Μαντώ Μάκκα - Αγκούσα - Κριτκή βιβλίου

 

«Αγκούσα»

Συλλογή διηγημάτων της Μαντώς Μάκκα

από τις Εκδόσεις Νίκας (ISBN: 978-960-296-429-3)

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Αγκούσα· μια λέξη που μερικές δεκαετίες πριν ήταν συνηθισμένη στα στόματα των ανθρώπων του καθημερινού μόχθου, που έτσι περιέγραφαν όχι μόνο τη γενικότερη σωματική δυσφορία αλλά και την αγωνιώδη ή τη μελαγχολική διάθεση από την οποία διακατέχονταν.

«Αγκούσα» είναι ο χαρακτηριστικός τίτλος που επέλεξε η Μαντώ Μάκκα για τη συλλογή διηγημάτων που εξέδωσε το 2023 σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Νίκας (ISBN: 978-960-296-429-3).

 

Εμένα το τσιγκέλι μού το περάσανε ζωντανή χρόνια πριν και [...] δεν το έβγαλα ποτέ. Το στόλισα με τατουάζ και χαμόγελα. Το έθαψα κάτω από ρούχα και ασχολίες και με τον καιρό έγινε ένα με το σώμα μου. Το κατάπιε, το ρούφηξε όπως η κινούμενη άμμος το ανυποψίαστο θύμα της και όταν προσπαθούσε να τρυπήσει πάλι το δέρμα και να βγει στην επιφάνεια σαν να ήταν καρφί, με σφυρί μου το αλκοόλ και τα χάπια, το κοπανούσα να μείνει κάτω. Πόσο κοπάνημα, όμως, να κάνεις χωρίς να σπάσεις τελείως; Και μέχρι πότε θα μπορεί το «σφυρί» που επέλεξα να κάνει τη δουλειά του όταν πια δεν θα μπορώ εγώ να το κρατώ; Μέχρι πότε η αγκούσα θα με πνίγει; (Αγκούσα, σελ. 88)

 

Με λόγο μεστό, πυκνό, αληθινό και βαθιά υπαρξιακό, η Μαντώ Μάκκα στήνει ένα αφηγηματικό σκηνικό όπου στο κέντρο του βρίσκεται ο άνθρωπος και οι τρικυμίες της ζωής που θα τον κάνουν πιο δυνατό, αφού δεν είναι ικανές να τον σκοτώσουν.

Με άριστη χρήση της μικρής φόρμας και με απόλυτη προσήλωση στον στόχο, ακουμπά τα τραύματα χωρίς φόβο ή δισταγμό επιδιώκοντας την ίαση μέσα από το συχνά οδυνηρό βίωμα.

 

Δεν ήξερα ότι η πατρική περηφάνια μετριόταν με το μέγεθος του πουλιού. Μέχρι εκείνη τη στιγμή νόμιζα ότι ήταν καθαρά προσωπικό στοίχημα, αλλά φαίνεται είναι κάτι σαν κοινοκτημοσύνη. «Γεννάμε», «περάσαμε στο πανεπιστήμιο», «πήραμε είκοσι» και τα λοιπά κοινά που έχουμε όταν όλα είναι ωραία, γιατί στα άσχημα δεν άκουσα κανέναν να λέει «αποτύχαμε». (Το «Λάθος», σελ. 99)

 

Διαθέτει ποικιλία εκφραστικών μέσων που εναλλάσσονται με ευκινησία και, παρά την επιφανειακή απαισιοδοξία, ένα ιδιότυπο χιούμορ και μια λεπτή λεκτική ειρωνεία (με άριστη αντικραδασμική συμπεριφορά) ενεδρεύει σε πολλές από τις ιστορίες, αφήνοντας μια αχτίδα φωτός να φανεί στην άκρη του τούνελ.

 

Αυτούς (τους Αγίους) τους «έπαιζα», τον Ιησού όχι, του κρατούσα μούτρα. Ήθελα να νιώσει όπως και εγώ, απομονωμένος και αποκομμένος από τον κόσμο. Και στην τελική έφταιγε. Ή αυτός ή ο πατέρας του με έφεραν έτσι στη γη, άρα μπορούσα να κρατήσω αυτή τη βεντέτα όσο ήθελα. (Και εγένετο φως, σελ. 32)

 

Παράλληλα, η ροή της αφήγησης διακόπτεται από εμβόλιμες αποφθεγματικές διατυπώσεις, που ουσιαστικά συμπληρώνουν το πλέγμα και ενοποιούνται αρμονικά με τη συνολική εικόνα.

