«Κόκκινο» του Τζον Λόγκαν - Θεατρική κριτική

 

Ο Γιώργος Κιμούλης

μεταφράζει, σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί

στο «Κόκκινο» του Τζον Λόγκαν

Συμπρωταγωνιστεί ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος

στο Θέατρο Μουσούρη

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Ο Αμερικανός (ιρλανδικής καταγωγής) θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος Τζον Λόγκαν αρέσκεται τα έργα του να έχουν ως υπόβαθρο ένα γεγονός στο οποίο έρχεται να προστεθεί η μυθοπλασία. Στο πλαίσιο αυτό κινείται και το «Κόκκινο», ένα ψυχολογικό δράμα που εκτυλίσσεται ανάμεσα στον πρωτοπόρο εξπρεσιονιστή ζωγράφο Μαρκ Ρόθκο και τον Κέννεθ, απόφοιτο σχολής ζωγραφικής και βοηθό του. Ο αριστοτεχνικός τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας υφαίνει τον καμβά της ιστορίας του είναι τέτοιος, που ο θεατής δεν μπορεί να διακρίνει τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας, με αποτέλεσμα να απορροφάται πλήρως από την ιστορία και απλώς να απολαμβάνει την κάθε στιγμή της δράσης.

 

Η υπόθεση:

Ο Κέννεθ, ένας νεαρός απόφοιτος σχολής ζωγραφικής, αναζητώντας εργασία φτάνει στην πόρτα του διάσημου αλλά όχι και δημοφιλούς ζωγράφου Μαρκ Ρόθκο. Οι προσδοκίες του είναι μεγάλες, καθώς πιστεύει ότι θα μαθητεύσει δίπλα στον μεγάλο δάσκαλο, που θα του εμπιστευτεί τα μυστικά της τέχνης. Φαντάζεται ότι η σχέση τους θα είναι όμοια με εκείνη του πατέρα με τον γιο και ότι από αυτή θα προκύψει ένα είδος πνευματικής διαδοχής. 

Όμως η πραγματικότητα είναι αποκαρδιωτική από την πρώτη κιόλας επαφή. Ο Ρόθκο δεν είναι διατεθειμένος να αναλάβει οποιοδήποτε ρόλο και οποιαδήποτε ευθύνη απέναντι στον νεαρό, που δεν τον θεωρεί κάτι περισσότερο από εργαζόμενό του. Γι’ αυτό είναι από την αρχή ξεκάθαρος, θέτοντας τους κανόνες της συνεργασίας τους.

Είναι όμως αυτή η αλήθεια; Μήπως όλη αυτή η αυστηρότητα αποζητά κάποιον ικανό να τη διαπεράσει και να αγγίξει τη ζωή και την τέχνη με τον ίδιο τρόπο που τη βλέπει και ο Ρόθκο; Μήπως αυτή η αποτρεπτική συμπεριφορά αναζητά εκείνον που θα μπορέσει να την αντιμετωπίσει και να ανοίξει έναν δημιουργικό διάλογο;

Και ενώ ο χρόνος κυλά και ενώ η σχέση διαρκώς οξύνεται, με πολύ συχνούς και τους παροξυσμούς εκατέρωθεν, ο θεατής διαπιστώνει ότι ο “δάσκαλος-πατέρας” λειτουργεί συνειδητά και φέρνει τον “μαθητή-γιο” στα χνάρια του. Παράλληλα αντιλαμβάνεται ότι ο “μαθητής” λειτουργεί ως ελιξίριο για τον “δάσκαλο”.

Η καυστική ειρωνεία γίνεται μέσο για τη συνειδητοποίηση της πραγματικότητας. Η “απαξίωση” είναι εργαλείο βαθιάς κοινωνικής κριτικής. Η επιμονή στην παρατήρηση δημιουργεί την κατάλληλη συνθήκη για τη σωστή απόσταση από τα πράγματα, τα γεγονότα και τους ανθρώπους. Τα αποφθέγματα μπορούν να λειτουργήσουν ως ευεργετικές προτροπές.

Το κόκκινο χρώμα κυριαρχεί στη σχέση τους· από το κόκκινο της ανατολής που σηματοδοτεί την αισιοδοξία της καινούργιας μέρας μέχρι το κόκκινο του αίματος που σηματοδοτεί άλλοτε τη ζωή και άλλοτε τον θάνατο. Τα ορμητικά και εκρηκτικά ξεσπάσματα μεταμορφώνονται σε φιλοσοφικές συζητήσεις και αναζητήσεις. Η λειτουργία του βλέμματος στην τέχνη, η έλλειψη ως ευαλωτότητα και το έλειμμα ως ανεπάρκεια, το χρώμα που γίνεται μήτρα του συναισθήματος και η αληθινή τέχνη που δεν μπορεί να μην είναι ταυτόσημη με τη ζωή.

