Ιωάννα Παυλίδου-Γαλανού - Ιστορίες που άκουσα, ιστορίες που έζησα - βιβλιοκριτική

 

Ιωάννα Παυλίδου – Γαλανού

«Ιστορίες που άκουσα, ιστορίες που έζησα»

συλλογή διηγημάτων

από τις εκδόσεις «Άλλωστε»

(ISBN: 978-618-5761-30-1)

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Με γλυκύτητα ψυχής, διαύγεια συναισθημάτων και αληθινό αίσθημα φροντίδας για τον συνάνθρωπο, η Ιωάννα Παυλίδου – Γαλανού μας ανοίγει διάπλατα τις μυστικές πόρτες και μας προσκαλεί χαμηλόφωνα, σχεδόν ψιθυριστά, να εισέλθουμε σε έναν άλλο κόσμο, άγνωστο ή και αδιάφορο, για να μην πω εχθρικό στην πλειονότητα των ανθρώπων που κινούνται γύρω μας· στον βασανιστικό κόσμο του ανθρώπινου πόνου που διαθέτει ένα επιπλέον χαρακτηριστικό σε σχέση με όσα γνωρίζουμε, την ισοβιότητα.

Και αυτό είναι που τον κάνει στα μάτια των πολλών τόσο ανηφορικό και τόσο ανυπόφορο, προκαλώντας την αποστροφή του βλέμματος αλλά και της καρδιάς. Αυτό είναι που τον κάνει τόσο μοναδικό, που κανένας δεν επιθυμεί λογικά να τον υποστεί, αλλά ούτε και να σηκώσει κατά τη διάρκεια της μακράς διαδρομής έστω και για λίγο τον σταυρό του μαρτυρίου που νυχθημερόν έχει επωμιστεί ο γείτονας, να προσφέρει μικρές έστω ανάσες συνδρομής και κατανόησης σε εκείνους που τους έλαχε μια αστοχία της φύσης. Γι’ αυτό ο δρόμος αυτός παραμένει για τους πολλούς άθωρος, άφωτος και άηχος.

Κατά τα άλλα είμαστε κήρυκες της αγάπης για τον πλησίον, προσευχόμαστε υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου, εκκλησιαζόμαστε άπαξ της εβδομάδας τουλάχιστον και νηστεύουμε τακτικά, με τη φρούδα ελπίδα ότι οι αμαρτίες μας θα λάβουν άφεση και θα κερδίσουμε μια θέση στον επουράνιο παράδεισο, παρά το γεγονός ότι δεν τείναμε χείρα βοηθείας όταν οι φωτιές της επί γης κόλασης έκαιγαν αδιάκοπα δίπλα μας. Μια εξομολόγηση προ του τάφου ενδείκνυται και μοιάζει να είναι αρκετή...

* * *

Με είκοσι μικρής έκτασης ιστορίες, που άκουσε ή έζησε, ρίχνει η συγγραφέας φως στις σκοτεινές γωνιές της ανθρώπινης ύπαρξης, της ανθρώπινης φύσης, φέρνοντας στο προσκήνιο τα θύματα και τους θύτες, τα ανοιχτά και διά βίου ανεπούλωτα τραύματα, τα μυστικά που ευτυχώς ποτέ δεν βγήκαν στην επιφάνεια, τον κοινωνικό περίγυρο με τον κακεντρεχή σχολιασμό, την αλήθεια της ζωής όχι όπως επιφανειακά ορίζεται ή επιδεικνύεται, αλλά όπως είναι στην πραγματικότητα· ένα καζάνι που σιγοβράζει και αν δεν υπάρξουν βαλβίδες εκτόνωσης, οι εκρήξεις θα είναι αλυσιδωτές και οι συνέπειες τρομακτικές.

Με τόνους χαμηλούς αλλά άκρως υποβλητικούς, με γραφή ρεαλιστική χωρίς κανένα στοιχείο εντυπωσιασμού, με ροή σκέψης απλή και κατανοητή, η συγγραφέας παρουσιάζει τους ανθρώπους όπως ακριβώς είναι, παραθέτει τα γεγονότα χωρίς κριτική ή επικριτική διάθεση και αφήνει ελεύθερο τον αναγνώστη να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα ως απότοκα και της δικής του στάσης ζωής.