 

Η γιαγιά μου δεν είχε καμουτσίκι γιατί δεν είχε άλογο. Είχε όμως μυγοσκοτώστρα γιατί είχε μύγες. Αυτές δεν κάνουν διακρίσεις, πάνε παντού. Σαν τα σκατά ένα πράγμα, που όλοι τα κουβαλάμε μέσα μας, αλλά τα αδειάζουμε όπου μας βολεύει. (Μυγοσκοτώστρα, σελ. 43)

 

Η συγγραφέας με αριστοτεχνική επιλογή των ψηφίδων του αλφαβήτου δομεί τοιχογραφίες λέξεων, άλλοτε μεγέθους ευρύχωρου δωματίου και άλλοτε μοναχικού κελιού, για να εικονοποιήσει τις πιο ευαίσθητες πτυχές του ψυχικού κόσμου των χαρακτήρων των διηγημάτων της. Αν επρόκειτο για ζωγραφικά έργα, θα μπορούσαμε με βεβαιότητα να πούμε ότι η καλλιτέχνις έχει επιλέξει συνειδητά τις στιγμές που το τελευταίο φως βυθίζεται στο σκοτάδι ή το πιο βαθύ σκοτάδι δέχεται το φωτεινό βέλος της πρώτης ηλιαχτίδας. Ζωή και θάνατος συνυφαίνονται και σφιχταγκαλιάζονται στον καμβά της αφήγησης δημιουργώντας μια απρόσκοπτη αναγνωστική ευεξία.

Μια τρύπα δεν καλύπτεται έτσι απλά. Μεγαλώνει όσο την τραβάς, όσο τη σκαλίζεις και όταν σταματήσεις, αυτό το κενό σε υπνωτίζει και σε τραβάει μέσα του. (Ανάθεμα τους εννιά, σελ. 76)

 

Λειτουργεί ως συλλέκτης ιδιαίτερων περιστατικών που στιγματίζουν την ανθρώπινη ψυχή και καταγράφει τις στιγμές της κορύφωσης, εκείνες που θα καθορίσουν όχι μόνο τη μελλοντική στάση ζωής του ατόμου, αλλά και τη σχέση του με όλους αυτούς που θα ανταμώσει στο διάβα του.

 

 Υπάρχουν άνθρωποι που [...] έχουν το χάρισμα της βροχής. Σε κάνουν μούσκεμα σε λίγα δευτερόλεπτα και αυτοί βγαίνουν στεγνοί, γιατί στην ουσία δεν σε άγγιξαν ποτέ. Κουνούν τα σχοινιά σου και εσύ χορεύεις στον παροξυσμό μιας ψεύτικης αγάπης, βαφτισμένη σε πίσσα. (Πενήντα λεπτά μείον, σελ. 72)

 

Καθώς η πρωτοπρόσωπη αφήγηση ρέει και δημιουργεί μια ατμόσφαιρα εκ βαθέων εξομολόγησης, ο αναγνώστης αποκτά οικειότητα με τους χαρακτήρες, ανακαλύπτει  προσωπικές του πτυχές που ίσως ποτέ δεν έχει τολμήσει να εκθέσει και του γεννιέται μια ακατανίκητη επιθυμία να φτάσει απνευστί μέχρι την τελευταία σελίδα. Και όταν φτάνει στο τέλος, έχει την αίσθηση ότι με όλους αυτούς τους ανθρώπους που γνώρισε, κάπου οι δρόμοι τους έχουν διασταυρωθεί. Και ασφαλώς ο νοερός διάλογος μαζί τους θα συνεχιστεί, όπως και οι εσωτερικές αναζητήσεις καθενός μας.

 

Πάλι ακούω φωνές; Τις ακούω κάθε μέρα που μπαίνω στο μετρό. Σε αυτή την τεράστια αλυσίδα σιδερένιων κουτιών που κουβαλάει καθημερινά εκατοντάδες χιλιάδες μαρτυρίες πόνου και απόγνωσης και σαν μαγνήτης τις εγκλωβίζει και κονταροχτυπιούνται η μία με την άλλη να βγάλουν νικητή. Ποιος θέλει άραγε να πάρει ένα βραβείο ζωντανής κόλασης; (Οι φωνές, σελ. 102)

 

Ως επίγευση του τέλους της αναγνωστικής διαδρομής στη σκέψη απομένει μια τρυφερή χαρμολύπη.

 

Λίγα λόγια τη συγγραφέα:

Η Μαντώ Μάκκα γεννήθηκε τον Μάιο του 1980 στην Αθήνα. Αποφοίτησε από το Κλασικό Λύκειο Αναβρύτων. Παρακολούθησε μαθήματα Αγγλικών και Οικονομικών & Marketing. Ακολούθησαν μαθήματα Δημιουργικής Γραφής με τη Στεύη Τσούτση και Εικαστικών & Ιστορίας Τέχνης με την Άννα Παππά. Τελευταία ήρθε η Εξειδίκευση στη Μετάφραση στο ΕΚΠΑ και η Εισαγωγή στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία και διδασκαλία αγγλικής γλώσσας σε μαθητές άλλων γλωσσών από το Πανεπιστήμιο του Leicester. Παράλληλα ζωγραφίζει και κατασκευάζει κοσμήματα από πέτρα. Τα τελευταία χρόνια αρθρογραφεί στο διαδίκτυο. Έχει εργαστεί ως Καθηγήτρια Αγγλικών και ως διαχειρίστρια διαδικτυακών εφημερίδων. Είναι μέλος της Επιτροπής Γυναικών Συγγραφέων και της Επιτροπής Μετάφρασης & Γλωσσικών Δικαιωμάτων του PEN Greece.

