«Ο παρίας» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ - Θεατρική κριτική

 

«Ο παρίας» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ

σε απόδοση και σκηνοθεσία Αναστασίας Κουρή

στον «Μικρό Κεραμεικό»

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Το μονόπρακτο «Ο παρίας» του κορυφαίου Σουηδού δραματουργού Αύγουστου Στρίντμπεργκ, γραμμένο το μακρινό 1888, είναι μια ανατομία της ανθρώπινης φύσης, την οποία ο συγγραφέας εκτελεί με χειρουργική ακρίβεια. Κάθε πρόταση του κειμένου προκύπτει ως απόσταγμα μιας σειράς λογικών διεργασιών, που ως στόχο έχουν την αναζήτηση της αλήθειας μέσα στο ομιχλώδες τοπίο τόσο της προσωπικότητας του ατόμου όσο και της κοινωνίας που έχει δημιουργήσει. Εστιάζει στην ηθική σε αντιπαράθεση με την παραποίηση των ηθικών κανόνων, την ανάπτυξη παραβατικών (έως και εγκληματικών)  συμπεριφορών, την αποποίηση της ενοχής, αλλά και την αποφυγή της τιμωρίας. Και επειδή αυτή η διαπάλη εξακολουθεί να υφίστανται, ή και να επιδεινώνεται, το έργο παραμένει διαχρονικά επίκαιρο, ενώ τα ζητήματα και τα ερωτήματα που θέτει, παραμένουν συζητήσιμα και υπό διερεύνηση.

Γιατί οι άνθρωποι, από τότε μέχρι σήμερα, βρίσκονται σε διαρκή διαμάχη άλλοτε με τους άλλους και άλλοτε με τον ίδιο τους τον εαυτό, διαπράττοντας τα ίδια λάθη κατ’ επανάληψη. Επειδή όμως η κοινωνία λειτουργεί με κανόνες και συμβάσεις, ο συγγραφέας, με τον μοναδικό του τρόπο, φωτίζει την ουσία του πράγματος: Ποιος δικαιούται να είναι μέλος της και ποιος και για ποιο λόγο είναι παρίας.

 

Η υπόθεση:

Δύο άντρες με εντελώς διαφορετικές περί ζωής απόψεις έρχονται σε κατά μέτωπο αντιπαράθεση. Οι κόσμοι τους είναι, όπως φαίνεται εξαρχής, διαμετρικά αντίθετοι. Ο ένας φροντίζει καθημερινά για την αναβάθμιση της πνευματικής του υπόστασης, θεωρεί ότι ο αυτοέλεγχος και οι εσωτερικές διεργασίες με εντιμότητα οδηγούν στην ηθική εξύψωση, που είναι απαραίτητη τόσο για τον ίδιο όσο και για την κοινωνία. Είναι κάθετος στις απόψεις του και δεν διστάζει να παραδεχτεί τα σφάλματά του, να αποδεχτεί τις ενοχές του και να αναλάβει το κόστος των επιλογών του, εκούσιων ή ακούσιων. Επεξεργάζεται τα γεγονότα λεπτομερώς και καταλήγει σε ασφαλή συμπεράσματα, που αποτελούν τον γνώμονα για το επόμενο βήμα στη ζωή του. Δεν χρησιμοποιεί παρελκυστικά τεχνάσματα και είναι έτοιμος να υποτάξει την εγωιστική ανθρώπινη φύση του στο κοινό καλό. Ο άλλος είναι ένας κατά συρροή παραβάτης που αποδίδει τις πράξεις του σε αψυχολόγητες παρορμήσεις (άρα δεν είναι εντελώς ένοχος), δεν πιστεύει ουσιαστικά στην απονομή δικαιοσύνης και επιχειρεί να δημιουργήσει απαράδεκτους συσχετισμούς, προκειμένου να αποφύγει το μέρος της ευθύνης που του αναλογεί. Στην πραγματικότητα επιθυμεί να συμπαρασύρει και τους άλλους στον δικό του κατήφορο, προκειμένου να δημιουργήσει συνθήκες συνενοχής, ώστε αφενός να επωφεληθεί από αυτές, αφ’ ετέρου να ράψει το κουστούμι της κοινωνίας στα μέτρα του.

Η ηθική ανωτερότητα συγκρούεται με τη μικροψυχία, η συναίσθηση αντιμάχεται την ψευδαίσθηση, η διαύγεια έρχεται αντιμέτωπη με το θολό τοπίο, ο προσδιορισμός του θύματος και του θύτη δεν μπορεί να παραμένουν υπό αίρεση.

Η ηθική δικαίωση δεν είναι ποτέ αναίμακτη. Όταν όμως επέλθει η τάξη, έρχεται η στιγμή της αλήθειας και της αποκατάστασης των πραγμάτων: Με βεβαιότητα μπορούμε να πούμε ποιος δικαιούται να είναι μέλος της κοινωνίας και ποιος είναι ο παρίας, που η θέση του βρίσκεται στο περιθώριο. Δύσκολη και επίπονη η διαδρομή αλλά καθοριστική η απόφαση.

