το πρόσωπό του που 'χε κάνει η μελαγχολία σκοτεινό, αλλά η αχτίδα εκείνη
ισκιώθηκε κι έσβησε στη στιγμή και το πρόσωπο του ξένου ντύθηκε την πρώτη
σκυθρωπάδα[50]. Δεν
είχαν ξεπεράσει ακόμα τη μέση της αυλής ο προύχοντας με τον ξένο όταν το
μουλάρι του ξένου χλιμίντρισε και το σκυλί της Κώσταινας πετάχτηκε από το
κουμάσι[51] του και
χωρίς ν' αλυχτήσει, περικύκλωσε τον ξένο και ριχνόταν γύρω του περίχαρο. Ο
προύχοντας πήρε αυτά τα δυο σημάδια, το χλιμίντρισμα του μουλαριού και τα
πηδήματα του σκυλιού, για καλό οιωνό[52]
και φώναξε δυνατά :
- Τα συχαρίκια, Κώσταινα...
Ο ξένος είχε ακούσει ότι η Κώσταινα ήταν ξενιτεμένη
πολλά χρόνια χωρίς γράμμα και χωρίς αντιλογιά. Ακούγοντας τώρα ότι την έλεγαν
Κώσταινα και τον προύχοντα να φωνάζει «τα συχαρίκια…», κοντοστάθηκε λίγο,
κλονίστηκε σαν κυπαρίσσι που του ΄χει κόψει τις ρίζες ο ξυλοκόπος, άφησε από τα
χέρια του το καπίστρι[53] του
μουλαριού, γονάτισε και σωριάστηκε καταγής, ψηλά στο χιόνι. Βλέποντάς τον ο
προύχοντας σκιάχτηκε[54] και
φώναξε μ' όλη του τη δύναμη :
- Τρέξε όξω, σκύλα Κώσταινα, με τη βουτσέλα!
Λιγοθύμησε ο ξένος!...
Η Κώσταιναπετάχτηκε ξυπόλητη έξω κρατώντας στα χέρια
της τη βουτσέλα γεμάτη νερό κι άρχισε να το χύνει στο κεφάλι του ξένου. Στη
στιγμή έτρεξαν κι οι γειτόνοι, σήκωσαν τον ξένο στα χέρια και τον έβαλαν ψηλά
στην προκόβα που 'χε στρωμένη η Κώσταινα και τον σκέπασαν με την καινούρια τη
στέργα[55], ενώ ο
προύχοντας, νομίζοντας ότι προσβαλλόταν η φιλοτιμία του, επέμενε να σηκώσουν
τον άρρωστο και να τον πάνε στο σπίτι του γιατί ήταν προσκαλεσμένος του και να
μην τον αφήσει να κοιταχτεί σε άλλο σπίτι και μάλιστα της φτωχότερης και της
ορφανότερης του χωριού. Αλλά η Κώσταινα δεν έστεργε[56]
και του είπε με μύτη :
- Εδώ που 'πεσε, αφέντη, ο άνθρωπος, εδώ και θα
μείνει! Κι αν είμαι φτωχή, ο άντρας μου να ζήσει... ποιος ξέρει...
Επειδή ο ξένος λιποθύμησε τόσο ξαφνικά και τόσο
αναπάντεχα, έτρεξε όλο το χωριό στο σπίτι της Κώσταινας για να μάθουν τι και
πώς έγινε, αλλά ο ξένος κειτόταν βουβός και δε μπορούσε να μιλήσει. Σ' αυτό
απάνω έφτασε κι ο παπάς, γιατί είχε μάθει από πριν ότι κάποια σχέση υπήρχε
ανάμεσα στον Ίσκιο που φάνηκε τη νύχτα και σ' εκείνο τον ξένο. Πέρασε στη
στιγμή το πετραχήλι στο λαιμό κι άρχισε τους εξορκισμούς που τους ήξερε απ'
έξω.