Το 2020 το παραμύθι της «Τα ροζ Χριστούγεννα» περιλήφθηκε στο βιβλίο «Santa Παραμύθια, 22 Χριστουγεννιάτικες Ιστορίες» των Εκδόσεων Νίκας. Το 2021 κυκλοφόρησε η πρώτη της συλλογή διηγημάτων «Όταν η ζωή σου δίνει λεμόνια» από τις εκδόσεις Νίκας. Το 2022 το διήγημά της «Τραμουντάνα» διακρίθηκε και συμμετείχε στη συλλογική έκδοση «Το ρούχο». Την ίδια χρονιά διακρίθηκε και το διήγημά της «Φως», το οποίο συμμετείχε στη συλλογική έκδοση «Ανθρώπινες Σχέσεις. Ένα σχολείο που δεν τελειώνει ποτέ». Η συλλογή διηγημάτων «Αγκούσα» είναι το δεύτερο βιβλίο της από τις Εκδόσεις Νίκας.

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Η "Αγκούσα" της Μαντώς Μάκκα στο fractal

Χωρίς άντρες - θεατρική κριτική

 

«Χωρίς άντρες»

βασισμένο στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Χρήστου Αζαριάδη

Διασκευή – Σκηνοθεσία: Αναστασία Κουρή

στη Σκηνή Brecht–2510

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Στο μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας (μπορεί και όχι) «Χωρίς άντρες» (Εκδόσεις Bell / 2023 / ISBN 978-960-620-925-3) ο Χρήστος Αζαριάδης με σοβαρότητα, ευαισθησία, ευρηματικότητα, αλλά και χιούμορ μας φέρνει προ τετελεσμένου.  Η νέα τάξη πραγμάτων δεν είναι πλέον υποψία, αλλά δεδομένη και παρούσα. Μόνο που είναι λίγο... λειψή, καθώς το ανθρώπινο είδος αποτελείται από ένα μόνο φύλο. Χωρίς άντρες, ο πλανήτης γη βιώνει μια συγκλονιστική (αλλά και απειλητική· σκεφτείτε το) πραγματικότητα. Γυναίκες ελεύθερες, ισχυρές, δυναμικές, έως και παντοδύναμες, αλλά χωρίς... άντρες. Γυναίκες μόνο, γυναίκες παντού, γυναίκες έτοιμες για όλα· τα καλύτερα ή τα χειρότερα. Και ένα ερώτημα να πλανάται σαν γύπας πάνω από την ανθρωπότητα: Πόση διάρκεια ζωής απομένει άραγε στο ανθρώπινο είδος; Υπάρχει φως στο τούνελ ή βαδίζουμε προς το αναπότρεπτο τέλος;

Η Αναστασία Κουρή επωμίζεται τη διασκευή του αφηγήματος και τη σκηνοθετική ευθύνη για τη μεταφορά του επί σκηνής.

 

Η υπόθεση:

Μια άγνωστη, θανατηφόρα και ραγδαία εξαπλούμενη ασθένεια χτυπά αποκλειστικά τους άντρες και μέσα σε ελάχιστο χρόνο τους σκοτώνει ακαριαία σε παγκόσμια κλίμακα. Οι κοινωνίες προσωρινά αποδιοργανώνονται μέχρι που η εξουσία περνά αποκλειστικά στις γυναίκες. Και ενώ η απαλλαγή τους από την πατριαρχική καταδυνάστευση λογικά θα οδηγούσε σε έναν καλύτερο κόσμο, τα πράγματα δεν εξελίσσονται ακριβώς έτσι. Αντίθετα, οι γυναίκες που ανεβαίνουν στην εξουσία διοικούν με σκληρότερο τρόπο από εκείνον που διοικούνταν και ο πλανήτης μετατρέπεται σε πεδίο μάχης.

Στην Αθήνα μια ομάδα γυναικών κατορθώνει να περάσει διά πυρός και σιδήρου και να φτάσει στον Πειραιά, όπου βρίσκουν ασφαλές καταφύγιο στο αγκυροβολημένο «Πλοίο της εξορίας», του οποίου καπετάνισσα είναι η διάσημη Δρ. Σκότι Λιντς. Πρόκειται για μια επιστημονική προσωπικότητα παγκοσμίου κύρους, που φαίνεται πως έχει κατορθώσει να πετύχει την εξόντωση των τυράννων, την κατάργηση της έμφυλης βίας και την οριστική εξάλειψη των ανισοτήτων.

Με τον δικό της τρόπο έχει μπορέσει να δημιουργήσει μια σύγχρονη «κιβωτό» διάσωσης των γυναικών. Πώς όμως θα συνεχιστεί στις νέες συνθήκες η διαιώνιση του ανθρώπινου είδους. Πώς μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο όταν από την αναπαραγωγική διαδικασία έχει ήδη εκλείψει πλήρως το ένα από τα δύο φύλα;

Η ομάδα των γυναικών, αφού ξεπερνά τον αρχικό τρόμο και ηρεμεί, αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι όλα δεν είναι όπως φαίνονται. Κάτω από το πέπλο της καλοσύνης και της οικειότητας κρύβονται μακάβρια μυστικά που έχουν οδηγήσει στην παρούσα κατάσταση. Όλα οφείλονται σε ένα σατανικό σχέδιο που συνέλαβε η Δρ. Λιντς και για την πραγματοποίησή του χρησιμοποίησε εν άγνοια της μια από τις γυναίκες της ομάδας που διασώθηκε, την οποία και προορίζει για διάδοχο της, καθώς εκείνη οδεύει προς τον θάνατο.

