Διονύσης Χαριτόπουλος - Πειραιάς βαθύς - Κριτική βιβλίου

 

«Πειραιάς βαθύς» του Διονύση Χαριτόπουλου

Εκδόσεις Τόπος (2018) - ISBN: 978-960-499-242-3

 

“Όσοι ξέρουν δεν μιλάνε. Κι όσοι μιλάνε δεν ξέρουν.”

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Ο Διονύσης Χαριτόπουλος, άριστος τεχνίτης της γραφής, με θεματική αμεσότητα, με λιτότητα λόγου, με υψηλή ταχύτητα ροής, μέσα από τις σελίδες του έργου του «Πειραιάς βαθύς» (φυσική συνέχεια των μυθιστορημάτων του «Εκ Πειραιώς» και «Πειραιώτες») προσφέρει στους αναγνώστες συναρπαστικά αφηγήματα μικρής φόρμας και μας οδηγεί στα άδυτα των ανθρώπων του περιθωρίου (και όχι μόνο), που ζουν με τους δικούς τους νόμους και κανόνες στο μεγάλο λιμάνι και στις πέριξ συνοικίες.

Ο συγγραφέας, σκαλίζοντας τα επίσημα αρχεία, τα δημοσιεύματα των εφημερίδων, αλλά και τις προσωπικές μνήμες των αυτοπτών μαρτύρων ή και των πρωταγωνιστών των συμβάντων, ρίχνει φως στις σκοτεινές πτυχές των ανθρωπίνων ιστοριών που εκτυλίχθηκαν στη σκοτεινή προπολεμική περίοδο της πόλης, όπου το συνονθύλευμα των εκπροσώπων του νόμου, τα παραβατικά στοιχεία, οι οικογενειάρχες και οι άνθρωποι που αναζητούσαν την τύχη τους μακριά από την άγονη ελληνική επαρχία μπερδεύονται σε ένα κουβάρι, που οποία άκρη του και αν τραβήξεις, οι κόμποι του γίνονται ακόμα πιο σφιχτοί.

Οι αντιπαλότητες των νταήδων μεταξύ τους ή με τις διωκτικές αρχές, τα ξεκαθάρισμα λογαριασμών και τα πισώπλατα μαχαιρώματα, οι ρουφιανιές, η πορνεία, η σωματεμπορία, τα ανυποψίαστα ανήλικα κορίτσια που καταλήγουν στα σκλαβοπάζαρα της σάρκας, οι τσατσάδες και οι νταβατζήδες, οι μόρτες και οι μαχαιροβγάλτες, το λαθρεμπόριο ναρκωτικών και η απληστία που οδηγεί στην τάση για εύκολο πλουτισμό,  οι νοικοκυραίοι που είναι ορκισμένοι να προστατέψουν πάση θυσία την τιμή τους, οι εξ αλλοδαπής κακοποιοί που αναζητούν την τύχη τους άγνωστοι μεταξύ αγνώστων, αλλά και τα μέλη της υψηλής κοινωνίας με τις παιδοφιλικές ορέξεις ή τις δολοφονικές διαθέσεις είναι τα θραύσματα που συνθέτουν την ολοζώντανη εικόνα μιας εποχής, που άλλοτε μοιάζει με εφιάλτη, άλλοτε με σουρεαλιστική μυθοπλασία και άλλοτε με φιλμ νουάρ του ασπρόμαυρου κινηματογράφου.

Και όμως, οι ιστορίες είναι ολότελα αληθινές, τα πρόσωπα υπαρκτά και μόνο τα ονόματα έχουν υποστεί αλλαγές για ευνόητους λόγους. Και η τραχύτητα, η βαναυσότητα και η απανθρωπιά του κοινωνικού περιθωρίου αποτυπώνεται χωρίς ωραιοποιήσεις ή δικαιολογίες, αλλά και χωρίς διάθεση επικριτικότητας. Ίδια και η κρατική εξουσία, η άλλη όψη του νομίσματος, με την τυφλή αστυνομική και λιμενική βία ως κυρίαρχο μέσο πάταξης της ακραίας εγκληματικότητας. Οι άνθρωποι είναι αυτοί που είναι, τα γεγονότα είναι αυτά που είναι, η αρχή και το τέλος έχουν μία μόνο εκδοχή. Γιατί αν και κάθε επιμέρους ιστορία ζωής θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για ξεχωριστή μυθιστορηματική προσέγγιση, ο Χαριτόπουλος συνειδητά επιλέγει να δώσει στους αναγνώστες το «ζουμί» της υπόθεσης με δημοσιογραφική πυκνότητα, αναδεικνύοντας τις μορφές των ηρώων και των ηρωίδων  του στις πραγματικές τους διαστάσεις. Γυναίκες και άντρες εναλλάσσονται στη θέση του θύματος και του θύτη, ενώ παράλληλα ανταγωνίζονται άλλοτε στη σκληρότητα και άλλοτε στη μηχανορραφία. Τίποτα δεν είναι στατικό. Οι άνθρωποι στροβιλίζονται στη δίνη των παθών και των παθημάτων τους και χωρίς δισταγμό εύκολα φτάνουν στα άκρα. Γι' αυτό και δεν παραλείπει να επισημάνει στο οπισθόφυλλο του βιβλίου: «Όλα αυτά έγιναν. Έγιναν κι άλλα που δεν θα μάθουμε ποτέ. Ένας κόσμος υπόγειος. Όσοι ξέρουν, δεν μιλάνε. Κι όσοι μιλάνε, δεν ξέρουν».

