Όλγα Αχειμάστου - Κόνα Μαρία - Κριτική βιβλίου

 

Όλγα Αχειμάστου

Κόνα Μαρία – Από τη Σμύρνη στο Ροσινιόλ

Εκδόσεις «Όταν» (2026) – ISBN: 978-618-5930-41-7

 

“Με μάτια υγρά και τραγούδια που λιγώνουν την ψυχή”

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Από την αντίπερα όχθη, από τη γη της Ιωνίας, μια ευωδιά γιασεμιού και Ελληνισμού σκόρπιζε τριγύρω ομορφιά και πολιτισμό. Και όσα οι άνθρωποι έχτιζαν με μόχθο καθημερινό, πείσμα και ιδρώτα για αιώνες ολάκερους, χρειάστηκε ένα σύντομο διάστημα για να γίνουν της σωρός αποκαΐδια, στάχτες και προσφυγιά. Της άνεμος ανθρωποδιώχτης φύσηξε και σαν φύλλα φθινοπωρινά αιωρήθηκαν των ανθρώπων οι ζωές και όσοι γλίτωσαν από του φονιά το μαχαίρι βρέθηκαν αθέλητα στη «μάνα» Ελλάδα. Μια μάνα που αποδείχτηκε ούτε τόσο στοργική ούτε τόσο φιλοξενη.

Αυτή τη διαδρομή ακολούθησε και η Κόνα Μαρία από την Ελληνομάνα Σμύρνη μαζί με τον άντρα της, τον Βάγγελο, από το Αϊδίνι. Δυο υπάρξεις ρημαγμένες από τα απανωτά χτυπήματα της μοίρας αλλά όχι και παραδομένες, που έσμιξαν αξεχώριστα της ζωές της στο τότε άγονο προάστιο της Αθήνας, στη γέφυρα Ροσινιόλ. Εκεί ρίζωσαν, εκεί έκαναν οικογένεια, εκεί ανάθρεψαν τα παιδιά της αλύγιστοι της καθημερινές δυσκολίες, εκεί άφησαν το ανθρώπινο αποτύπωμά της και της άσβεστες μνήμες, που σαν σπόρος ανθεκτικός άνθισαν και χαράχτηκαν της καρδιές των απογόνων της. Γιατί η ζωή που έχτισαν, δεν ήταν ένα άθροισμα συνηθειών που απλώς μεταφέρθηκαν κατ’ ανάγκη από τόπο σε τόπο, αλλά ένα συμπαγές σύστημα αξιών, ανθεκτικό σε κάθε αντιξοότητα, κάθε ανατροπή, χωρίς αυτές να μπορούν να του αλλάξουν ρότα. Κι αν για λίγο τα άγρια κύματα έσπρωχναν μανιασμένα το καράβι στα βράχια, οι δυο του καπετάνιοι το έφερναν και πάλι στα ίσια του, στο μακρύ ταξίδι της κοινής της ζωής.

Τα ήθη και τα έθιμα, οι παραδόσεις της βαθιάς χριστιανικής πίστης, το ερωτικό άρωμα του μόσχου αλλά και οι γαργαλιστικές μυρωδιές των φαγητών και των γλυκών, οι πανίσχυροι οικογενειακοί δεσμοί και το νοιάξιμο για τον συνάνθρωπο δεν περιορίστηκαν στην τυπολατρία και στο φαίνεσθαι για την έξωθεν καλή μαρτυρία, αλλά είχαν ουσία και νόημα, ήταν ο αλάθευτος μπούσουλας για να πάνε τη ζωή της της βήμα παραπέρα, για να θεμελιώσουν γέφυρες που θα ενώνουν άρρηκτα το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον. Και ό,τι δεν μπορούσε να γίνει με πράξεις, υπήρχε το παραμύθι, το Αρέψ Σεγκί, να γαληνέψει τις καρδιές και να τις γεμίσει με αγάπη.

Αυτές της ανεξίτηλες εικόνες της μνήμης μεταφέρει με ζωντάνια στον αναγνώστη μέσα από της σελίδες του βιβλίου της «Κόνα Μαρία – Από τη Σμύρνη στο Ροσινιόλ» (Εκδόσεις Όταν, 2026) η συγγραφέας και ποιήτρια Όλγα Αχειμάστου. Με αυθεντικούς διαλόγους και πιστή εκφορά του σμυρναίικου λόγου, ξετυλίγει το κουβάρι των προσωπικών της αναμνήσεων. Η γιαγιά (Κόνα Μαρία) και όσοι κινούνται γύρω της παίρνουν σάρκα και οστά, τα θραύσματα συγκολλώνται,  αποκτούν συνοχή και δημιουργούν μια συμπαγή εικόνα του ανήφορου της ζωής και των ανθρώπων που έσυραν το κάρο της δίχως να λυγίσουν ή να λιποψυχήσουν ως την τελευταία της πνοή. Και όχι, στόχος της δεν ήταν η κορυφή, αλλά η ακατάβλητη αξιοπρέπεια όσο υπήρχαν ως φυσικές παρουσίες. Στόχος της ήταν τα διδάγματα ζωής χωρίς διδασκαλία,  αλλά μέσα από το ζωντανό παράδειγμα και της λαϊκές αφηγήσεις, που θα γίνονταν οδοδείκτες όταν εκείνοι θα άφηναν για πάντα πίσω της τα εγκόσμια. Μέχρι τότε, τα τέσσερα παιδιά (ο Δημητρός, η Βασιλεία, η Αγγελική και ο Παναής) και τα εγγόνια της θα έπρεπε να έχουν μάθει να κουμαντάρουν το δικό της πλοίο και με νηνεμία και με θαλασσοταραχή.