Και ενώ οι υποχρεωτικές βιολογικές δοκιμές για την επανεμφάνιση του ανδρικού φύλου αποτυγχάνουν, η Δρ. Λιντς πεθαίνει και η διάδοχος βρίσκεται μπροστά στο μεγάλο δίλημμα. Τι θα σκεφτεί; Πώς θα αντιδράσει; Ποιο δρόμο θα ακολουθήσει; Υπάρχει ακόμα ελπίδα ή το ανθρώπινο είδος βρίσκεται στο κατώφλι ενός εντελώς άδοξου τέλους;

Για να φτάσουμε όμως στη λύση του προβλήματος, πρώτα πρέπει να δοθούν απαντήσεις στα κρίσιμα ερωτήματα που το γέννησαν. Πόσο καλός σύμβουλος είναι ο θυμός; Πώς διακρίνεται η απονομή δικαιοσύνης από την εκδικητική μανία; Πόσο μπορούμε να παραμείνουμε αδιάφθοροι όταν διαθέτουμε τη δύναμη της εξουσίας; Το παρελθόν είναι μια δίνη που μας τραβά στον βυθό ή ένας βατήρας που μας ωθεί προς την εξέλιξη;  Σε ποιο βαθύ σκοτάδι, σε πόσα ακόμα ανώφελα ολοκαυτώματα και σε πόσα αδιέξοδα μπορούν να μας οδηγήσουν οι φωτισμένες «τελικές λύσεις»; Ποιο μέλλον προδιαγράφεται για το είδος μας αν τα πρώην θύματα γίνουν νυν θύτες;

Η φύση είναι πάντα σοφή. Θα αποδειχθεί εξίσου σοφός και ο homo sapiens sapiens; Οι απαντήσεις δίνονται επί σκηνής.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Η Αναστασία Κουρή αποφασίζει να δώσει φωνή στον γραπτό λόγο του Χρήστου Αζαριάδη. Επιλέγει και διασκευάζει τα πιο κρίσιμα σημεία ενός συγκλονιστικού αφηγήματος, που θα μπορούσε, υπό συνθήκες, να γίνει μια απευκταία πραγματικότητα. Με βλέμμα διαυγές και σκέψη καθαρή  μας παραθέτει μια σειρά γεγονότων στα οποία θα μπορούσαμε για μια ακόμα φορά να οδηγηθούμε αν η εκδίκηση και η αρχομανία υποκαθιστούσαν το δίκιο και την ανθρωπιά. Δηλαδή, τίποτα περισσότερο από την επανάληψη του παρελθόντος του ανθρώπινου είδους. Γιατί αν αυτή η μυθοπλασία δείχνει απίθανη, η ιστορική μνήμη της δίνει πολλές πιθανότητες. Στο κέντρο της αφήγησης όμως υπάρχει ο άνθρωπος με την ουσιαστική έννοια του όρου. Εκείνος/εκείνη που ανατρέπει τα δεδομένα, που πληροί τον ορισμό και διά της λογικής και της προσωπικής στάσης ζωής δημιουργεί συνοδοιπόρους για μια πορεία προς ένα πιο ευοίωνο μέλλον για όλους. Όχι, δεν είμαστε τέλειοι, δεν είμαστε αλάνθαστοι, δεν έχουμε όλες τις απαντήσεις. Αν όμως έχουμε την πρόθεση, μπορούμε να κάνουμε ένα βήμα τη φορά όλοι μαζί. Αρωγός στο σκηνοθετικό έργο ο Βασίλης Πρέκας.

Σε ένα εντελώς αφαιρετικό σκηνικό που θυμίζει σαλόνι πλοίου εκτυλίσσεται η σκηνική δράση, που επικεντρώνεται στη δύναμη του λόγου και συμπληρώνεται από την παράλληλη κινηματογραφική αφήγηση –έργο του Τάκη Ιβόπουλου– στο φόντο (συμπλήρωμα που κρίνεται απαραίτητο), ώστε να δημιουργείται ολοκληρωμένη και συμπαγής εικόνα.

Οι φωτισμοί της Ρέας Σαμαροπούλου λειτουργούν υποστηρικτικά και σιωπηλά σε όλη τη διάρκεια της παράστασης.

Οι ενδυματολογικές επιλογές της Ρίας Ντούσκα είναι άκρως δηλωτικές του κλίματος στρατοπέδου και της επιβεβλημένης πειθαρχίας σε πρώτη φάση, αλλά και του κλίματος ευφορίας όταν η υποχρεωτικότητα μεταβάλλεται σε αυτοδιάθεση.