Ο «Πειραιάς βαθύς» είναι ένα ακόμα προσωπικό αφιέρωμα στη γενέτειρα του συγγραφέα και ένας φόρος τιμής σε μια ανθρωπογεωγραφία που χάθηκε, για να δώσει κατ’ ανάγκη τη θέση της σε μια άλλη, χωρίς όμως ποτέ να χαθεί και ο σπόρος της, που πάντα θα παραμονεύει στις σκοτεινές γωνιές του λιμανιού, θα λειτουργεί ως πατρική (ή μητρική) κληρονομιά και θα επανεμφανίζεται στη ζωή των ανθρώπων φορώντας τον μανδύα μιας άλλης εποχής.

Ιδιαίτερη μνεία απαιτείται στη γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας τόσο στο αφηγηματικό μέρος όσο και στους ζωηρούς διαλόγους. Η ορθή χρήση των λέξεων και η εκφορά της λαϊκής διαλέκτου με πλήρη αίσθηση του μέτρου είναι στοιχεία που αποτελούν πρόσθετη αξία για το βιβλίο συνολικά. Πολύ χρήσιμο το σύντομο γλωσσάρι στο τέλος του βιβλίου, που προτείνουμε να διαβαστεί εξαρχής, ώστε οι αναγνώστες να έχουν άμεση εποπτεία των συχνά επαναλαμβανόμενων λέξεων που θα συναντήσουν στη ροή του γραπτού λόγου.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα συνολικά συναρπαστικό και συνάμα γοητευτικό αφήγημα, βαθιά συγκινητικό όσο και ανατριχιαστικό, που κάθε σελίδα του γεννά την επιθυμία της απνευστί ανάγνωσης.

 

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:

Ο Διονύσης Χαριτόπουλος γεννήθηκε το 1947 στον Πειραιά όπου έζησε τα πρώτα είκοσι χρόνια της ζωής του, κάνοντας από μικρή ηλικία διάφορες χειρωνακτικές δουλειές στο λιμάνι και τα γύρω μηχανουργεία και εργοστάσια. Άφησε ημιτελείς δύο ενάρξεις σπουδών στην Αθήνα και το Λονδίνο, παντρεύτηκε δυο φορές και απέκτησε δυο γιους από τον πρώτο του γάμο, δούλεψε αρκετά χρόνια στη διαφήμιση, ενώ από το 1990 εγκατέλειψε οριστικά κάθε βιοποριστική δραστηριότητα.

Έργα του (διηγήματα, μυθιστορήματα, δοκίμια, θεατρικά): Δανεικιά γραβάτα (1976), 525 τάγμα πεζικού (1981), Τα παιδιά της Χελιδόνας (1983), Δέσποινα (1984), Τη νύχτα που έφυγε ο Μπούκοβι (1989), Εναντίον του Marlboro (1991), Από εδώ πέρασε ο Κιλρόι (1992), Αυγά μαύρα (1988),  Λίστα γάμου (1988), Ημών των ιδίων (2003), Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων (2003, οριστική έκδοση), Ο άνεμος κουβάρι (2005), Εγχειρίδιο βλακείας (2008), Εκ Πειραιώς (2012), Πρόβες πολέμου (2014), Πειραιώτες (2016), Σχέσεις (2017), Πειραιάς βαθύς (2018), Χωρίς μαγνητόφωνο (2018), Έρωτες στη Μεταπολίτευση (2019), Οι Άτακτοι (2022), Πολλά μικρά απλά (2024), Ο κόκκινος καθηγητής (2025), 50 χρόνια, γραπτώς (1976-2026).

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Πειραιάς βαθύς στο fractal

Δημήτρης Φιλελές - Σμύρνη μου...

Σμύρνη μου...

Σαν σήμερα, 27 Αυγούστου 1922, η Σμύρνη παραδίνεται στις φλόγες και στη σφαγή.

Μια μέρα νωρίτερα, τα ελληνικά πλοία έχουν αποπλεύσει, φροντίζοντας να σώσουν το τομάρι των άχρηστων στελεχών (και υπεύθυνων για την καταστροφή) της "μητέρας" Ελλάδας.

Οι προδομένοι Μικρασιάτες Έλληνες "συνωστίζονται" στην προκυμαία της Σμύρνης, εγκλωβισμένοι ανάμεσα στα εχθρικά "συμμαχικά" πολεμικά πλοία και στη φονική μανία των Τσετών.