Και κάτι τελευταίο: Οι επί σκηνής χαρακτήρες είναι δύο. Μήπως όμως πρόκειται για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, τις αντίρροπες δυνάμεις της ανθρώπινης φύσης μας; Και αν ναι (γιατί μάλλον αυτό συμβαίνει), τότε το κοίταγμα στον καθρέφτη για την τελική αναμέτρηση απαιτεί ψυχραιμία, σύνεση και αποφασιστικότητα με αξιοπρέπεια.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Η Αναστασία Κουρή σκηνοθετεί με ουσία, αποφεύγοντας κάθε λογής εντυπωσιασμούς. Με όρους γεωμετρίας, η σκηνοθετική της προσέγγιση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ευθύγραμμη. Με όρους επικοινωνίας, είναι σαφώς μετωπική. Τοποθετεί τους χαρακτήρες της μέσα σε ένα λιτό αλλά άκρως υποβλητικό περιβάλλον (σκηνικά και φωτιστικά) με τους απαραίτητους συμβολισμούς, μεριμνά ώστε να δημιουργεί μια αίσθηση διαρκούς αντιπαράθεσης και να διατηρείται επί το πλείστον η μεταξύ τους απόσταση (σε συνδυασμό με τις περί ζωής αντίθετες απόψεις τους), ενώ διαρκώς ένα μέρος του σώματός τους και κυρίως ο λόγος τους είναι στραμμένος προς το κοινό. Γιατί εκείνο που φαίνεται να έχει κατά νου, είναι η αδιάκοπη “συνομιλία” των ηρώων της με τους θεατές. Γιατί αυτός είναι ο πρωταρχικός στόχος αυτού του έργου· ο προβληματισμός με τον εαυτό μας, η αναζήτηση της θέσης που μας αναλογεί εντός ή εκτός κοινωνικού συνόλου.

Η Ρία Ντούσκα, υπεύθυνη για τις ενδυματολογικές επιλογές, ακολουθεί το χωροχρονικό πλαίσιο σε παραλληλία με την εσωτερική λογική του κειμένου, τονίζοντας τις ομοιότητες, αλλά και δίνοντας σημασία στις διαφορές.  

 

Οι ερμηνείες:

Το επί σκηνής δίδυμο είναι προφανές ότι διαθέτει μία ισχυρή συνεκτική σχέση με εμφανείς αυτοματισμούς. Δημιουργείται συχνά η ενδιαφέρουσα αίσθηση ότι πρόκειται είτε για μια μάχη “κατάποσης” της μιας ανθρώπινης πτυχής από την άλλη είτε για την οριστική λύση μιας καταστροφικής ως εκείνη τη στιγμή “συγκατοίκησης”. 

Ο Κωνσταντίνος Καραγάνης είναι ένας γοητευτικός αδιαπραγμάτευτος υπερασπιστής της ηθικής ανωτερότητας. Ο λόγος του διαθέτει τη δύναμη της γνώσης και της αυτοπεποίθησης. Η κίνησή του έχει άνεση αλλά και υποδειγματική σταθερότητα. Η επιβλητικότητά του αναβλύζει μέσα από χαμηλούς τόνους. Η συνολική του παρουσία είναι ιδιαίτερα ελκυστική για το κοινό.

Ο Δημήτρης Ζιαγάκης, επιφορτισμένος με τον “αντιπαθητικό” ρόλο του ανήθικου αντίποδα, διαθέτει την απαραίτητη εσωτερικότητα και είναι ένας ευρηματικός νευρωτικός παραβάτης κατ’ εξακολούθηση, που συνειδητά αρνείται να αναλάβει τις ευθύνες του. Πιεστικά επιχειρεί να συμπαρασύρει και άλλους στον ολισθηρό δρόμο του και να δημιουργήσει συνενόχους.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μία παράσταση που εξαρχής γίνεται αντιληπτό ότι χωρίς περιστροφές απευθύνεται στην ουσία της ανθρώπινης φύσης μας. Μας παρουσιάζει τις δύο όψεις του είναι μας, που αντιμάχονται μέχρι την τελική επικράτηση και την ανάδυση μόνο της μιας στην επιφάνεια. Μια παράσταση στην οποία γίνεται σαφές ότι εμείς είμαστε οι μόνοι που αποφασίζουμε για τον “νικητή” και οι αποκλειστικά υπεύθυνοι για την ανθρώπινη ποιότητά μας.

Τολμήστε να δείτε την παράσταση με αυτοκριτική παρρησία.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:
Συγγραφέας: August Strindberg
Απόδοση - Σκηνοθεσία: Αναστασία Κουρή
Παίζουν: Κωνσταντίνος Καραγάνης, Δημήτρης Ζιαγάκης
Ενδυματολόγος: Ρία Ντούσκα
Σκηνοθεσία Trailer: Τάκης Ιβόπουλος
Παραγωγή: Smoking Artists (2026)

 

Πληροφορίες:

Πρεμιέρα: Πέμπτη 15 Οκτωβρίου 2026
και κάθε Πέμπτη στις 21:00

Διάρκεια: 70’ λεπτά χωρίς διάλειμμα

Δεν επιτρέπεται η είσοδος σε παιδιά κάτω των 12 ετών

Θέατρο ΜΙΚΡΟΣ ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ
Ευμολπιδών 13, Αθήνα 118 54, τηλ. 210 3454831
E-mail: mikroskerameikos@gmail.com

Τιμές εισιτηρίων
Γενική είσοδος 15€
Φοιτητικό/ Ανέργων/ ΑμεΑ/ Άνω των 65 12€

Προπώληση

TICKET SERVICES
- online: www.ticketservices.gr
- τηλεφωνικά: 2107234567
- εκδοτήριο: Πανεπιστημίου 39, Αθήνα

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: "Ο παρίας" στο fractal