Ο παπάς αυτός ήταν ξακουστός για το μνημονικό του
γιατί γνώριζε απ' έξω όλα τα βιβλία της εκκλησιάς : Ευαγγέλιο, Απόστολο,
Ψαλτήρι, Οκτώηχο, Ωρολόγιο, Τριώδιο, Πεντηκοστάριο κι όλα τα γράμματα των
γιορτών που 'χουν τα Μηναία. Κοντολογίς, αυτός ο παπάς ήταν το θάμα όλων των
χωριών που ήταν γύρω στο Μικρό Χωριό. Κι οι Μικροχωρίτες τον αγαπούσαν πιο πολύ
γιατί έλεγε όλα τα γράμματα που είναι πριν από τη λειτουργία στο δρόμο από το
χωριό του ως το Μικρό Χωριό κι όταν χτυπούσε το σήμαντρο, έμπαινε αμέσως στη
λειτουργία.
Ο παπάς δεν είχε πει δυο τρεις εξορκισμούς όταν ο
λιποθυμισμένος ξένος άνοιξε τα μάτια του και με φωνή τρεμουλιαστή είπε σ' όλους
τους ανθρώπους που βρίσκονταν γύρω του :
- Καλώς σας βρήκα, χωριανοί! Είμαι ο Κώστας! Είμαι ο
νοικοκύρης της νοικοκυράς...
Ήθελε να πει ότι ήταν ο άντρας της Κώσταινας, αλλά η
συνήθεια της πατρίδας εμποδίζει να λέγονται με τ' όνομά τους μπροστά στους άλλους
τ’ αντρόγυνα. Γι' αυτό αναγκάστηκε να το πει με άλλα λόγια.
Όταν άκουσε τα λόγια αυτά η Κώσταινα, τα 'χασε
ολότελα. Δεν ήξερε τι έλεγε. Δε μπορούσε να σταθεί στα ποδάρια της ούτε να πάει
εκεί που ήθελε. Αλλού ήθελε να πάει κι αλλού πήγαινε. Ήθελε να δείξει τη χαρά
της με λόγια, αλλά δε μπορούσε να πει τα λόγια που ήθελε. Στο τέλος της δέθηκε
κι η γλώσσα. Δεν ήξερε τι έκανε. Νους, γλώσσα, χέρια, ποδάρια, κορμί˙ όλα είχαν
πιαστεί από τη χαρά.
Ο παπάς, βλέποντας ότι οι εξορκισμοί του έφεραν
αναπάντεχα καλά, έπαψε το διάβασμα κι όλοι όσοι βρίσκονταν εκεί, άντρες,
γυναίκες και παιδιά, ξεφώνισαν απ’ τη χαρά τους, ενώ το κυπρί του μουλαριού
ακουγόταν που λαλούσε έξω στην αυλή «τριγκ... τριγκ... τριγκ…».
Αφού έπαψε η βοή της χαράς κι ήρθε στον εαυτό της η
Κώσταινα, ο Κώστας βγήκε έξω, ξεφόρτωσε το μουλάρι, το ‘δεσε και το ξεσαμάρωσε.
Κατόπιν γύρισε μέσα κι αφού έβαλε τα πράγματά του σε μια γωνιά, κάθισε σιμά[57] στην
παραστιά[58]κι άρχισε
να μολογάει της ξενιτιάς του τα πάθη :
- Ήμουν, είπε, δώδεκα χρονών παιδί όταν ξεκίνησα για
την ξενιτιά. Πέρασα βουνά, ποτάμια, κάμπους και θάλασσες. Εκεί βρήκα δουλειά σ’
ένα αφεντικό. Σε λίγο καιρό το αφεντικό μου κατηγορήθηκε ότι ήταν ενάντιος του
βασιλιά και τον έστειλαν εξορία μαζί με τη φαμελιά[59]
του. Όλοι οι δούλοι του τον παράτησαν και μονάχα εγώ πήγα κοντά του, γιατί ήταν
καλός και μ’ αγαπούσε. Μας πήγανε σ’ έναν πολύ άγριο τόπο κι εκεί μας πούλησαν
στους κουρσάρους της Μπαρμπαριάς[60] και μας
πήγαν δεμένους στην πατρίδα τους. Εκείνοι μας μοίρασαν κι ο καθένας μας
πουλήθηκε στο παζάρι[61] σκλάβος
αλευτέρωτος σ’ άλλους ανθρώπους. Ανθρώπους λέω; Θηρία!!! Εγώ πουλήθηκα πέντε
φλουριά[62]. Δεν
μπορώ να μολογήσω της σκλαβιάς τα πάθη και τα βάσανα. Φτάνει μόνο να σας πω πως
προτιμούσα χίλιες φορές τον θάνατο από κείνη τη ζωή. Έκαμα τριάντα πέντε χρόνια
ακέραια[63] σκλάβος
και μέρα νύχτα έκανα τον σταυρό μου και παρακαλούσα την Παναγιά να με γλιτώσει
από τα κακά χέρια και να γυρίσω στην Πατρίδα μου. Τέλος, ο Θεός με λυπήθηκε κι
έστειλε ένα κακό θανατικό που θέρισε όλους εκείνους τους ανθρώπους που μ’ είχαν
σκλάβο αλευτέρωτο. Σ’ αυτό απάνω βρήκα τον καιρό και έφυγα. Από τότε που
σκλαβωθήκαμε, τι δρόμο πήρε το αφεντικό μου και η φαμελιά του δεν ξέρω.