Όσοι γλιτώσουν, πρόσφυγες αποδιωγμένοι θα φτάσουν στην αντίπερα μητρική ακτή, που θα τους υποδεχθεί άσπλαχνα ως "τουρκόσπορους"...

Το τραγούδι "Σμύρνη μου...", στο βίντεο που ακολουθεί, είναι μέρος της μουσικοαφηγηματικής παράστασης "Μια φορά κι έναν καιρό ήταν η Σμύρνη".

Οι συντελεστές και ακάματοι συνεργάτες της παράστασης

Ποίηση: Δημήτρης Φιλελές 

Κείμενα: Τέσυ Μπάιλα & Δημήτρης Φιλελές 

Μελοποίηση και ερμηνεία ποιημάτων: Άννα Καρλαύτη 

Δραματοποίηση κειμένων: Ντομένικα Ρέγκου 

Ενδυματολογική επιμέλεια: Γιώργος Γάτσιος

Σμύρνη μου...

Βαθύ σκοτάδι σκέπασε αρχόντους και φτωχολογιά

κι η μοίρα μας μάς έγραψε ξεριζωμό και προσφυγιά.

Η πόλη πίσω μας στοιχειό, κατάρα έπεσε βαριά

σ’ ένα καράβι για τη Χιο η θάλασσα παρηγοριά.

Απ’ τη φωτιά γλυτώσαμε, πατρίδα πίσω μας λυγμός

σε χέρσα γη ριζώσαμε, μπροστά μας ο κατατρεγμός.

Τα σπίτια στάχτη γίνανε, μαύρος καπνός στον ουρανό

τα όνειρα που σβήσανε μαζί μου παίρνω να θρηνώ.

Σμύρνη μου, μάνα ορφανή, την πίκρα κάνω προσμονή

καντήλι καίει ακοίμητο το σώμα σου τ’ αφίλητο.

Σμύρνη μου, μάνα ορφανή, η μνήμη μένει ζωντανή

στα στήθη μέσα σε κρατώ, εικόνα μου και φυλαχτό.

Δημήτρης Φιλελές

Βαγγέλης Μανουβέλος - Οι έξι πλευρές του τριγώνου - Κριτική βιβλίου

 

Οι έξι πλευρές του τριγώνου

Μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μανουβέλου

Εκδόσεις Επίκεντρο (2026), ISBN: 978-618-204-714-9

 

Μια διαδρομή από το υπερτροφικό “εγώ” στο λυτρωτικό “εμείς”

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Όσο το τρίγωνο αφορά τη γεωμετρία, οι πλευρές του και οι γωνίες του είναι αδιαπραγμάτευτα τρεις. Όταν όμως αυτό μετατοπίζεται στις ανθρώπινες σχέσεις, οι πλευρές μπορούν να γίνουν με ευκολία έξι (τουλάχιστον) και οι γωνίες του πολλαπλάσιες και αφόρητα σκοτεινές, ώστε έτσι να δικαιώνεται ο τίτλος “Οι έξι πλευρές του τριγώνου” του μικρού μήκους μυθιστορήματος του Βαγγέλη Μανουβέλου.

Αποφεύγοντας τα στερεότυπα και τις τυποποιημένες προσεγγίσεις, ο συγγραφέας επιχειρεί -και κατορθώνει- να αποδώσει τις ανθρώπινες σχέσεις στις πραγματικές τους διαστάσεις μέσα από ένα πλέγμα έξι βασικών χαρακτήρων (και μερικών παράπλευρων) αλληλοεξαρτώμενων και αλληλοσπαρασσόμενων, καθώς οι ζωές τους διασταυρώνονται είτε εξαιτίας της φυσικής επιλογής είτε λόγω των προσωπικών τους προτιμήσεων.

Με φόντο το αντιφατικό τοπίο της Κεφαλονιάς, όπως ακριβώς και οι ήρωες/ηρωίδες του (περισσότερο αντιήρωες), ο συγγραφέας στήνει ένα σκηνικό όπου οι άνθρωποι δεν έρχονται αντιμέτωποι τόσο με τους άλλους όσο με τον ίδιο τους τον εαυτό, με όσα έχουν πράξει ή δεν έχουν πράξει, με όσα έχουν επιμελώς αποκρύψει ή έχουν επίτηδες προβάλει, όχι για να μην πληγώσουν, αλλά για να μην αναγκαστούν να δώσουν μια (αναπόφευκτη τελικά) μάχη· ή και περισσότερες. Τα τρία σχηματικά ζευγάρια -η Μάρω και ο Σταύρος, ο Ορέστης και η Νάντια, ο Φάνης και η Αλεξία- είναι όψεις του ίδιου νομίσματος, που, όπως και το ανθρώπινο τρίγωνο, έχει πολύ περισσότερες από δύο.