Τέλος, γεμάτο τρυφερότητα και ελπιδοφόρα μηνύματα είναι το τραγούδι που ακούγεται με τη συναρπαστική ερμηνεία του Δημήτρη Αϊβαλιώτη (σε στίχους Μαρίας Καμπούρη και μουσική Ηuta) πριν πέσει η αυλαία.

 

Οι ερμηνείες (αλφαβητικά):

Η Λαμπρινή Γιώτη (Αντιγόνη) είναι το είδος ανθρώπου που τάσσεται ψυχή τε και σώματι στην υπηρεσία ενός ηγέτη και ενός σκοπού με κάθε κόστος. Φοράει παρωπίδες, αλλά ίσως ένα γερό ταρακούνημα μπορεί να την επαναφέρει στον δρόμο της συλλογικότητας.

Η Αναστασία Κουρή (Δρ. Σκότι Λιντς) είναι ο ιθύνων νους. Στρατηγική, εσωστρεφής, μυστικοπαθής, εμμονική, με μακιαβελική λογική. Αδίστακτη και ανυποχώρητη, ανοριακή και αμετανόητη, χρησιμοποιεί τους ανθρώπους ως πιόνια σε μια σκακιέρα επικράτησης και επιβολής της άποψής της.  Κλασική ηγετική μορφή που φέρνει την ανθρωπότητα στο χείλος της καταστροφής, ενώ ευαγγελίζεται τη σωτηρία της.

Η Μαρίζα Μανιατάκη (Καλλιστώ) είναι μια ήρεμη δύναμη με δυνατή πίστη, που διαθέτει τη δυνατότητα να καταπραΰνει τις εντάσεις και να αμβλύνει τις αντιθέσεις, εναποθέτοντας τις ελπίδες της σε μια ανώτερη συμπαντική δύναμη.

Η Μαριαλένα Μπόη (Δήμητρα) είναι μια τραυματισμένη ψυχή που προσπαθεί να βρει απαντήσεις και τρόπο να συμφιλιωθεί με τις πληγές της. Αθόρυβη και συνεπής, δεν εγκαταλείπει ποτέ την ομάδα.

Η Μαρτίνα Ολχάβα (Σιμόν) είναι ένα φοβισμένο και ανήσυχο παιδί, που δεν χάνει ποτέ ούτε την αθωότητα, ούτε την αισιοδοξία, ούτε και την ενεργητικότητα που αναβλύζει από την εφηβεία. Είναι η ψυχή της παρέας παρά την κακοποίηση που έχει υποστεί, μαθαίνει να κρύβει τα σημάδια και δεν παύει στιγμή να ελπίζει για το καλύτερο.

Η Εύη Παπαδάκη (Αγγελική) είναι μια σταθερή προσωπικότητα που έχει πάρει αποφάσεις ζωής, κατορθώνει να συνυπάρχει με τα ανεπούλωτα τραύματα του παρελθόντος, πιστεύει στη δύναμη της λογικής και ξέρει να λειτουργεί αθόρυβα αλλά και υποστηρικτικά.

Η Ρέα Σαμαροπούλου (Μαρία, η διάδοχος) είναι η φωνή της λογικής, η ισχυρή προσωπικότητα που  μπορεί να επαναφέρει την ισορροπία, να παραμερίσει τις αντιπαλότητες και  το προσωπικό συμφέρον, αρκεί να προσφέρει στο κοινό καλό. Δεν θυματοποιείται, δεν ηρωοποιείται και πράττει κατά συνείδηση.

Η Ελένη Σιδεροπούλου (Κατερίνα) είναι ικανή στη διαχείριση των κρίσεων και των αψιμαχιών, δίνει προτεραιότητα στη λογική, κατευνάζει τα πνεύματα, διαθέτει σοβαρότητα αλλά και υψηλή αίσθηση του χιούμορ.

Η Άννα Χαλκιά (Σοφία) είναι μαχητική και επιθετική, σχεδόν ασυλλόγιστα ασυγκράτητη, καλύπτοντας έντεχνα τον φόβο που υποβόσκει μήπως πάλι γίνει θύμα, όπως υπήρξε στην προηγούμενη ζωή της.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μια θεατρική πρόταση ταυτόχρονης συνομιλίας του παρόντος με το παρελθόν και το μέλλον. Η συμπυκνωμένη γνώση και τα βιώματα αξιοποιούνται για να αναδειχθεί η ευθύνη κάθε ατόμου για την πορεία του συνόλου. Είμαστε όλοι υπόλογοι –ανεξαρτήτως φύλου, επιλογών, τάξης κ.λπ.– απέναντι στις μελλοντικές γενιές. Μια παράσταση που επιχειρεί να καταρρίψει τα στερεότυπα και να διασπάσει τις τεχνητές διαχωριστικές γραμμές που διαιωνίζουν την οπισθοδρόμηση, για να χαράξουμε μια κοινή ανθρώπινη πορεία προς το μέλλον.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

 

Συντελεστές

Διασκευή – Σκηνοθεσία: Αναστασία Κουρή

Βοηθός σκηνοθέτη: Βασίλης Πρέκας

 

Ερμηνεύουν (αλφαβητικά): 

Λαμπρινή Γιώτη, Αναστασία Κουρή, Μαρίζα Μανιατάκη, Μαριαλένα Μπόη, Μαρτίνα Ολχάβα, Εύη Παπαδάκη, Ρέα Σαμαροπούλου, Ελένη Σιδεροπούλου, Άννα Χαλκιά.

