“Η μπαλάντα ενός ευαίσθητου δήμιου” του Γιάννη Κεντρωτά - Θεατρική κριτική

 

“Η μπαλάντα ενός ευαίσθητου δήμιου”

Κείμενο: Γιάννης Κεντρωτάς – Σκηνοθεσία: Μιχάλης Κοιλάκος

στο Θέατρο Olvio

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Οι μεγάλες λαϊκές εξεγέρσεις που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας είχαν ως καθοδηγητές φωτεινά μυαλά, ανθρώπους που η μόρφωση και η συνείδησή τους δεν τους επέτρεπε να ανεχθούν ούτε τις κοινωνικές ανισότητες ούτε την εκμετάλλευση των εξαθλιωμένων παραγωγικών μαζών για να καλοπερνούν σε βάρος τους οι κηφήνες γαιοκτήμονες, αυλοκόλακες και άρχοντες. Ωστόσο, όταν οι ηγέτες αυτοί εξέλιπαν είτε λόγω ιδεολογικών διαφωνιών είτε από φυσικά αίτια, είναι επίσης γνωστό ότι οι επαναστάσεις αυτές είτε αποδυναμώθηκαν είτε άλλαξαν πορεία και πάλι οι μάζες βρέθηκαν σε δεινή θέση τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά. Γιατί άραγε φτάσαμε ως εκεί; Μα φυσικά επειδή οι ίδιοι οι ωφελούμενοι δεν είχαν προκαλέσει αυθόρμητα την εξέγερση ούτε είχαν συνειδητοποιήσει την πραγματική τους ισχύ, αλλά και το ότι τα συμφέροντά τους ήταν εντελώς διαφορετικά από εκείνα των δυναστών τους. Και η κάθε τέτοια υπαναχώρηση, όπως γνωρίζουμε, έχει πάντα καταστροφικές συνέπειες. Και ο αντίπαλος, ο καπιταλισμός (με τη γενική έννοια του όρου), επιστρέφει δριμύτερος και πιο καλά διαβασμένος.

 

Όλος ο θίασος επί σκηνής

Η υπόθεση:

Τι μπορεί να αλλάξει στην ανθρωπότητα όταν εκείνοι που παράγουν τον πλούτο ή εκτελούν αδιαμαρτύρητα εντολές για να ωφελούνται κατ’ αποκλειστικότητα και συστηματικά όσοι είναι εκ πεποιθήσεως άεργοι; Ποιες και πόσες ανατροπές μπορεί να προκληθούν όταν οι απλοί και αδιάκοπα εργαζόμενοι άνθρωποι αποφασίσουν, λόγω μιας απρόσμενης αφορμής, να δουν την πραγματικότητά τους κατάματα και στην αληθινή της διάσταση.

Η ιστορία μας διαδραματίζεται σε ένα μεσαιωνικό σκηνικό, σε μια επαρχία της Σκωτίας, λίγο πριν ο δήμιος αφαιρέσει τη ζωή ενός ακόμα δύστυχου θνητού, που τον έπνιξαν τα χρέη παρά τον καθημερινό του μόχθο. Όμως οι κάθε λογής φόροι δεν τον άφησαν να σηκώσει κεφάλι, που τώρα είναι έτοιμο να αποχωριστεί για πάντα το υπόλοιπο σώμα.

Και ενώ ο Χάρος είναι έτοιμος να πάρει μια ακόμα ταλαίπωρη ψυχή στο σκοτεινό του βασίλειο, ένα ξαφνικό βασιλικό διάταγμα έρχεται να ανατρέψει τα πάντα, ή μάλλον να κάνει ακόμα χειρότερη την ήδη άθλια οικονομική κατάσταση ακόμα και του ίδιου του δήμιου.