Ο συγγραφέας με περισσή μέριμνα μας παραδίδει τους χαρακτήρες του εντελώς “γυμνούς”, αληθινούς και καθημερινούς, χωρίς ίχνος καθωσπρεπισμού και καλλωπιστική διάθεση με λειασμένες γωνίες. Οι αντιδράσεις τους είναι απολύτως φυσιολογικές, οι εντάσεις και οι πτώσεις τους, οι θυμοί και οι τρυφερές στιγμές τους, οι φόβοι και οι ανασφάλειές τους, οι παγιωμένες απόψεις τους, ανεβαίνουν αβίαστα στην επιφάνεια, καθώς άλλοτε πατούν γερά στη γη και άλλοτε -τις πιο πολλές φορές- μένουν μετέωροι.

Ταυτόσημος είναι και ο τρόπος που εκφέρουν τον λόγο, άλλοτε τραχύ, άλλοτε υπαινικτικό και άλλοτε βαθιά ερωτικό, ώστε πολύ συχνά, καθώς το μάτι τρέχει στο κείμενο, να σχηματίζει ο αναγνώστης την εικόνα του προσώπου, αλλά και την αίσθηση της στάσης του σώματος, της ψυχικής διάθεσης ή του τόνου της φωνής.

Διόλου τυχαίος και ο τρόπος γραφής. Σε καθεμία από τις είκοσι ενότητες ακούμε τη φωνή ενός από τους χαρακτήρες. Είναι ο λόγος του μαζί με την εικόνα που έχει σχηματίσει από την επαφή του με τον λόγο ή τις ενέργειες των άλλων. Στην πραγματικότητα διαβάζουμε συγκοινωνούντες μονολόγους που τέμνονται, αναζητώντας νομοτελειακά σημεία επαφής. Γιατί οι τομές είναι μόνιμα αιχμηρές και ανοίγουν χάσματα που παραμονεύουν να καταπιούν όσους βρεθούν στο χείλος τους. Κάποιος πρέπει να αποφασίσει να απλώσει το χέρι, κάποιος πρέπει να αποφασίσει να πιάσει το χέρι που του δίνεται. Μόνο που αυτό είναι απαραίτητο να γίνει όχι μόνο με αναγκαστική παραδοχή ή αποδοχή, αλλά με βαθιά κατανόηση που θα επιφέρει την ίαση των τραυμάτων.

Μήτρα που κυοφορεί τις εξελίξεις και κινητήριος μοχλός της πλοκής η κυρίαρχη μορφή της Μάρως· είναι η γυναίκα, η σύζυγος, η μητέρα, η ερωμένη, η σύμμαχος και η αντίπαλος, ο καταλύτης των γεγονότων που εκκινεί και ολοκληρώνει το αφήγημα.

Ένας γάμος που καταρρέει σαν ερειπωμένο σπίτι, αφημένο στη φθορά του αδυσώπητου χρόνου, με δύο συνένοχους θεατές (και κάποτε πρωταγωνιστές) στο ίδιο χιλιοπαιγμένο και αδιάφορο πλέον έργο. Μια γυναίκα που αφιερώνεται στην αυτοπραγμάτωσή της και ένας άντρας που βουλιάζει στην κατάθλιψη με  αυτοκαταστροφική μανία.

Ένα παιδί που μεγαλώνει μοναχικά, με την αγάπη να μην είναι επαρκής για να δημιουργήσει προστατευτικό δίχτυ,  ούτε να αντιμετωπίσει τις απεγνωσμένες αναζητήσεις της πολύμορφης σεξουαλικότητάς του, με τη βία να κυριαρχεί στην ψυχή και το σώμα του. Ένας δεσμός σαν χάρτινος πύργος με μια γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας, που δηλώνει με κάθε τρόπο έτοιμη να προσφέρει αγάπη με τη φρούδα ελπίδα της συναισθηματικής και ερωτικής ανταπόκρισης.

Ένας πολυγαμικός νεαρός άντρας, ανερμάτιστος και αδύναμος, με κληρονομημένες σεξιστικές συμπεριφορές, που τον ωθούν στα άκρα και καταλήγουν να γίνουν ο δυνάστης του. Και μια τρυφερή νεαρή κοπέλα που τα άλυτα οικογενειακά προβλήματα του παρελθόντος της την οδηγούν να γίνει έρμαιο ανάμεσα στη γοητευτική και αρπακτική ωριμότητα και στη νεανική ανωριμότητα και αναποφασιστικότητα.

Θα μπορούσαν όλοι αυτοί να είναι η εύκολη λεία, το αντικείμενο κριτικής του αφ’ υψηλού ιστάμενου συγγραφέα και δημιουργού τους. Όμως ο στόχος δεν είναι αυτός αλλά ο ακριβώς αντίθετος. Μηχανισμοί επιθυμεί να ενεργοποιηθούν, που θα αποκαταστήσουν την ισορροπία με ισοτιμία, θα προκαλέσουν την ανοιχτή συζήτηση χωρίς εγωπάθεια ή κρυφές σκέψεις, θα επιφέρουν την έντιμη υποχώρηση του υπερτροφικού “εγώ” απέναντι στο λυτρωτικό “εμείς”.