Αφού γλίτωσα, τράβηξα το δρόμο κατά τη θάλασσα.
Ύστερα από πολλές μέρες έφτασα σ’ ένα λιμάνι, μπήκα μέσα σ’ ένα καράβι φράγκικο[64] και μ’
έβγαλε στην Αλεξάνδρεια. Από κει τράβηξα παραμέσα. Έκατσα τέσσερα πέντε χρόνια
και, δόξα τω Θεώ, έβγαλα λίγα χρήματα και κίνησα να ‘ρθω στην Πατρίδα. Δεν
γνώριζα αν στεκόταν ορθό το σπίτι μου κι αν η ... δεν πήρε άλλον άντρα. Όσο για
τους γονείς μου, ήμουν βέβαιος ότι είχαν πεθάνει εδώ και πολλά χρόνια, γιατί
ήταν γέροντες και δε μπορούσαν να ζήσουν πιο πολύ.
Γι’ αυτό χτες ήρθα νύχτα και δεν έριξα καμιά
τουφεκιά σαν ξενιτεμένος. Ποιος θα βγει να με δεχτεί; είπα μέσα μου. Να σας πω
την αλήθεια; Όταν μπήκα στο σύνορο του χωριού, μετάνιωσα που άφησα την ξενιτιά
για να ‘ρθω σ’ άλλη ξενιτιά.
Όταν μπήκα στο χωριό, μου φάνηκε πως δεν ήταν το
χωριό μου που το είχα στον νου μου σαράντα χρόνια μαζί με τους δικούς μου
ανθρώπους και την πίστη μου. Τρία πράγματα δεν έφυγαν από το νου μου σ’ όλο τον
καιρό της κακής μου ξενιτιάς : το χωριό μου, οι δικοί μου και η πίστη μου. Δεν
το γνώρισα ολότελα το καημένο το χωριό μου, που μου γελούσε πάντα στον ύπνο και
στα όνειρά μου. Τα σπίτια μου φάνηκαν αλλιώτικα, οι δρόμοι αλλιώτικοι, το
μεσοχώρι[65]
αλλιώτικο... Είναι αλήθεια ότι έφυγα μικρό παιδί και γυρίζω σήμερα γέρος, αλλά
τόσο θυμάμαι τα πράγματα εδώ, που μου φαίνεται σαν να έχω φύγει χτες.
Φαντάστηκα ότι έγινε κανένας χαλασμός από θανατικό ή από επανάσταση, ότι
κανένας Μεσοχωρίτης δεν βρίσκεται εδώ μέσα κι ότι όλοι είστε φερμένοι από
μακρινό τόπο.
- Μας χάλασε η επανάσταση, του είπαν οι χωριανοί.
- Τι λέτε; Αλήθεια;... Ας είναι. Μου τα λέτε
ύστερα... Δεν μου έκανε καρδιά να χτυπήσω κανενός θύρα κι αποφάσισα να περάσω
όλη τη νύχτα στο δρόμο κι όταν φέξει, να δω μια φορά με τα μάτια μου το χώμα
που πέρασα τα παιδικά μου χρόνια κι ύστερα να φύγω, να φύγω κι εγώ να μην ξέρω
πού να πάω. Να φύγω σε ξένο τόπο και να πεθάνω λησμονημένος, χωρίς να ξέρει κανένας
από πού είμαι και ποιος είμαι. Θα είχα πιο μεγάλο παράπονο να είμαι ξένος στον
τόπο μου παρά στην ξενιτιά.
