Η "Φαίδρα" του Γιάννη Ρίτσου - θεατρική κριτική

 

«Φαίδρα» του Γιάννη Ρίτσου

σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Κωνσταντόπουλου

στο Θέατρο Αλκμήνη

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Η «Φαίδρα» του Γιάννη Ρίτσου

Στη «Φαίδρα» του, ο Γιάννης Ρίτσος με γραφή στοχαστική ξεδιπλώνει το βαθύ ανθρώπινο μαρτύριο του έρωτα όταν αυτός συνθλίβεται από τις Συμπληγάδες των θρησκευτικών επιταγών αλλά και των κοινωνικών συμβάσεων.

Η ηρωίδα του, μια σύγχρονη τραγική μορφή εξαιτίας μιας θεάς που τη βάζει σε αφόρητη δοκιμασία, από τις πρώτες κιόλας λέξεις που αρθρώνει, δηλώνει την έντονη αντίθεσή της σε ό,τι υπερφυσικό μας καταδυναστεύει: «Την αγιότητα πριν απ’ την αμαρτία δεν την πιστεύω [...] αόρατοι οι θεοί· δε δίνουν αποδείξεις».

Γνωρίζει τους κινδύνους που ανά πάσα στιγμή ελλοχεύουν για τους ερωτευμένους που «τα βράδια, βαδίζουν τόσο αργά», καθώς υπάρχει ο μόνιμος φόβος μήπως γκρεμιστούν «σε μιαν αόρατη άβυσσο, που πάντα βέβαια υπάρχει μπροστά στα πόδια μας». Και όταν οι άνθρωποι αποφεύγουμε το ερωτικό πάθος επειδή δεν αντέχουμε τη συντριβή, τότε «τα πιο όμορφα πράγματα τα λέμε συνήθως για ν’ αποφύγουμε να πούμε μιαν αλήθεια».

Ο έρωτάς της, που μένει μετέωρος και χωρίς ανταπόκριση, την πληγώνει βαθιά (η έμπειρη εγώ, η τυραγνισμένη), επειδή γνωρίζει ότι ο Ιππόλυτος, το αντικείμενο του πόθου και των ονειρώξεών της, ενώ μπορεί να της χαρίσει την απόλυτη ευτυχία, αντιστέκεται σθεναρά στις προκλήσεις της ίσως όχι επειδή δεν την επιθυμεί, αλλά επειδή έτσι πρέπει (ο ανήξερος εσύ, ο υπερόπτης, ο αστεία αθώος, αξιολάτρευτος αθώος).

Το σώμα της και η ψυχή της στάζουν αόρατο κατακόκκινο αίμα, το αίμα της αμαρτίας που ζητά να ξεχυθεί, να θυσιαστεί και να εξαγνιστεί στον βωμό του εξομολογημένου πάθους, καθώς «καμιά λευτεριά δεν κερδίζεται χωρίς κάποια δική μας θυσία». Τα συναισθήματα και οι επιθυμίες της μεταμορφώνονται σε βαριές σκιές που την πολιορκούν, προκαλώντας της την ιδέα ενός λυτρωτικού θανάτου.

Σε αυτό το απονενοημένο διάβημα τη σπρώχνει η ζωή που καλύπτεται από τα ευπρεπισμένα προσωπεία που καθημερινά φορούν οι άνθρωποι για να συγκαλύψουν τις ενοχές τους ή να μην αποκαλύψουν τις ένοχες σκέψεις τους (αυτά είναι τα πρόσωπα θαρρώ των Αγίων). Εκείνη, σαν προγραμμένο πρόβατο επί σφαγή, ομολογεί περήφανη στον Ιππόλυτο: «Το άγιο, το ταπεινό το ψεύδος δεν το κράτησα. Το προσωπείο το ’σκισα και το πέταξα μπροστά στα πόδια σου». Και άλλο τόσο τον προειδοποιεί μέσα στην ερωτική της παράνοια: «Αυτοί που πόνεσαν πολύ γνωρίζουν να εκδικούνται, κι ας γνωρίζουν το ανεύθυνο το δικό τους και των άλλων».