Ακούγεται η φωνή της Δήμητρας Καραγιάννη

 

Φωτισμοί: Ρέα Σαμαροπούλου

Ενδυματολόγος: Ρία Ντούσκα

 

Σκηνοθεσία – Μοντάζ βίντεο παράστασης: Τάκης Ιβόπουλος

Στα βίντεο της παράστασης εμφανίζονται: 

Αλέξανδρος Κοταχέας, Βασίλης Πρέκας, Δημήτρης Ζιαγάκης, Χρήστος Αζαριάδης, Λίτσα Ρεστιβάκη, Βαγγέλης Ζευγολατάκος, Χάρης Ζευγολατάκος, Ηρακλής Στόγιας 

και τα παιδιά Ηλίας Ζευγολατάκος και Μαίρη Κουρή.

 

Soundtrack παράστασης:  «Το παρελθόν»

Ερμηνεύει ο Δημήτρης Αϊβαλιώτης.

Music / Arrangment: Huta / Vibehouse

Lyrics: Maria Kampouri

Production: Huta / Sandro

Recording / Vocal Production: Final Sound Studio / Sandro

Mix / Master: Alex Moratis / Vibehouse

Clarinet: Sandro

 

Παραγωγή: Μάνος Κανελλόπουλος, Αναστασία Κουρή

 

Σκηνή BRECHT–2510, 3ης Σεπτεμβρίου, Αθήνα 104 31, Αθήνα

Από 29 Ιανουαρίου 2026 και κάθε Πέμπτη στις 20:00

Διάρκεια: 150΄ με διάλειμμα

Τηλέφωνο κρατήσεων: 697 6596 801

Εισιτήρια: Χωρίς άντρες | Εισιτήρια online! | More.com

Γενική είσοδος: 15 ευρώ

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: "Χωρίς άντρες" στο fractal

Δικαίωμα στη λήθη - θεατρική κριτική

 

«Δικαίωμα στη λήθη» της Δέσποινας Αποστολίδου

σε σκηνοθεσία της Νάνσυ Ρηγοπούλου

στο Θέατρο Άβατον (Γκάζι)

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Κατά κανόνα επιμελούμαστε το φαίνεσθαι και το θεαθήναι, αμελώντας ή και αποκρύπτοντας εκουσίως το είναι. Δημιουργούμε και αποδεχόμαστε κοινωνικές συμβάσεις, καταλήγοντας ανήμποροι θεατές του εαυτού μας αλλά και όσων, κατά δήλωσή μας, αγαπάμε. Μέχρι που εμείς μένουμε παγιδευμένοι εδώ, αλλά η αλήθεια της ζωής ήδη βρίσκεται αλλού. Αν ίσως απλώσουμε το χέρι μας, μπορεί και να τη φτάσουμε. Θα το τολμήσουμε όμως;

 

Εισαγωγικά:

Το δικαίωμα στη λήθη  είναι νομικός όρος. Πρόκειται για το δικαίωμα να ζητά το υποκείμενο των δεδομένων τη διαγραφή των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν, εφόσον δεν επιθυμεί πια αυτά τα δεδομένα να αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας και εφόσον δεν υφίσταται νόμιμος λόγος να τα κατέχει ο υπεύθυνος επεξεργασίας, όπως ορίζεται στο άρθρο 17 του Γενικού Κανονισμού Προσωπικών Δεδομένων. Σε αυτό βασίζεται η ομότιτλη παράσταση, η οποία προέκυψε ως προϊόν έρευνας δεδομένων της τελευταίας εκατονταετίας από  προσωπικές μαρτυρίες ατόμων με ψυχικά προβλήματα και φροντιστών υγείας (είτε από το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον είτε κατ’ επάγγελμα).

 

Η υπόθεση:

Στο πλατό μιας τηλεοπτικής εκπομπής δύο γυναίκες που η ψυχική ασθένεια είναι βίωμα του άμεσου οικογενειακού τους περιβάλλοντος καλούνται να καταθέσουν όχι μόνο τις προσωπικές τους εμπειρίες, αλλά και τη στάση που ανέπτυξαν απέναντι σε αυτή τη συνύπαρξη. Δύο εντελώς διαφορετικές περιπτώσεις με διαμετρικά αντίθετες προσεγγίσεις που ούτε οι πάσχοντες βοηθούνται ούτε οι φροντιστές ανακουφίζονται. Ένας φαύλος κύκλος συμπεριφορών και αντιδράσεων που οδηγούν στην ενίσχυση των συνεπειών, καθώς η άρνηση επιδεινώνει το πρόβλημα και η επιλογή της αποσιώπησης μπορεί να είναι η πιο συνήθης αντίδραση, αλλά δεν αποτελεί και τη λύση του προβλήματος.