Είχα ξεμακρύνει κι έφυγα με καρδιά βαριά, πιο βαριά
από το βουνό, όταν ακούω το σήμαντρο της εκκλησιά μας να χτυπά και θυμήθηκα πως
είχα φέρει τάξιμο μια λαμπάδα για την Παναγιά. Τότε είπα μέσα μου :
Ας γυρίσω πίσω ν’ ανάψω στην Παναγιά τη λαμπάδα που
της έφερα χωρίς να πω κανενός ποιος είμαι και ποιος δεν είμαι κι ύστερα
ανοιχτός μου είναι ο δρόμος της ξενιτιάς... Γύρισα, μπήκα στην εκκλησιά κι άναψα
τη λαμπάδα. Τ’ άλλα τα ξέρετε! Και πάλι, καλώς σας βρήκα, χωριανοί μου! Είμαι ο
Κώστας!!!
Όταν τελείωσε την ιστορία του ο Κώστας, όλοι γύρω
του είχαν τα μάτια γεμάτα δάκρυα. Ο προύχοντας, θέλοντας να διώξει τη λύπη που
άνοιξε τα φτερά της ψηλά στο πανηγύρι της χαράς, τη λύπη που προξένησε η
ιστορία του Κώστα, είπε στην Κώσταινα :
- Κώσταινα! Εγώ σου είπα πρώτος «τα συχαρίκια!» όταν
μπήκα στην αυλή σου. Δώσ’ μου, λοιπόν, τα συχαρίκια μου τώρα! Δεν το κουνάω από
δω χωρίς συχαρίκια!...
Κι η Κώσταινα, περίχαρη, άνοιξε τη μοσχοβολημένη την
κασέλα κι έβγαλε από μέσα καρύδια, σταφύλια, σύκα, συκομαΐδες[66] και μήλα
κι έδωσε στον προύχοντα και σε όλους όσοι ήταν μέσα. Ύστερα έδωσε το παγούρι με
το ρακί κι αφού ήπιαν καθένας από κάνα δυο φορές κι ευχήθηκαν στον Κώστα το «Καλώς ήρθες από τα ξένα γερός και καλά»
και στην Κώσταινα το «Καλώς τον
αποδέχτηκες», έφυγαν. Κι έμειναν μοναχοί μέσα στο σπίτι εκείνο που δεν είχε
δει άλλη φορά καλή μέρα, η Κώσταινα με τον Κώστα της, που ‘χε σαράντα χρόνια
στην ξενιτιά χωρίς γράμμα και χωρίς αντιλογιά.
Χρήστος Χρηστοβασίλης (1907)
[1] ο Καλαμάς = (λέγεται και Θύαμις)
μεγάλος ποταμός της Ηπείρου.
[2] ο όχτος= η όχθη.
[3] η βουτσέλα = το μικρό βαρέλι, ο
κάδος.
[4] οι τσούπρες(αλβανικά tsuprë) = οι άγαμες κοπέλες.
[5] η ρεματιά = ο χείμαρρος.
[6] στερνός = ο τελευταίος.
[7] φλωρένιος= ο χρυσαφής.
[8] ντέτεστε = άντε.
[9] η βολά = η φορά.
[10] η δρασκελιά = το βήμα.
[11] χαλασιά μου = προσφώνηση της
καλοαναθρεμμένης γυναίκας - η φράση επίσης σημαίνει : τρομάρα μου, συμφορά μου.
[12] διαβάζω = εξορκίζω τα κακά
πνεύματα.
[13] τα σκουτιά = τα ρούχα.
[14] το κυπρί = το κουδούνι.
[15] αναμερίζω = παραμερίζω, κάνω
χώρο.
[16] ο μπρούντζος = κράμα χαλκού και
κασσίτερου.
[17] το χουγιαχτό = (σλαβικά hujati) δυνατή φωνή από απόσταση.
[18] έρμος = σκοτεινός,
δυστυχισμένος.
[19] τι διάτανο = φράση που
προέρχεται από την ανάμειξη των λέξεων διάβολος και σατανάς και σημαίνει τι στο
καλό ή τι στον διάβολο.