Γιατί η κάθε λογής κρίση -προσωπική ή κοινωνική-, όταν αναδύεται, δεν προκαλείται πρωταρχικά από όσους βρίσκονται απέναντί μας και τους κουνάμε υποτιμητικά το δάχτυλο, αλλά από όσες δυσλειτουργίες ή ελαττώματα εμείς δεν αποφασίζουμε να κοιτάξουμε στον καθρέφτη της ψυχής μας, να τα αποδεχτούμε με παρρησία και τουλάχιστον να προσπαθήσουμε να τα διορθώσουμε. 

Γιατί ως άνθρωποι, ως όντα συμβιωτικά και κοινωνικά, έχουμε να επιλέξουμε είτε να φάμε τις σάρκες μου ή να γλείψουμε τις πληγές μας. Και κάθε μας επιλογή θα συνοδεύεται από τα επίχειρα των πράξεών μας.

“Οι έξι πλευρές του τριγώνου” είναι ένα εύστοχο ψυχογραφικό έργο με εσωτερικότητα και προκύπτει ως βίωμα της εποχής μας. Είναι  μια συγγραφική φωνή ανυπόκριτης αλήθειας που ανατέμνει με χειρουργική ακρίβεια τη σύγχρονη ανθρώπινη πραγματικότητα, εισδύει σαν ακτίνα φωτός στα σκοτεινά σημεία του πυρήνα των ανθρώπινων σχέσεων και τείνει να προκαλέσει την ευεργετική σχάση. Ένα ανάγνωσμα σύγχρονο και απαιτητικό που προκαλεί και προσκαλεί τον αναγνώστη να αναμετρηθεί με ειλικρίνεια και με τη δική του πραγματικότητα. Ένα (μυθ)ιστόρημα που ανοίγει διάλογο αλλά και διαύλους επικοινωνίας που ξεκινούν από τις διαπροσωπικές σχέσεις, για να εξαπλωθούν κατά μήκος και πλάτος του κοινωνικού ιστού.

 

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:

Ο Βαγγέλης Μανουβέλος γεννήθηκε στον Πειραιά το 1979 και πέρασε τα πρώτα χρόνια της ζωής του στο Βανκούβερ του Καναδά. Εργάζεται στον τραπεζικό τομέα και διδάσκει οικονομικά και διαχείριση κινδύνων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Παράλληλα, συνεργάζεται με το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης σε προγράμματα εκπαίδευσης στελεχών του δημόσιου τομέα. Έχει συγγράψει βιβλία στους τομείς της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης και της διαχείρισης κινδύνων. Διηγήματα και θεατρικά έργα του έχουν δημοσιευθεί σε λογοτεχνικά περιοδικά κι έχουν διακριθεί σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς. Οι έξι πλευρές του τριγώνου είναι το πρώτο του μυθιστόρημα.

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: "Οι έξι πλευρές του τριγώνου" στο fractal

Όλγα Αχειμάστου - Κόνα Μαρία - Κριτική βιβλίου

 

Όλγα Αχειμάστου

Κόνα Μαρία – Από τη Σμύρνη στο Ροσινιόλ

Εκδόσεις «Όταν» (2026) – ISBN: 978-618-5930-41-7

 

“Με μάτια υγρά και τραγούδια που λιγώνουν την ψυχή”

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Από την αντίπερα όχθη, από τη γη της Ιωνίας, μια ευωδιά γιασεμιού και Ελληνισμού σκόρπιζε τριγύρω ομορφιά και πολιτισμό. Και όσα οι άνθρωποι έχτιζαν με μόχθο καθημερινό, πείσμα και ιδρώτα για αιώνες ολάκερους, χρειάστηκε ένα σύντομο διάστημα για να γίνουν της σωρός αποκαΐδια, στάχτες και προσφυγιά. Της άνεμος ανθρωποδιώχτης φύσηξε και σαν φύλλα φθινοπωρινά αιωρήθηκαν των ανθρώπων οι ζωές και όσοι γλίτωσαν από του φονιά το μαχαίρι βρέθηκαν αθέλητα στη «μάνα» Ελλάδα. Μια μάνα που αποδείχτηκε ούτε τόσο στοργική ούτε τόσο φιλοξενη.

Αυτή τη διαδρομή ακολούθησε και η Κόνα Μαρία από την Ελληνομάνα Σμύρνη μαζί με τον άντρα της, τον Βάγγελο, από το Αϊδίνι. Δυο υπάρξεις ρημαγμένες από τα απανωτά χτυπήματα της μοίρας αλλά όχι και παραδομένες, που έσμιξαν αξεχώριστα της ζωές της στο τότε άγονο προάστιο της Αθήνας, στη γέφυρα Ροσινιόλ. Εκεί ρίζωσαν, εκεί έκαναν οικογένεια, εκεί ανάθρεψαν τα παιδιά της αλύγιστοι της καθημερινές δυσκολίες, εκεί άφησαν το ανθρώπινο αποτύπωμά της και της άσβεστες μνήμες, που σαν σπόρος ανθεκτικός άνθισαν και χαράχτηκαν της καρδιές των απογόνων της. Γιατί η ζωή που έχτισαν, δεν ήταν ένα άθροισμα συνηθειών που απλώς μεταφέρθηκαν κατ’ ανάγκη από τόπο σε τόπο, αλλά ένα συμπαγές σύστημα αξιών, ανθεκτικό σε κάθε αντιξοότητα, κάθε ανατροπή, χωρίς αυτές να μπορούν να του αλλάξουν ρότα. Κι αν για λίγο τα άγρια κύματα έσπρωχναν μανιασμένα το καράβι στα βράχια, οι δυο του καπετάνιοι το έφερναν και πάλι στα ίσια του, στο μακρύ ταξίδι της κοινής της ζωής.