Από το σημείο αυτό και μετά η κατάσταση περιπλέκεται, η εκτέλεση παύει να είναι πρώτη προτεραιότητα και όλοι οι εμπλεκόμενοι αρχίζουν να έχουν λογικές απορίες, καθένας από τη δική του σκοπιά. Οι ανατροπές του τρόπου σκέψης, οι παλινδρομήσεις, η αναποφασιστικότητα, η δυσαρέσκεια που υφέρπει και αναζητά τον κατάλληλο τρόπο να εκφραστεί αλλά και η βαλβίδα εκτόνωσης της κρίσης έρχονται στο προσκήνιο. Φαινομενικά επικρατεί αναρχία, ενώ στο υπόβαθρο όλες οι σκέψεις και οι απόψεις βρίσκουν σιγά-σιγά τη λογική του σειρά. 

Μοιραία οι ήρωες οδηγούνται στη μοναδική διέξοδο – την αντίσταση, την εξέγερση και ίσως την επανάσταση που θα δημιουργήσει μια νέα τάξη πραγμάτων όπου καθένας θα αμειφθεί με ό,τι του αναλογεί.

Έχουν όμως αρκετό χρόνο για την πραγμάτωση των προθέσεών τους; Θα μπορέσουν να αλλάξουν τον κόσμο τους, θα αποδοθεί δικαιοσύνη ή μήπως λογαριάζουν χωρίς τον “ξενοδόχο”;

 

Γιάννης Οικονομίδης & Βασίλης Χατζηδημητράκης

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Αν με λίγες μόνο λέξεις μπορούμε να χαρακτηρίσουμε το θεατρικό κείμενο του Γιάννη Κεντρωτά, τότε με βεβαιότητα θα πούμε ότι είναι ευφυές, ευφάνταστο, αιφνιδιαστικά πρωτότυπο, διαπεραστικό και άκρως ανατρεπτικό. Οι συμβολισμοί και οι συσχετισμοί με την τρέχουσα πραγματικότητα διαθέτουν αμεσότητα και χρειάζονται μόνο τον κατάλληλο διακομιστή για να μεταφερθούν από τον λόγο στο έργο.

Τον ρόλο αυτό αναλαμβάνει σκηνοθετικά ο Μιχάλης Κοιλάκος, που με πιστότητα εικονοποιεί τη γραπτή σύλληψη του συγγραφέα και με ευρηματικότητα τη μεταμορφώνει σε κίνηση, σε ρυθμό, σε διάδραση όχι μόνο μεταξύ των μελών του θιάσου αλλά και με το κοινό. Σε όλη τη διάρκεια της παράστασης φροντίζει να διατηρεί αμείωτη την ένταση των διαλόγων και της κίνησης, ενώ παρεμβάλλει τον χορό και το τραγούδι εκεί που είναι απολύτως απαραίτητα και στη σωστή ποσότητα. Το τελικό αποτέλεσμα είναι πράγματι εντυπωσιακό.

Η πρωτότυπη μουσική του Κώστα Χαριτάτου ταυτίζεται με τη συνολική αντίληψη και βάζει το δικό της ουσιώδες “λιθαράκι” στη διαμόρφωση της πληρότητας της εικόνας.

Οι φωτισμοί του Γιώργου Παυλόπουλου-Αγιαννίτη λειτουργούν ως αθόρυβος υποστηρικτικός μηχανισμός που εκπέμπει στο ίδιο μήκος κύματος τόσο με τις ψυχικές διακυμάνσεις των χαρακτήρων όσο και με την ένταση της δράσης.

Τα σκηνικά της Άννας Σάπκα είναι όσο χρειάζεται λιτά και αφαιρετικά, μελετημένα μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια και γι’ αυτό άκρως λειτουργικά.

Τα κοστούμια της Μαρίας Γεωργάτου χωρίς υπερβολές αλλά με κομψότητα (και λειτουργικότητα για τους επί σκηνής δρώντες) μας μεταφέρουν νοερά στην όποια “μεσαιωνική” εποχή.

