Διονύσης Χαριτόπουλος - Πειραιάς βαθύς - Κριτική βιβλίου

 

«Πειραιάς βαθύς» του Διονύση Χαριτόπουλου

Εκδόσεις Τόπος (2018) - ISBN: 978-960-499-242-3

 

“Όσοι ξέρουν δεν μιλάνε. Κι όσοι μιλάνε δεν ξέρουν.”

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Ο Διονύσης Χαριτόπουλος, άριστος τεχνίτης της γραφής, με θεματική αμεσότητα, με λιτότητα λόγου, με υψηλή ταχύτητα ροής, μέσα από τις σελίδες του έργου του «Πειραιάς βαθύς» (φυσική συνέχεια των μυθιστορημάτων του «Εκ Πειραιώς» και «Πειραιώτες») προσφέρει στους αναγνώστες συναρπαστικά αφηγήματα μικρής φόρμας και μας οδηγεί στα άδυτα των ανθρώπων του περιθωρίου (και όχι μόνο), που ζουν με τους δικούς τους νόμους και κανόνες στο μεγάλο λιμάνι και στις πέριξ συνοικίες.

Ο συγγραφέας, σκαλίζοντας τα επίσημα αρχεία, τα δημοσιεύματα των εφημερίδων, αλλά και τις προσωπικές μνήμες των αυτοπτών μαρτύρων ή και των πρωταγωνιστών των συμβάντων, ρίχνει φως στις σκοτεινές πτυχές των ανθρωπίνων ιστοριών που εκτυλίχθηκαν στη σκοτεινή προπολεμική περίοδο της πόλης, όπου το συνονθύλευμα των εκπροσώπων του νόμου, τα παραβατικά στοιχεία, οι οικογενειάρχες και οι άνθρωποι που αναζητούσαν την τύχη τους μακριά από την άγονη ελληνική επαρχία μπερδεύονται σε ένα κουβάρι, που οποία άκρη του και αν τραβήξεις, οι κόμποι του γίνονται ακόμα πιο σφιχτοί.

Οι αντιπαλότητες των νταήδων μεταξύ τους ή με τις διωκτικές αρχές, τα ξεκαθάρισμα λογαριασμών και τα πισώπλατα μαχαιρώματα, οι ρουφιανιές, η πορνεία, η σωματεμπορία, τα ανυποψίαστα ανήλικα κορίτσια που καταλήγουν στα σκλαβοπάζαρα της σάρκας, οι τσατσάδες και οι νταβατζήδες, οι μόρτες και οι μαχαιροβγάλτες, το λαθρεμπόριο ναρκωτικών και η απληστία που οδηγεί στην τάση για εύκολο πλουτισμό,  οι νοικοκυραίοι που είναι ορκισμένοι να προστατέψουν πάση θυσία την τιμή τους, οι εξ αλλοδαπής κακοποιοί που αναζητούν την τύχη τους άγνωστοι μεταξύ αγνώστων, αλλά και τα μέλη της υψηλής κοινωνίας με τις παιδοφιλικές ορέξεις ή τις δολοφονικές διαθέσεις είναι τα θραύσματα που συνθέτουν την ολοζώντανη εικόνα μιας εποχής, που άλλοτε μοιάζει με εφιάλτη, άλλοτε με σουρεαλιστική μυθοπλασία και άλλοτε με φιλμ νουάρ του ασπρόμαυρου κινηματογράφου.

Και όμως, οι ιστορίες είναι ολότελα αληθινές, τα πρόσωπα υπαρκτά και μόνο τα ονόματα έχουν υποστεί αλλαγές για ευνόητους λόγους. Και η τραχύτητα, η βαναυσότητα και η απανθρωπιά του κοινωνικού περιθωρίου αποτυπώνεται χωρίς ωραιοποιήσεις ή δικαιολογίες, αλλά και χωρίς διάθεση επικριτικότητας. Ίδια και η κρατική εξουσία, η άλλη όψη του νομίσματος, με την τυφλή αστυνομική και λιμενική βία ως κυρίαρχο μέσο πάταξης της ακραίας εγκληματικότητας. Οι άνθρωποι είναι αυτοί που είναι, τα γεγονότα είναι αυτά που είναι, η αρχή και το τέλος έχουν μία μόνο εκδοχή. Γιατί αν και κάθε επιμέρους ιστορία ζωής θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για ξεχωριστή μυθιστορηματική προσέγγιση, ο Χαριτόπουλος συνειδητά επιλέγει να δώσει στους αναγνώστες το «ζουμί» της υπόθεσης με δημοσιογραφική πυκνότητα, αναδεικνύοντας τις μορφές των ηρώων και των ηρωίδων  του στις πραγματικές τους διαστάσεις. Γυναίκες και άντρες εναλλάσσονται στη θέση του θύματος και του θύτη, ενώ παράλληλα ανταγωνίζονται άλλοτε στη σκληρότητα και άλλοτε στη μηχανορραφία. Τίποτα δεν είναι στατικό. Οι άνθρωποι στροβιλίζονται στη δίνη των παθών και των παθημάτων τους και χωρίς δισταγμό εύκολα φτάνουν στα άκρα. Γι' αυτό και δεν παραλείπει να επισημάνει στο οπισθόφυλλο του βιβλίου: «Όλα αυτά έγιναν. Έγιναν κι άλλα που δεν θα μάθουμε ποτέ. Ένας κόσμος υπόγειος. Όσοι ξέρουν, δεν μιλάνε. Κι όσοι μιλάνε, δεν ξέρουν».