Με το συλλογικό τραύμα διαχρονικά ανοιχτό και νωπό, με κληροδότημα βαρύ της ώμους των επιγόνων, η συγγραφέας βιογραφεί και εν μέρει αυτοβιογραφείται με ενδιαφέρον αμείωτο, αφηγείται με διαλόγους ζωηρούς της ανθρώπινες σχέσεις, σκιαγραφεί ανεπιτήδευτα τη μόνιμη χαρμολύπη στο πρόσωπο της κεντρικής ηρωίδας της, της κόνας Μαρίας με την απόλυτη αίσθηση του μέτρου, και των «δορυφόρων» της (ο σύζυγος, τα παιδιά τους,  η τραγική μορφή της Ρηνούλας, τα εγγόνια, οι γείτονες και οι γειτόνισσες – η Αλεξάνδρα, η Αθηνά η Ογδοντάκαινα, η Λολοσταυρούλα, η Μήτραινα, η κόνα Σμαράγδα, η Διαλεχτή και ο Μάριος). Το τότε και το τώρα συνυπάρχουν και «συνομιλούν», η Αγία Φωτεινή και ο Μπουρνόβας προβάλλονται σαν σκηνές αγαπημένης ταινίας στη μεγάλη οθόνη της «Αντινέας» και της «Λιζέττας», των δύο κινηματογράφων της γειτονιάς, δίπλα στο σκληρό τοπίο του εργοστασίου της Βιοφάρμ, η απόσταση από τη Σμύρνη μέχρι το Ροσινιόλ εκμηδενίζεται και η στερνή Πρωτοχρονιά του 1922 φέρνει ένα βουβό δάκρυ μέχρι την άκρη των ματιών. Με περιστατικά και περιγραφές που ξεχειλίζουν από αλήθεια και ευαισθησία,  ο αναγνώστης μυείται στη σμυρναίικη περί ζωής αντίληψη.

Και όταν έρχεται η άφευκτη στιγμή του επιλόγου, η στιγμή που αυτή η μεγάλη καρδιά που τους χώρεσε όλους παύει να χτυπά, σαν την καρδιά της αγαπημένης της Σμύρνης, ο αντίλαλος παραμένει ζωντανός και ασίγαστος.

*

Αξίζει να σημειωθεί ότι το πλούσιο φωτογραφικό υλικό, τα συμπληρωματικά στοιχεία για τη ζωή στη Σμύρνη, το γλωσσάρι  και η καλαίσθητη έκδοση αποτελούν πρόσθετη αξία για το βιβλίο, που είναι διαποτισμένο με τον αγώνα μιας ζωής αλλά και με τα αρώματα της σμυρναίικης καθημερινότητας, όπως διαμορφώθηκε από τους πρόσφυγες –τους «γκιαούρηδες» εκεί και «τουρκόσπορους» εδώ– της αγόγγυστης βιοπάλης και των ονείρων για ένα καλύτερο αύριο.

*

Έχοντας υπόψη ότι σχεδόν το ένα τρίτο των σημερινών Ελλήνων υπολογίζεται να είναι απόγονοι Μικρασιατών προσφύγων και με δεδομένο το μέγεθος της προσφοράς του μικρασιατικού Ελληνισμού στον πολιτισμό από τότε μέχρι σήμερα, εκατό και πλέον χρόνια μετά τον τραγικό και τραυματικό ξεριζωμό, διαπιστώνουμε ότι πρόκειται για ένα ανάγνωσμα που αξίζει και να διαβαστεί, αλλά και να μελετηθεί με την προσοχή και τον σεβασμό που του αναλογεί.

 

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα:

Η συγγραφέας Όλγα Π. Αχειμάστου γεννήθηκε στην Αθήνα, με ρίζες από Επτάνησα και Σμύρνη. Από μικρή ασχολήθηκε με τη γραφή, δημοσίευσε ποιήματα και άρθρα, ενώ η πρώτη της συλλογή «...καρδιόσχημα!» απέσπασε αναγνώριση. Έχει σπουδάσει Οικονομικά, ξένες γλώσσες, βυζαντινή μουσική και έχει εργαστεί σε πολυεθνικές εταιρείες, με συμμετοχή σε σεμινάρια ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα. Δύο ποιήματά της μελοποιήθηκαν, ενώ έχει βραβευτεί στην Ελλάδα και διεθνώς, με σημαντική διάκριση το “Women’s Day 2022” του Writers Capital Foundation. Συμμετέχει σε ελληνικά και ξενόγλωσσα περιοδικά, είναι γραμματέας του Πειραματικού Μουσείου Λογοτεχνίας και μέλος του Writers Capital International Foundation. Με την «Κόνα Μαρία» τιμά τις γυναίκες της προγονικής της γενιάς, ενώ όνειρό της είναι να ταξιδέψει στο Περού και να εκδώσει έργα της και στα ισπανικά.

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Η "Κόνα Μαρία" στο fractal