Η παρουσιάστρια της εκπομπής στοχεύει στην ευαισθητοποίηση του κοινού, προσπαθεί να διατηρεί απόσταση ασφαλείας, αλλά και να διαμορφώνει ένα κλίμα ασφάλειας και εμπιστοσύνης για τους ανθρώπους που έχουν φτάσει στα πρόθυρα της δημόσιας εξομολόγησης. Αυτός είναι ο λόγος που τους παρέχει το «δικαίωμα στη λήθη» σε οποιαδήποτε στιγμή της μαγνητοσκόπησης το επιθυμήσουν, δηλαδή το δικαίωμα να διακόψουν τον λόγο τους και να ζητήσουν την ολοκληρωτική διαγραφή των προσωπικών τους δεδομένων.

Η ροή της προσωπικής αφήγησης ξεκινά και καθώς το κουβάρι των περιστατικών και της αντιμετώπισής τους ξετυλίγεται,  η εμπλοκή και της δημοσιογράφου φαίνεται αναπόφευκτη. Οι άβολες ερωτήσεις υποδαυλίζονται από τη συνειδητή ή ασυνείδητη συναισθηματική εμπλοκή της, οι παύσεις και οι υπαναχωρήσεις των υποκειμένων πυκνώνουν και τα κενά καλύπτονται από εμβόλιμες προσωπικές μαρτυρίες ατόμων με ψυχικά νοσήματα, συγγενικών τους προσώπων ή επαγγελματιών φροντιστών τους.

Η ένταση αυξάνεται κλιμακωτά και η διαδρομή γίνεται όλο και πιο ανηφορική. Ποιος θα καταφέρει να φτάσει μέχρι το τέλος ενός δρόμου γεμάτου με επικίνδυνες στροφές και αγκαθωτές μνήμες; Ποιος θα μπορέσει να βάλει το χέρι του ιαματικά πάνω στις ανοιχτές πληγές; Ποιος θα τολμήσει να πάρει το μερίδιο της ευθύνης που του αναλογεί; Ποιος θα μπορέσει να σταθεί απέναντι στον εαυτό του, να αναγνωρίσει με παρρησία τα λάθη του και να κάνει συνειδητή αλλαγή πορείας προς τη λύση του προβλήματος;

Ποιος θα κάνει χρήση του δικαιώματος στη λήθη; Είναι το νόμιμο δικαίωμα πανάκεια ή ένας ακόμα τρόπος για να κρύψουμε ακόμα περισσότερο σκουπίδια της ψυχής μας κάτω από το χαλί; Αν ο νόμος δικαιώνει ή νομιμοποιεί τις πράξεις μας, είναι και αρκετός για να καταπραΰνει και τη συνείδησή μας;

Ποιος θα είναι ο θριαμβευτής στη σύγκρουση ανάμεσα στη νομιμότητα και την ηθική; Και, τελικά, μήπως δεν είναι αυτό το θέμα, αλλά η τελική αναμέτρηση με την ανθρωπιά μας;

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Το κείμενο της Δέσποινας Αποστολίδου διακρίνεται για την ταχύτατη εναλλαγή του συναισθηματικού κόσμου των δύο υποκειμένων αλλά και της δημοσιογράφου που καλείται να φέρει σε πέρας μια πολύ δύσκολη αποστολή. Χαρακτηρίζεται από την ασταθή ισορροπία του ψυχικού κόσμου των εμπλεκομένων, ενώ οι παρεμβολές των αληθινών ανθρώπινων ιστοριών, κινούμενες σε παράλληλες γραμμές, λειτουργούν καταλυτικά στην εξέλιξη των γεγονότων. Το πλαίσιο είναι ακατάπαυστα ασφυκτικό παρά τις επιφανειακές στιγμές χαλαρότητας, που ακολουθούνται από ακόμα υψηλότερο επίπεδο έντασης.

Αυτή τη συνθήκη αναλαμβάνει να διαχειριστεί και να αναδείξει σκηνοθετικά (και φωτιστικά) η Νάνσυ Ρηγοπούλου με βοηθό τον Άρη Χαλκιά. Δημιουργεί έναν ουδέτερο χώρο για να στήσει μια κατ’ αντιπαράσταση εξέταση, που δεν γίνεται άμεσα ορατή από το υποκείμενο. Δεν επιχειρεί να το εκθέσει, αλλά να το στρέψει αυθόρμητα προς το κοινό και το κοινό να του δώσει την προσοχή που του αναλογεί, ώστε να προκληθεί η επιθυμητή αλληλεπίδραση. Συνεργάζεται άψογα με το φαινομενικά ουδέτερο και ψυχρό σκηνικό που έχει δομήσει με επιμέλεια η Τζία Τσουρουνάκη και εκμεταλλεύεται άριστα τόσο τις εναλλαγές του φωτισμού –με ένα ανατριχιαστικό στιγμιότυπο σκιών–  όσο και τις μουσικές διακυμάνσεις της Ελισάβετ Γούναρη, που σε όλη τη διάρκεια της παράστασης διατηρούν το επίπεδο της έντασης και υποδηλώνουν τη διαρκή υποβόσκουσα ταραχή. Τέλος, οι έντονες ενδυματολογικές επιλογές του Niccolò Patissi ενισχύουν την τραγική αντίθεση ανάμεσα στη θρυμματισμένη πραγματικότητα και την ενορχηστρωμένη ατσαλάκωτη εικόνα της στίλβουσας επιφάνειας, μια από τις μεγαλύτερες μάστιγες της εποχής μας.