Οι χορογραφίες της Ralitza Vladimirova συμπλέουν με την επιφανειακά ανάλαφρη αίσθηση που επιχειρούν να δημιουργήσουν οι εμπνευστές της παράστασης και σκορπίζουν νότες αισιοδοξίας και όρεξης για ζωή.

 

Άγγελος Λιάγκος & Μαρία Μπαλούτσου

Οι ερμηνείες:

Ο θίασος, σαν υπάκουο εκκρεμές, εκτελεί την επιβεβλημένη αρμονική ταλάντωση, μέχρι τη στιγμή που αποφασίζει να σπάσει τα δεσμά του και να απελευθερωθεί από τις κανονιστικές του ρυθμίσεις.

Ο Γιάννης Οικονομίδης, ως Αβελάρδος, είναι ο αεικίνητος και βαθιά ευαίσθητος δήμιος, ο πιστός εκτελεστής των άνωθεν αποφάσεων, ο υποστηρικτής της καθεστηκυίας τάξης που οραματίζεται το ευοίωνο μέλλον του, μέχρι που εισπράττει την πλήρη απαξίωση. Η απογοήτευση τον οδηγεί σε συναισθηματικές μεταπτώσεις αλλά και στη λογική της επιβίωσης, που μόνο με δραστικές αλλαγές μπορεί να υλοποιηθεί. Και μεταμορφώνεται σε έναν αξιολάτρευτο κατ’ ανάγκη επαναστάτη που υψώνει ανάστημα απέναντι στη σάπια εξουσία χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες.

Ο Βασίλης Χατζηδημητράκης, ως Ευγένιος, βοηθός του δήμιου, είναι η ενσάρκωση του καλού και άβουλου “λαϊκού παιδιού” που ξεκινάει ως “βοηθός”, αλλά δεν ξέρει ότι έτσι πρόκειται να κυλήσει όλη του η ζωή· ίσως και να μην τον νοιάζει. Και αυτή η λαϊκότητα είναι διάχυτη σε όλη του την ύπαρξη· στην κίνηση του σώματος, στην αντιληπτική ικανότητα, στον τρόπο σκέψης αλλά και στην εκφορά του λόγου. Δυσκολεύεται να απαγκιστρωθεί από τη ρουτίνα του και χρειάζεται κάποιον για να τον ωθήσει προς μια άλλη κατεύθυνση.

Ο Μαρία Μπαλούτσου, ως Μαρί, σύζυγος του καταδικασμένου σε θάνατο Ροβέρτου και υποψήφια χήρα, είναι ένας δαιμόνιος συνδυασμός θηλυκότητας και συμφεροντολογικής αποτίμησης των περιστάσεων, που με απίστευτη ευκολία αλλοιώνει τα γεγονότα και φροντίζει να προσαρμόσει τον κόσμο στα μέτρα της. Είναι μια θελκτική παρουσία που οργώνει -όπως συνηθίζει- τη σκηνή, μαγνητίζει τα βλέμματα καταθέτοντας τα σωματικά και ψυχικά της αποθέματα και επιβάλλεται με την πληθωρική και σκαμπρόζικη ερμηνεία της.

Ο Γιώργος Ντούσης είναι ο “άνθρωπος για όλες τις δουλειές”. Εμφανίζεται αρχικά ως μελλοθάνατος κιθαρωδός και η επικοινωνία του με τον Χάρο διαθέτει ξεχωριστή δυναμική και προκαλεί αβίαστη θυμηδία. Ιδιαίτερη όμως είναι και η παρουσία του ως ιππότη, ενός ενδιάμεσου μεταξύ εξουσιαστών και εξουσιαζόμενων, που ενώ θεωρητικά βρίσκεται στο πλευρό της άρχουσας τάξης, πρακτικά ανήκει στον χειμαζόμενο λαό. Τέλος, είναι εξίσου σπαρταριστός και ως βασιλιάς Κένεθ, που αντιμετωπίζει τους υποτακτικούς του με έναν πολύ γνώριμο για το κοινό τρόπο.