Ο «Πειραιάς βαθύς» είναι ένα ακόμα προσωπικό αφιέρωμα στη γενέτειρα του συγγραφέα και ένας φόρος τιμής σε μια ανθρωπογεωγραφία που χάθηκε, για να δώσει κατ’ ανάγκη τη θέση της σε μια άλλη, χωρίς όμως ποτέ να χαθεί και ο σπόρος της, που πάντα θα παραμονεύει στις σκοτεινές γωνιές του λιμανιού, θα λειτουργεί ως πατρική (ή μητρική) κληρονομιά και θα επανεμφανίζεται στη ζωή των ανθρώπων φορώντας τον μανδύα μιας άλλης εποχής.

Ιδιαίτερη μνεία απαιτείται στη γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας τόσο στο αφηγηματικό μέρος όσο και στους ζωηρούς διαλόγους. Η ορθή χρήση των λέξεων και η εκφορά της λαϊκής διαλέκτου με πλήρη αίσθηση του μέτρου είναι στοιχεία που αποτελούν πρόσθετη αξία για το βιβλίο συνολικά. Πολύ χρήσιμο το σύντομο γλωσσάρι στο τέλος του βιβλίου, που προτείνουμε να διαβαστεί εξαρχής, ώστε οι αναγνώστες να έχουν άμεση εποπτεία των συχνά επαναλαμβανόμενων λέξεων που θα συναντήσουν στη ροή του γραπτού λόγου.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα συνολικά συναρπαστικό και συνάμα γοητευτικό αφήγημα, βαθιά συγκινητικό όσο και ανατριχιαστικό, που κάθε σελίδα του γεννά την επιθυμία της απνευστί ανάγνωσης.

 

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:

Ο Διονύσης Χαριτόπουλος γεννήθηκε το 1947 στον Πειραιά όπου έζησε τα πρώτα είκοσι χρόνια της ζωής του, κάνοντας από μικρή ηλικία διάφορες χειρωνακτικές δουλειές στο λιμάνι και τα γύρω μηχανουργεία και εργοστάσια. Άφησε ημιτελείς δύο ενάρξεις σπουδών στην Αθήνα και το Λονδίνο, παντρεύτηκε δυο φορές και απέκτησε δυο γιους από τον πρώτο του γάμο, δούλεψε αρκετά χρόνια στη διαφήμιση, ενώ από το 1990 εγκατέλειψε οριστικά κάθε βιοποριστική δραστηριότητα.

Έργα του (διηγήματα, μυθιστορήματα, δοκίμια, θεατρικά): Δανεικιά γραβάτα (1976), 525 τάγμα πεζικού (1981), Τα παιδιά της Χελιδόνας (1983), Δέσποινα (1984), Τη νύχτα που έφυγε ο Μπούκοβι (1989), Εναντίον του Marlboro (1991), Από εδώ πέρασε ο Κιλρόι (1992), Αυγά μαύρα (1988),  Λίστα γάμου (1988), Ημών των ιδίων (2003), Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων (2003, οριστική έκδοση), Ο άνεμος κουβάρι (2005), Εγχειρίδιο βλακείας (2008), Εκ Πειραιώς (2012), Πρόβες πολέμου (2014), Πειραιώτες (2016), Σχέσεις (2017), Πειραιάς βαθύς (2018), Χωρίς μαγνητόφωνο (2018), Έρωτες στη Μεταπολίτευση (2019), Οι Άτακτοι (2022), Πολλά μικρά απλά (2024), Ο κόκκινος καθηγητής (2025), 50 χρόνια, γραπτώς (1976-2026).

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Πειραιάς βαθύς στο fractal