Μια σχέση αμφίδρομη και ισότιμη αναπτύσσεται μεταξύ τους, που ολοένα γίνεται πιο στενή μέσα από την αμοιβαία κατανόηση και χωρίς να χρειάζεται ο ένας να φέρει μέσα του τον άλλον ως αφόρητο βάρος.

Και όταν ο Ρόθκο αποφασίζει να βάλει τέλος στη ζωή του, ο Κέννεθ κατανοεί τη λυτρωτική αλήθεια: “Δεν χρειάζεται να σκοτώσουμε τον πατέρα μας. Πρέπει να πάψουμε να είμαστε ο γιος που χρειάζεται να τον σκοτώσει”.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Η πρωτότυπη θεατρική γραφή του Τζον Λόγκαν μεταφράζεται και διασκευάζεται από τον Γιώργο Κιμούλη με τέτοιο τρόπο, που ο θεατής απολαμβάνει τον πλήρως “ελληνοποιημένο” θεατρικό λόγο που ρέει αβίαστα. Επιπλέον, η σκηνοθετική προσέγγιση του Γιώργου Κιμούλη (συνεπικουρούμενου από τη Μαίρη Ανδρέου) μεριμνά πρωτίστως για την ισοτιμία και την ισοκατανομή των ρόλων, ώστε να αναδεικνύεται στον μέγιστο βαθμό τόσο η συγκρουσιακή σχέση -υποβοηθούμενη από την κάθε φορά επιλεγμένη μουσική υπόκρουση- όσο και η ανεπιτήδευτη συγχώνευση δύο διαφορετικών οπτικών γωνιών. Σε όλη τη διάρκεια της παράστασης γίνεται εύκολα αντιληπτό πόσο εύθραυστη είναι η μεταξύ τους ισορροπία και πως κάποια στιγμή θα επέλθει η ρήξη, αλλά ο εσωτερικός κώδικας επικοινωνίας των δύο ανδρών βρίσκει τα πατήματά του, καθώς και οι δύο αρέσκονται να ακροβατούν πάνω στο τεντωμένο σκοινί της τέχνης δίχως δίχτυ ασφαλείας. Γιατί έτσι γεννιέται η αληθινή ομορφιά της τέχνης και της ζωής.

Τα σκηνικά του Μανόλη Παντελιδάκη μας μεταφέρουν ρεαλιστικά στον χώρο έμπνευσης και δημιουργίας του ζωγράφου, ενώ παράλληλα αποτυπώνουν τον ψυχικό του κόσμο.

Οι ενδυματολογικές επιλογές της Σοφίας Νικολαΐδη είναι “επιμελώς ατημέλητες” και απόλυτα συμβατές με τον σκηνοθετικό και τον σκηνογραφικό προσανατολισμό της παράστασης.

Οι φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου είναι υποστηρικτικοί με εντάσεις που συμπορεύονται με τις εναλλαγές των χρωματικών τόνων και τις ψυχικές διακυμάνσεις των χαρακτήρων.

Δεν αμελούμε την άψογη επιμέλεια του φροντιστηρίου από τη Βασιλική Τσιλιγκρού, τη σκηνογραφική συνεισφορά της Ελίνας Δράκου και της Ναταλία Ζήρα, την κατασκευή του Oleg Sadik, καθώς και τη ζωγραφική του σκηνικού διά χειρός Ράνιας Φουκαράκη. Όλες/όλοι έχουν βάλει το δικό τους “λιθαράκι” για την άριστη συνολική εικόνα της παράστασης.

Τέλος, το “πρόγραμμα” είναι άρτιο, καλαίσθητο, ευανάγνωστο και με τόσο χρήσιμο και κατατοπιστικό υλικό, που αξίζει να καταλάβει έναν μικρό χώρο (τόσο χρειάζεται) στη θεατρική βιβλιοθήκη μας.

 

Οι ερμηνείες:

Ο Γιώργος Κιμούλης είναι ένας αυθεντικός και επιβλητικός Ρόθκο. Τη στιγμή που ετοιμάζεσαι να αντιπαθήσεις την απόλυτο λόγο του, αυτομάτως τον συμπαθείς και συμφωνείς με την άποψή του. Τη στιγμή που νομίζεις ότι υψώνει τείχη απροσπέλαστα, αντιλαμβάνεσαι ότι ανοίγει διαύλους επικοινωνίας. Τη στιγμή που γίνεται αφοριστικός και κλείνεται στον εαυτό του, νιώθεις πόσο σου επιτρέπει να τον πλησιάσεις. Τη στιγμή που υψώνει οδοφράγματα, σε παρακινεί να τα υπερβείς. Τη στιγμή που φαντάζει μειωτικός, σε προ(σ)καλεί να αντέξεις να σταθείς απέναντί του ως ίσος. Τη στιγμή που νομίζεις ότι αδιαφορεί για τη γνώμη σου, διαπιστώνεις ότι οι κεραίες του λαμβάνουν όλα τα σήματα. Όχι, δεν είναι εργοδότης, αλλά ούτε δάσκαλος, ούτε πατέρας. Τον απωθεί η ανισότητα. Σε ωθεί στην αυτονόμηση, στην ώριμη σκέψη, στη γνώση του γιατί υπάρχεις και ποιος πραγματικά είσαι. Μια ερμηνεία καθηλωτική, με απόλυτη φυσικότητα, με αίσθηση του μέτρου, με έλεγχο της ελάχιστης λεπτομέρειας, που συγκινεί και αποτελεί τροφή για σκέψη, καθώς ταυτίζει την αλήθεια της τέχνης με το νόημα της ζωής. 

Ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος, ως “αδαής” νεοσσός της τέχνης, έρχεται σε άμεση επαφή με το ιερό τέρας και ενδόμυχα αποβάλλει τον ρόλο του εργαζόμενου και αισθάνεται ως μαθητής του ή, ακόμα περισσότερο, ως γιος του. Η υποτακτική στάση του σύντομα, αρχικά μέσα από εξάρσεις, περνά σε σταδιακή ισοτιμία. Ορθώνει ανάστημα απέναντί του, υποστηρίζει με πάθος την οπτική της γενιάς του, αρθρώνει λόγο, μιλά για τον εαυτό του και το όραμά του, ενώ παράλληλα ακούει, επεξεργάζεται, αποκωδικοποιεί και μαθαίνει. Μέχρι που αυτονομείται αλλά δεν αποκόπτεται, απαλλάσσεται από το βάρος με το οποίο ο ίδιος έχει επιφορτιστεί και χαράζει την πορεία του, χωρίς να χρειαστεί να απορρίψει το παρελθόν ή να “σκοτώσει” τον “πατέρα” του. Μια αξιοθαύμαστη σκηνική παρουσία και ερμηνεία που δικαίως του αποφέρει το μερίδιο που του αναλογεί στην αδιαμφισβήτητη επιτυχία της παράστασης.

 

Συνοψίζοντας:

Όταν οι προσωπικές αναζητήσεις μεταμορφώνονται σε ευρύτερο κοινωνικό προβληματισμό, όταν η τέχνη συνυφαίνεται με τη ζωή, όταν το ατομικό συναντά το συλλογικό, όταν το παρελθόν βρίσκει τη δύναμη να ωθήσει το παρόν στον δρόμο της δημιουργίας, όταν το παρόν βρίσκει τη δύναμη να συμφιλιωθεί με το παρελθόν και όλα αυτά συνυπάρχουν σε μια θεατρική παράσταση, τότε αυτή δικαιούται να ιδωθεί, να αξιολογηθεί και να συζητηθεί πέρα από τα στενά όρια μιας αίθουσας και του φιλοθεάμονος κοινού. Αυτό είναι το «Κόκκινο».

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

Μετάφραση - Σκηνοθεσία: Γιώργος Κιμούλης

Σκηνικά: Μανόλης Παντελιδάκης

Κοστούμια: Σοφία Νικολαΐδη

Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου 

Βοηθός σκηνοθέτης: Μαίρη Ανδρέου

Επιμέλεια Φροντιστηρίου: Βασιλική Τσιλιγκρού

Συνεργάτης Σκηνογράφος: Ελίνα Δράκου

Βοηθός Σκηνογράφου: Ναταλία Ζήρα

Ζωγραφική σκηνικού: Ράνια Φουκαράκη

Επικοινωνία – Γραφείο Τύπου: Νατάσα Παππά

Creative Agency: GridFox

Κατασκευή σκηνικού: Oleg Sadik

Video: Γιώργος Κιμούλης

Επιμέλεια μακιγιάζ video: Βίνα Ευστρατιάδου

VFX: Μίνα Βλαστάρη

 

Πρωταγωνιστούν:

Γιώργος Κιμούλης

Δημήτρης Γκοτσόπουλος

 

Παραγωγή: Θεατρικές επιχειρήσεις Κάρολου Παυλάκη

 

Πληροφορίες:

Χώρος: Θέατρο Μουσούρη (Πλατεία Καρύτση 7, Αθήνα)

Τηλ. 210 3310936

 

Ημέρες & ώρες παραστάσεων:

Τετάρτη 19:00, Πέμπτη 20:00, Παρασκευή 21:00

Σάββατο 18:00 & 21:00, Κυριακή 19:00

 

Διάρκεια παράστασης: 100 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)

 

Τιμές εισιτηρίων:

Πλατεία (κεντρικά): 25€

Πλατεία (δεξιά – αριστερά): 22€

Εξώστης: 22€

Λαϊκή απογευματινή, κάθε Σάββατο στις 18.00: 18€

Φοιτητικό: 16€ (δεν ισχύει Σάββατο βράδυ και εορτές)

Κάθε Τετάρτη και Πέμπτη, μέχρι 26 ετών και άνω των 65 ετών, 16€

Κάθε Τετάρτη και Πέμπτη: Ανεργίας, 13€

Προπώληση εισιτηρίων:

https://www.ticketmaster.gr/red_sen_2008001.html

 

 Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Το "Κόκκινο" στο fractal