Ύστερα απ’ όλα αυτά τον διώχνει,  επειδή δεν αντέχει άλλο το βασανιστικό του προσωπείο, την αγιότητα, τη δειλία του, τη σιωπή του. Επιλέγει τον θάνατο ως λυτρωτική έξοδο από τα δεινά της, γιατί «ο τέλειος θάνατος, ο ήσυχος, ο ακραίος είναι τυφλός, κουφός και μουγγός, όπως τ’ ολόλευκο».

 

Η επί σκηνής «Φαίδρα»:

Ο Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος αναλαμβάνει εξολοκλήρου την ευθύνη της θεατρικής μεταφοράς της «Φαίδρας» του Ρίτσου. Εκ του αποτελέσματος είναι προφανές ότι έχει μελετήσει κάθε λέξη του ποιητή και έχει αποκωδικοποιήσει κάθε του σκέψη. Με απόλυτο σεβασμό στον λόγο και τον τρόπο του ποιητή βαδίζει πάνω στα λεκτικά του χνάρια και τα μεταμορφώνει σε τρισδιάστατες εικόνες κατάφορτες από υπαρξιακή αγωνία και συναισθηματικούς κλυδωνισμούς. Δημιουργεί ένα υποβλητικό σκηνικό όπου κυριαρχεί το βαθύ κόκκινο χρώμα, όπως το χρώμα του ασφυκτικού έρωτα. Η θρηνητική μουσική υπόκρουση σε απόλυτα σωστή ένταση έχει το δικό της κρίσιμο μερίδιο στην εξέλιξη και την κορύφωση της παράστασης. Κατ’ επιλογή χρωματικά αντίθετη η Φαίδρα του (τουλάχιστον εξωτερικά) και ο Ιππόλυτος με την εμφάνιση μιας δυναμικά απρόσιτης παρουσίας (υποδηλώνοντας συναισθηματική αποστασιοποίηση). Επιλέγει συνειδητά για την ερμηνεία των ρόλων δύο πρωτοεμφανιζόμενους ηθοποιούς. Αφενός μεν τους ρίχνει στη μέση του ωκεανού, αφετέρου αποκτά το πλεονέκτημα της δημιουργίας δύο χαρακτήρων πλασμένων από τα χέρια του. Το αποτέλεσμα αυτής της συνολικής αντίληψης των πραγμάτων και του όλου εγχειρήματος είναι ιδιαίτερα αξιόλογο και (ίσως) ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο θεατρικής συζήτησης. Πολύτιμος βοηθός στο σκηνοθετικό μέρος ο Κωνσταντίνος Κατσούγκρης.

Οι φωτισμοί του Μανώλη Μπράτση είναι αξιοπρόσεκτοι. Οι χρωματικές εναλλαγές με επιμέλεια φωτίζουν τον ψυχικό κόσμο των ηρώων, ενώ ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί το «παιχνίδι» του με τις σκιές.

 

Οι ερμηνείες:

Η Βανέσσα Βαΐτση είναι μία εξωστρεφής Φαίδρα. Μια γυναίκα πληγωμένη σαν αγρίμι, λαβωμένη όχι μόνο από τα βέλη του έρωτα, αλλά κυρίως από την αντίσταση που συναντά στην εκπλήρωση των επιθυμιών της. Λατρεύει το αντικείμενο του πόθου της και το εκφράζει με το βλέμμα, τα χείλη, τα χέρια, το σώμα·  και κυριεύεται από μανία όταν βρίσκει έναν αδιαπέραστο τοίχο αποτρεπτικών συμβάσεων.