Τα ήθη και τα έθιμα, οι παραδόσεις της βαθιάς χριστιανικής πίστης, το ερωτικό άρωμα του μόσχου αλλά και οι γαργαλιστικές μυρωδιές των φαγητών και των γλυκών, οι πανίσχυροι οικογενειακοί δεσμοί και το νοιάξιμο για τον συνάνθρωπο δεν περιορίστηκαν στην τυπολατρία και στο φαίνεσθαι για την έξωθεν καλή μαρτυρία, αλλά είχαν ουσία και νόημα, ήταν ο αλάθευτος μπούσουλας για να πάνε τη ζωή της της βήμα παραπέρα, για να θεμελιώσουν γέφυρες που θα ενώνουν άρρηκτα το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον. Και ό,τι δεν μπορούσε να γίνει με πράξεις, υπήρχε το παραμύθι, το Αρέψ Σεγκί, να γαληνέψει τις καρδιές και να τις γεμίσει με αγάπη.

Αυτές της ανεξίτηλες εικόνες της μνήμης μεταφέρει με ζωντάνια στον αναγνώστη μέσα από της σελίδες του βιβλίου της «Κόνα Μαρία – Από τη Σμύρνη στο Ροσινιόλ» (Εκδόσεις Όταν, 2026) η συγγραφέας και ποιήτρια Όλγα Αχειμάστου. Με αυθεντικούς διαλόγους και πιστή εκφορά του σμυρναίικου λόγου, ξετυλίγει το κουβάρι των προσωπικών της αναμνήσεων. Η γιαγιά (Κόνα Μαρία) και όσοι κινούνται γύρω της παίρνουν σάρκα και οστά, τα θραύσματα συγκολλώνται,  αποκτούν συνοχή και δημιουργούν μια συμπαγή εικόνα του ανήφορου της ζωής και των ανθρώπων που έσυραν το κάρο της δίχως να λυγίσουν ή να λιποψυχήσουν ως την τελευταία της πνοή. Και όχι, στόχος της δεν ήταν η κορυφή, αλλά η ακατάβλητη αξιοπρέπεια όσο υπήρχαν ως φυσικές παρουσίες. Στόχος της ήταν τα διδάγματα ζωής χωρίς διδασκαλία,  αλλά μέσα από το ζωντανό παράδειγμα και της λαϊκές αφηγήσεις, που θα γίνονταν οδοδείκτες όταν εκείνοι θα άφηναν για πάντα πίσω της τα εγκόσμια. Μέχρι τότε, τα τέσσερα παιδιά (ο Δημητρός, η Βασιλεία, η Αγγελική και ο Παναής) και τα εγγόνια της θα έπρεπε να έχουν μάθει να κουμαντάρουν το δικό της πλοίο και με νηνεμία και με θαλασσοταραχή.

Με το συλλογικό τραύμα διαχρονικά ανοιχτό και νωπό, με κληροδότημα βαρύ της ώμους των επιγόνων, η συγγραφέας βιογραφεί και εν μέρει αυτοβιογραφείται με ενδιαφέρον αμείωτο, αφηγείται με διαλόγους ζωηρούς της ανθρώπινες σχέσεις, σκιαγραφεί ανεπιτήδευτα τη μόνιμη χαρμολύπη στο πρόσωπο της κεντρικής ηρωίδας της, της κόνας Μαρίας με την απόλυτη αίσθηση του μέτρου, και των «δορυφόρων» της (ο σύζυγος, τα παιδιά τους,  η τραγική μορφή της Ρηνούλας, τα εγγόνια, οι γείτονες και οι γειτόνισσες – η Αλεξάνδρα, η Αθηνά η Ογδοντάκαινα, η Λολοσταυρούλα, η Μήτραινα, η κόνα Σμαράγδα, η Διαλεχτή και ο Μάριος). Το τότε και το τώρα συνυπάρχουν και «συνομιλούν», η Αγία Φωτεινή και ο Μπουρνόβας προβάλλονται σαν σκηνές αγαπημένης ταινίας στη μεγάλη οθόνη της «Αντινέας» και της «Λιζέττας», των δύο κινηματογράφων της γειτονιάς, δίπλα στο σκληρό τοπίο του εργοστασίου της Βιοφάρμ, η απόσταση από τη Σμύρνη μέχρι το Ροσινιόλ εκμηδενίζεται και η στερνή Πρωτοχρονιά του 1922 φέρνει ένα βουβό δάκρυ μέχρι την άκρη των ματιών. Με περιστατικά και περιγραφές που ξεχειλίζουν από αλήθεια και ευαισθησία,  ο αναγνώστης μυείται στη σμυρναίικη περί ζωής αντίληψη.