 

Οι ερμηνείες:

Η Δέσποινα Αποστολίδου ενσαρκώνει με απόλυτη φυσικότητα δύο εντελώς διαφορετικούς ρόλους, δύο πέρα για πέρα διαφορετικές προσωπικότητες. Σαν να γυρίζει έναν αόρατο διακόπτη, μεταμορφώνεται σωματικά και ψυχικά, με ένα εσωτερικό κλικ· τη χαλαρότητα διαδέχεται η αυστηρότητα, την απλουστευμένη ειλικρίνεια η επιτηδευμένη κοινωνική προσωπίδα, τον έντιμο προσωπικό απολογισμό η λογικοφανής αποστασιοποίηση, την αποδοχή της ευθύνης η αποπροσανατολιστική ανασφάλεια. Και στις δύο περιπτώσεις, όταν έρχεται η κρίσιμη ώρα της εσωτερικής αποδοχής, βλέπουμε ένα εύθραυστο πλάσμα που δέχεται την αλήθεια ως μόνη διέξοδο και τη συντριβή ως λύτρωση.

Η Νάνσυ Ρηγοπούλου είναι η στυλιζαρισμένη δημοσιογράφος, η από θέση και άποψη ισορροπίστρια που οφείλει να κρατά αποστάσεις, ενώ παράλληλα υποκινεί τεχνηέντως τα υποκείμενά της για την επίτευξη του στόχου της. Επιχειρεί να είναι επικοινωνιακή και αντικειμενική, αλλά μια άλλη πλευρά του εαυτού της διαφαίνεται σε ανύποπτο χρόνο. Η απροσδόκητη συναισθηματική εμπλοκή της δημιουργεί νέα συνθήκη και προκαλεί απρόβλεπτη εξέλιξη. Ο ακροτελεύτιος λόγος της ανοίγει έναν ανεξάντλητο δίαυλο ειλικρινούς επικοινωνίας της με το κοινό.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μια θεατρική παράσταση βγαλμένη μέσα από την ίδια τη ζωή χωρίς άλλα συστατικά νόθευσης της πραγματικότητας. Τα επιμέρους αφηγήματα είναι σκληρά και ολότελα αληθινά. Οι ανθρώπινες ιστορίες ηχούν σαν πυροβολισμοί και βρίσκουν κατευθείαν τον στόχο τους. Οι επί σκηνής αλλά και το κοινό βρίσκονται απολογούμενοι απέναντι στον εαυτό τους. Το ζητούμενο είναι μόνο η παραδοχή της αλήθειας, που θα μας οδηγήσει σε ένα καλύτερο ξημέρωμα.  

Φεύγοντας με σφιγμένο το στομάχι και προσπαθώντας να βάλουμε τις σκέψεις σε τάξη, μπορούμε να πούμε ότι στ’ αλήθεια άξιζε τον κόπο.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

 

Κείμενο: Δέσποινα Αποστολίδου

Σκηνοθεσία: Νάνσυ Ρηγοπούλου

 

Ερμηνεύουν:

Νάνσυ Ρηγοπούλου, Δέσποινα Αποστολίδου

 

Πρωτότυπη μουσική: Ελισάβετ Γούναρη

Σκηνικά: Τζία Τσουρουνάκη

Σχεδιασμός Φωτισμού: Νάνσυ Ρηγοπούλου

Κοστούμια: Niccolò Patissi

Βοηθός σκηνοθέτη / social media: Άκης Χαλκιάς

Φωτογραφίες: Μαρία Μονάντερου

Trailer: Μύρα Δοϊτσίδου, Θάνος Κοφινάς

Γραφιστική επιμέλεια: Λασκαρίνα Καπετοπούλου

Υπεύθυνη επικοινωνίας: Γιώτα Δημητριάδη

 

Πληροφορίες Παράστασης:

Από Τρίτη 17/02 έως Τρίτη 17/03 – Ώρα έναρξης  21.00

 

Τιμές εισιτηρίων:

Γενική Είσοδος: 12€ / Φοιτητικό, Άνω των 65 ετών: 10€ / Ανέργων, ΑΜΕΑ, Ατέλειες: 7€

*Ειδικές τιμές εισιτηρίων για ομαδικές κρατήσεις κατόπιν συνεννόησης.

* Τηλέφωνα κρατήσεων: 210-3412689, 6949681428

Προπώληση εισιτηρίων : Δικαίωμα στη λήθη - 2ος χρόνος | Εισιτήρια online! | More.com

 

Διάρκεια παράστασης : 70 λεπτά

 

ΘΕΑΤΡΟ ΑΒΑΤΟΝ

ΕΥΠΑΤΡΙΔΩΝ 3, 11854 ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ

(300μ. από το μετρό Κεραμεικός)

Τηλ. 210-3412689

Email: avatontheatre@gmail.com

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Το "Δικαίωμα στη λήθη" στο fractal