Ο Άγγελος Λιάγκος, ως Ροβέρτος, καταδικασμένος σε αποκεφαλισμό, είναι εντυπωσιακά απολαυστικός και σπαρακτικός ταυτόχρονα. Είναι η προσωποποίηση του τραγέλαφου της ζωής, είναι ο άνθρωπος που βιώνει την αδικία (και συμπάσχεις μαζί του), που άλλοτε αρνείται να τη δει εγκλωβισμένος στα συναισθήματά του και άλλοτε αδυνατεί να την αντιμετωπίσει. Βρίσκεται διαρκώς ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά και ενώ παίζεται κυριολεκτικά το κεφάλι του, εξακολουθεί να αντιστέκεται στον παραλογισμό ως φωνή της λογικής.  

Ο Χάρος (διατηρούμε την ανωνυμία της guest εμφάνισης) είναι πανταχού παρών, είναι εκείνος που -παρά την γκροτέσκα παρουσία του σε όλη τη διάρκεια της παράστασης- θα βάλει τελευταίος, όπως πάντα, την υπογραφή του, για να μας υπενθυμίσει τον περιορισμένο χρόνο που διαθέτουμε για τις αποφάσεις μας εν ζωή.

 

Γιώργος Ντούσης

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μια καυστική θεατρική παράσταση κοινωνικού και πολιτικού περιεχομένου που μέσα από τη μεταμόρφωση της πικρής αλήθειας σε κωμικό στιγμιότυπο, μέσα από εξαιρετικά επιτυχημένους παραλληλισμούς διαφορετικών εποχών και ανθρώπινων χαρακτήρων, μας αποκαλύπτει τη σκληρή πραγματικότητα που βιώνουμε αλλά και το μερίδιο της ευθύνης μας για την πιθανή ανατροπή της. Ένας θίασος που μας παίρνει μαζί του, μας κάνει κοινωνούς της επί σκηνής δράσης και μας ωθεί να περάσουμε από την ώσμωση των ιδεών στην ώσμωση των πράξεων.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

Κείμενο: Γιάννης Κεντρωτάς

Σκηνοθεσία: Μιχάλης Κοιλάκος

Πρωτότυπη μουσική: Κώστας Χαριτάτος

Φωτισμοί: Γιώργος Παυλόπουλος - Αγιαννίτης

Σκηνικά: Άννα Σάπκα

Κοστούμια: Μαρία Γεωργάτου

Χορογραφίες: Ralitza Vladimirova

Φωτογραφίες: Eleftheria IKE/Photography www.photosfaira.gr

Υπεύθυνη επικοινωνίας: Γιώτα Δημητριάδη

Παραγωγή: Μ productions και 451F Performing Arts

Παίζουν: Γιάννης Οικονομίδης, Βασίλης Χατζηδημητράκης, Μαρία Μπαλούτσου, Γιώργος Ντούσης, Άγγελος Λιάγκος.

Guest εμφάνιση ο Χάρος.

 

Πληροφορίες:

Παραστάσεις: Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00

Τιμές εισιτηρίων: 17 ευρώ κανονικό, 12 ευρώ μειωμένο.

Προπώληση: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/i-mpalanta-enos-euaisthitou-dimiou/ 

Διάρκεια: 80 λεπτά

Θέατρο OLVIO

Ιερά Οδός 67 & Φαλαισίας 7, Βοτανικός, τηλ: 210 34 14 118

Ώρες κράτησης εισιτηρίων: 18:00 - 21:00

W www.olviotheater.gr   |  Μ olvio.info@gmail.com   |  FB OLVIO.theater

Πληροφορίες: Τηλ.: 21 0341 4118

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Η μπαλάντα ενός ευαίσθητου δήμιου στο fractal