Και όταν έρχεται η άφευκτη στιγμή του επιλόγου, η στιγμή που αυτή η μεγάλη καρδιά που τους χώρεσε όλους παύει να χτυπά, σαν την καρδιά της αγαπημένης της Σμύρνης, ο αντίλαλος παραμένει ζωντανός και ασίγαστος.

*

Αξίζει να σημειωθεί ότι το πλούσιο φωτογραφικό υλικό, τα συμπληρωματικά στοιχεία για τη ζωή στη Σμύρνη, το γλωσσάρι  και η καλαίσθητη έκδοση αποτελούν πρόσθετη αξία για το βιβλίο, που είναι διαποτισμένο με τον αγώνα μιας ζωής αλλά και με τα αρώματα της σμυρναίικης καθημερινότητας, όπως διαμορφώθηκε από τους πρόσφυγες –τους «γκιαούρηδες» εκεί και «τουρκόσπορους» εδώ– της αγόγγυστης βιοπάλης και των ονείρων για ένα καλύτερο αύριο.

*

Έχοντας υπόψη ότι σχεδόν το ένα τρίτο των σημερινών Ελλήνων υπολογίζεται να είναι απόγονοι Μικρασιατών προσφύγων και με δεδομένο το μέγεθος της προσφοράς του μικρασιατικού Ελληνισμού στον πολιτισμό από τότε μέχρι σήμερα, εκατό και πλέον χρόνια μετά τον τραγικό και τραυματικό ξεριζωμό, διαπιστώνουμε ότι πρόκειται για ένα ανάγνωσμα που αξίζει και να διαβαστεί, αλλά και να μελετηθεί με την προσοχή και τον σεβασμό που του αναλογεί.

 

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα:

Η συγγραφέας Όλγα Π. Αχειμάστου γεννήθηκε στην Αθήνα, με ρίζες από Επτάνησα και Σμύρνη. Από μικρή ασχολήθηκε με τη γραφή, δημοσίευσε ποιήματα και άρθρα, ενώ η πρώτη της συλλογή «...καρδιόσχημα!» απέσπασε αναγνώριση. Έχει σπουδάσει Οικονομικά, ξένες γλώσσες, βυζαντινή μουσική και έχει εργαστεί σε πολυεθνικές εταιρείες, με συμμετοχή σε σεμινάρια ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα. Δύο ποιήματά της μελοποιήθηκαν, ενώ έχει βραβευτεί στην Ελλάδα και διεθνώς, με σημαντική διάκριση το “Women’s Day 2022” του Writers Capital Foundation. Συμμετέχει σε ελληνικά και ξενόγλωσσα περιοδικά, είναι γραμματέας του Πειραματικού Μουσείου Λογοτεχνίας και μέλος του Writers Capital International Foundation. Με την «Κόνα Μαρία» τιμά τις γυναίκες της προγονικής της γενιάς, ενώ όνειρό της είναι να ταξιδέψει στο Περού και να εκδώσει έργα της και στα ισπανικά.

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Η "Κόνα Μαρία" στο fractal

 

Ειρηναίος Μαράκης - Νοικοκυρεμένη Ελλάς

 #διαβάζω_για_σένα

Ο ποιητής Ειρηναίος Μαράκης

* * * * *

Νοικοκυρεμένη Ελλάς

διαβάζει ο Δημήτρης Φιλελές

Νοικοκυρεμένη Ελλάς

Η νοικοκυρεμένη Ελλάδα

της εξορίας

και των βασανιστηρίων

των δέντρων που ψήφιζαν

των πραξικοπημάτων

των πιάτων που σπάνε

στις λαϊκές πίστες

του Ωνάση

του έπους του Γουέμπλεϊ,

η Ελλάς των Ελλήνων.

 

Ειρηναίος Μαράκης

 

22/11/2023

Γιώργος Δάγλας - Η μάνα νύχτα

 #διαβάζω_για_σένα

Ο ποιητής Γιώργος Δάγλας

* * * * *

Η μάνα νύχτα

διαβάζει ο Δημήτρης Φιλελές

Η μάνα νύχτα

 

Η μάνα νύχτα

Πλησίασε να καταθέσει τον πενιχρό της οβολό

στα πέτρινα χέρια των αγνοούμενων.

Εν μέσω αρχαγγέλων κι ανταρτών.

Με φανταχτερό διάδημα και κόκκινο βελούδο.

Οπλισμένη.

Ξυπόλυτη και ξάγρυπνη.

 

Πλησίασε ευλαβικά η μάνα νύχτα

κρατώντας την ανάσα στην προσμονή

της έκρηξης.

Πλησίασε κι έβαλε το λαιμό της

κάτω απ’ το λεπίδι των γνωστικών.

 

«Ας έρθουν τώρα» είπε.