Μετέρχεται κάθε τρόπο για να φτάσει στον στόχο της. Γίνεται επιθετική, σαγηνευτική, επιθυμητή, ικετευτική, χειριστική, αλλόφρων, αλλά όλες οι προσπάθειες πέφτουν στο κενό. Αναγνωρίζει ότι ματαιοπονεί· μέχρι που αποφασίζει συνειδητά να παραδοθεί στην αγκαλιά του θανάτου για να λυτρωθεί οριστικά. Με μια αγέρωχη έξοδο εγκαταλείπει την άδικη ζωή που τόση δυστυχία της προκάλεσε, στοιχειώνοντας και τη ζωή εκείνου που απαρνήθηκε τον έρωτά της.

Ο Κωνσταντίνος Ντάτης, χωρίς να βγαίνει λέξη από το στόμα του, έχει το βλέμμα προσηλωμένο στις εκφράσεις του σπαραγμού της Φαίδρας, ενώ παραμείνει απροσπέλαστος. Συχνά το νεανικό σώμα του φαίνεται έτοιμο να ακολουθήσει την ξέφρενη ερωτική παρόρμηση, να υποταχθεί στην αλήθεια της φυσικής έλξης. Όμως πάντα ένα κύμα αποτροπής που εξωτερικεύεται με λεπτές αλλά έντονες κινήσεις αντίστασης, φαίνεται ικανό να κάμψει τη σωματική επιθυμία και να τοποθετήσει τη λογική πάνω από το συναίσθημα. Η παρουσία του δημιουργεί τις απαραίτητες συνθήκες για την κορύφωση της έντασης.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μια σύγχρονη ανθρώπινη τραγωδία που δίνεται στο κοινό ακριβώς με τον τρόπο που την εμπνεύστηκε ο πρωτογενής δημιουργός της. Οι χαρακτήρες, αν και ακραίοι, είναι εντελώς υπαρκτοί. Οι θεατές καλούνται να εστιάσουν όχι μόνο στις ερμηνείες, αλλά ταυτόχρονα στις λέξεις-κλειδιά που ένα ποιητικό κείμενο περιέχει. Και όταν αυτός ο συνδυασμός γίνει εφικτός, τότε προκύπτει και το μέγιστο της θεατρικής (ας μας επιτραπεί) ηδονής.

 

Η ταυτότητα της παράστασης

Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος

Βοηθός Σκηνοθέτη: Κωνσταντίνος Κατσούγκρης

Σκηνικά – κοστούμια, επιμέλεια μουσικής:

Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος

 

Ερμηνεύουν:

Βανέσσα Βαΐτση, Κωνσταντίνος Ντάτης

 

Σχεδιασμός φωτισμών: Μανώλης Μπράτσης

Ηχογράφηση: Studio19st - Κώστας Μπώκος

Σχεδιασμός video: Studio19st

Φωτογραφίες: Νεκτάριος Σουλδάτος

Εταιρεία Παραγωγής: ÇaVa ΑΜΚΕ

 

Πληροφορίες Παράστασης

Χώρος: Θέατρο Αλκμήνη, Αλκμήνης 8-12, Αθήνα 118 54

[Μετρό: Στάση Κεραμεικός]

Το Θέατρο Αλκμήνη είναι προσβάσιμο στα Άτομα με ειδικές Ανάγκες.

Περίοδος Παραστάσεων: 

Από την Κυριακή 25 Ιανουαρίου 2026 έως την Κυριακή 5 Απριλίου 2026

Ημέρα & Ώρα Παραστάσεων: Κυριακή στις 21:00

 

Τιμές Εισιτηρίων: 

Κανονικό: 15€, Μειωμένο [Φοιτητικό, Ανέργων, ΑμεΑ]: 12€

Προπώληση Εισιτηρίων:

https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/faidra-tou-gianni-ritsou/

 

Διάρκεια Παράστασης: 70΄ λεπτά

 

Video Παράστασης:

https://www.youtube.com/watch?v=ElKvO50vs5s

 

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΜΜΕ

Υπεύθυνη Τύπου: Νατάσα Παππά [email: nata_pappa@yahoo.gr]

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Η "Φαίδρα" στο fractal