[20] ντιπ (τουρκικά dip) = εντελώς.
[21] η καψαπαντοχή = η έντονη
προσμονή.
[22] ο απόθωρος = το ξεθάρρεμα.
[23] ισκιώνω = ρίχνω τη σκιά μου
ευεργετικά σε κάτι ή σε κάποιον.
[24] ζουρλός = τρελός.
[25] θαρρώ = νομίζω.
[26] αντάμα = μαζί.
[27] καρδιακός = επιστήθιος,
αδελφικός.
[28] άγγιχτη (γυναίκα) = γυναίκα που
δεν έχει έρθει σε ερωτική επαφή με άντρα.
[29] τα εγκόσμια = η ζωή μαζί με τους
άλλους.
[30] ο ασβεστόλιθος = ιζηματογενές
πέτρωμα που το κύριο συστατικό του είναι ο ασβεστίτης.
[31] η στια(η εστία) = το τζάκι.
[32] το σήμαντρο = η καμπάνα.
[33] αχολογώ = αντηχώ.
[34] η αντιλογιά = η απάντηση.
[35] του κάκου = μάταια.
[36] ο οβορός = ο μαντρότοιχος της
αυλής.
[37] αλυχτώ = ουρλιάζω, γαυγίζω
δυνατά.
[38] ο Ίσκιος = κακό πνεύμα,
δαίμονας.
[39] η νυφοκόρη= γυναίκα που
παντρεύτηκε, αλλά δεν έχει ακόμη σωματική επαφή με τον σύζυγό της.
[40] λακίζω = φεύγω.
[41] ο Βελζεβούλ = (εβραϊκά) ο
Σατανάς κατά τις βιβλικές πηγές, ένας από τους εφτά πρίγκιπες της κόλασης.
[42] τα τέλια(τουρκικά tel) = τα στολίδια.
[43] επανάσταση του 1854 =
επαναστατική κίνηση Ελλήνων οπλαρχηγών με επικεφαλής τον Θεόδωρο Ζιάκα και τον
Τσάμη Καρατάσο κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Όθωνα για την απελευθέρωση
της Μακεδονίας από τον οθωμανικό ζυγό. Μετά από τις πιέσεις των Άγγλων και των
Γάλλων, την αριθμητική υπεροχή του οθωμανικού στρατού και την αρνητική στάση
των μοναχών του Αγίου Όρους η επανάσταση απέτυχε.
[44] χιλιοπλουμισμένος = στολισμένος
υπερβολικά.
[45] το βιος = η περιουσία.
[46] το στασίδι = το κάθισμα.
[47] ο προύχοντας = ο άρχοντας.
[48] το λιθοπάτημα =το περπάτημα πάνω
στις πέτρες.
[49] η προκόβα = στρωσίδι για το
πάτωμα.
[50] η σκυθρωπάδα = η μελαγχολία.
[51] το κουμάσι = το μέρος που
φωλιάζει ένα ζώο.
[52] ο οιωνός = το μήνυμα.
[53] το καπίστρι = (λατινικά capistrum) το χαλινάρι.
[54] σκιάζομαι = φοβάμαι.
[55] η στέργα = στρωσίδι του
κρεβατιού.
[56] στέργω = συμφωνώ.
[57] σιμά = κοντά.
[58] η παραστιά = το τζάκι, το παραγώνι.
[59] η φαμελιά = (λατινικά familia) η οικογένεια.
[60] η Μπαρμπαριά = η ακτή των
Βερβέρων, όπως ονομάστηκαν οι ακτές του Μαρόκου, της Αλγερίας, της Τυνησίας και
της Λιβύης στη Βόρεια Αφρική από τους Ευρωπαίους από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα.
[61] το παζάρι(τουρκικά pazar) = η αγορά.
[62] τα φλουριά = χρυσά βυζαντινά
νομίσματα και γενικότερα τα παλιά χρυσά νομίσματα.
[63] ακέραιος = ολόκληρος.
[64] φράγκικος = ευρωπαϊκός.
[65] το μεσοχώρι = το εσωτερικό του
χωριού.
[66] οι συκομαΐδες = γλυκό που
ψήνεται στον φούρνο και τα κύρια
συστατικά του είναι σύκα, μούστος και γλυκό ποτό.