«Ας έρθουν οι υπάλληλοι. Ας έρθει η πουτάνα η

μέρα.

Από την Ιθάκη ας έρθουν. Κι από την Πέλλα.

Εγώ θα χωθώ, να κοιμηθώ λίγο, εδώ,

στις τσέπες των πουλημένων, των προδομένων,

των σακατεμένων απ’ αγάπη. Ας έρθουν».

Απομακρύνθηκε. Άφησε πίσω τον τόπο του

κρανίου.

 

Του κρανίου που σήμαινε:

Έτσι θα δοθείς στην κοινωνία. Ούτε λογοτεχνικά

άλλοθι, ούτε έρωτες θα σε σώσουν. Όπως οι

πρωθύστεροι

και οι μετέπειτα θα συρθείς στη δίνη μου.

Στο προσωπικό μου κενό θ’ αφομοιωθείς.

Απομακρύνθηκε.

 

Πίσω,

Σαν κομμένη ουρά φιδιού, σφάδαζε το πάθος.

 

Γιώργος Δάγλας

Γιώργος Γκανέλης - Παρακαταθήκη

 #διαβάζω_για_σένα

Ο ποιητής Γιώργος Γκανέλης

* * * * *

Παρακαταθήκη

διαβάζει ο Δημήτρης Φιλελές

Παρακαταθήκη

 

Φεύγουμε πια απ’ το προσκήνιο

έντρομοι μη μας αναγνωρίσει κανείς

αρκούμαστε σε δεύτερους ρόλους

σ’ ένα άδειο θέατρο

προβολείς μαστιγώνουν τα σύννεφα

και μετά η βροχή ξεπλένει τύψεις.

Η ελευθερία αποδήμησε πια

τώρα στυγνοί γραφειοκράτες

καταδυναστεύουν τις ζωές μας

καθώς πρέπει υπάλληλοι της εξουσίας

μας περνάνε από εξονυχιστικό έλεγχο

συμβόλαια υπογράφουμε τα μεσάνυχτα

με ρήτρα θανάτου.

 

Φεύγουμε πια απ’ την πατρίδα

πικραμένοι και φτωχοί

με όνειρα τρύπια

κι αλκοολικά στιχάκια για παρακαταθήκη.

 

Γιώργος Γκανέλης

 

*Από τη συλλογή “Χρεοκοπία Ιδεών”, Εκδόσεις Στοχαστής, 2014.

Αργυρώ Αξιώτη - Τα ρούχα του πατέρα

 #διαβάζω_για_σένα

Η ποιήτρια Αργυρώ Αξιώτη

* * * * * 

Τα ρούχα του πατέρα

διαβάζει ο Δημήτρης Φιλελές

Τα ρούχα του πατέρα

 

Κι ύστερα έβγαζε

τα πουκάμισα

τα άφηνε πρόχειρα πάνω σε καρέκλες

άλλοτε πάλι

τα τοποθετούσε προσεχτικά σε κρεμάστρες

κι έμπαινε

σε σώμα αγαπημένο

σε λουτρό μυστικό

σε θάλασσα σιωπής.

Μετά τα σαράντα

χαρίσαμε τα ρούχα του στο γηροκομείο

όλα εκτός

από εκείνο το πουκάμισο

το κυριακάτικο το χιλιοφορεμένο

που το υψώσαμε

στο ανατολικό παράθυρο

παντιέρα.

Αργυρώ Αξιώτη

Ειρηναίος Μαράκης - Σ' αυτή τη χώρα

 #διαβάζω_για_σένα

Ο ποιητής Ειρηναίος Μαράκης

* * * * *

Το ποίημα Σ' αυτή τη χώρα

διαβάζει ο Δημήτρης Φιλελές

Σ’ αυτή τη χώρα*

 

στην Ανθή

 

Σ’ αυτή τη χώρα

Εμφύλιος δε θα γίνει

μια φορά και καλή

σκοτωθήκαμε.

Τώρα πια

στα γήπεδα ξοδεύουμε

την οργή μας

με χιούμορ γυμνασιακού επιπέδου

με υπόκλιση

στους επιχειρηματικούς ομίλους

που δραστηριοποιούνται

στο ποδόσφαιρο.

 

Σ’ αυτή τη χώρα

ανάμνηση έγινε

ο ταξικός πόλεμος,

δεξιοί κι αριστεροί

πλούσιοι και φτωχοί

τα βρήκαμε

ηλίθια γελώντας

μπροστά από τις οθόνες μας.

 

Σ’ αυτή τη χώρα,

όπως έγραψε κι ο Γιάζρα Χαλίντ,

δεν χωράνε μανιφέστα.

Ούτε και η ποίηση.

 

Ειρηναίος Μαράκης 30/5/2024

 

*Σ’ αυτή τη χώρα δεν χωράνε μανιφέστα, στίχος από το ομώνυμο ποίημα του Γιάζρα Χαλίντ και την πρώτη του ποιητική συλλογή (Γκρόζνι, Εκδόσεις Υποκείμενο, 2016).