Στην εποχή της διαδικτυακής εικονικής ευζωίας, στην εποχή των άναρθρων κραυγών που επιδεινώνουν τα ήδη οξυμένα προβλήματα, η συγγραφέας επιλέγει να μας παρουσιάσει τις αληθινές ιστορίες ζωής των ηρωίδων της. Ήταν η μοίρα, οι ατυχείς συμπτώσεις, ο λάθος τόπος και χρόνος ή το βλέμμα και το χέρι του Θεού που δεν στάθηκαν αντάξια των περιστάσεων;

Σε πολλούς παράγοντες μπορούμε να αποδώσουμε την αλήθεια, αν δεν μπορούμε να την κοιτάξουμε κατάματα. Αν δεν μπορούμε να αποδώσουμε την ευθύνη στη φύση του ανθρώπου, στη δομή της οικογένειας, στα στεγανά της κοινωνίας. Αν δεν αποδεχτούμε ότι διαχρονικά η κακοποίηση αποτελεί μέρος της ζωής μας, τόσο συνυφασμένο με την καθημερινότητά μας, που έχουμε πλέον πάψει να την αντιλαμβανόμαστε. Γι’ αυτό οι ηρωίδες των αφηγημάτων, αληθινές καθώς είναι, ισορροπούν μεταξύ συναισθήματος και λογικής αφήνοντας στίγμα ανεξίτηλο παρά το γεγονός ότι ζουν συχνά δίπλα μας σαν οπτασίες.

* * *

Είναι η θεια Κούλα, η μάνα του αποδιωγμένου Στέλιου, που έδωσε αγώνα ζωής για να απαλλάξει το παιδί της από τον κοινωνικό αποκλεισμό. Είναι οι «σημαδεμένες» μανάδες του χωριού που γέννησαν ανάπηρα παιδιά και μαυροφορέθηκαν για όλη τους τη ζωή. Είναι η Μαρία, η χαζοχαρούμενη, που ο «αγνώστου πατρός» γιος της παίρνει τη σιωπηρή του εκδίκηση από τον άφαντο πατέρα του. Είναι η αγαθή Βαγγελιώ, που μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη σφίγγει τη θηλιά της ανάγκης και την κάνει ζητιάνα. Είναι η Ελένη, η μάνα της ανάπηρης Φλώρας, που την καρδιά της βασανίζει ένα τραγικό ερώτημα. Είναι η Μαργαρίτα, που πληρώνει το τίμημα της αγάπης με την ίδια της τη ζωή όταν ο Κίμωνας, ο μικρότερος αδελφός της, «σώζει την τιμή» της οικογένειας. Είναι η Μαριώ, η όμορφη δασκάλα, που δολοφονείται από τους επίδοξους βιαστές της. Είναι η Φωτεινούλα, που μετά την αποκάλυψη ότι είναι υιοθετημένη χάνει τη γη κάτω από τα πόδια της. Είναι η Μαρουσώ, που κρύβει τους καθρέφτες για να μη δει ο γιος της το παραμορφωμένο πρόσωπό του. Είναι η Κρινιώ, με το ένοχο μυστικό που ποτέ ο άμεσα ενδιαφερόμενος δεν έμαθε, αλλά ούτε και κανένας άλλος. Είναι και η παπαδιά με τη γάτα της, που αποφασίζει ότι θα κλείσει τα αυτιά της στις κακίες του κόσμου. Είναι και η ίδια η συγγραφέας, που δηλώνει παρούσα και με γενναιότητα δίνει την προσωπική της μάχη μια ολόκληρη ζωή.

Είναι και τόσες άλλες γυναίκες ακόμα και τόσα παιδιά με αναπηρία, που ενώ συχνά γίνονται ευπώλητο προϊόν δημοσιογραφικών ερευνών και εκπομπών, σε ελάχιστο χρόνο εξαφανίζονται από το προσκήνιο, μιας και δεν κινούν πλέον το ενδιαφέρον. Ας σκεφτούμε όλοι αυτή τη συμπεριφορά, μήπως αναρωτηθούμε πόση ανθρωπιά –και αν– μας έχει απομείνει.

* * *

Ίσως κάποιοι αστόχαστα και αβασάνιστα αναρωτηθούν για την έκδοση αυτού του βιβλίου: «Μα τώρα, σ’ αυτή την ηλικία;». Μα φυσικά τώρα. Μα φυσικά σ’ αυτή την ηλικία. Γιατί δεν πρόκειται απλώς για ένα ακόμα βιβλίο, ούτε για μια μυθοπλασία που σκοπό έχει να εξάψει τη φαντασία μας· από αυτό είμαστε χορτάτοι. Αλλά για ένα απόσταγμα ψυχής, που ίσως αφυπνίσει τη χαμένη ανθρωπιά μας, που ίσως μας κάνει να σηκώσουμε το βλέμμα από τις φωτεινές οθόνες για να αντιληφθούμε πόση σκοτεινιά επικρατεί εντός και εκτός μας, αφού της επιτρέπει η αδιαφορία μας ή η αδικαιολόγητη απέχθειά μας να απλωθεί τριγύρω, καλύπτοντας με βαρύ πέπλο αυτό που κινδυνεύει ολότελα να χαθεί: να παραμείνουμε συν–άνθρωποι.

* * *

Καλό και ιαματικό θα είναι, εμείς, οι αρτιμελείς σωματικά αναγνώστες, αφού σκύψουμε με σεβασμό στις ιστορίες και αφουγκραστούμε τον παλμό τους από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα του βιβλίου, να κάνουμε έναν αυτοέλεγχο συναισθηματικής και συνειδησιακής αρτιμέλειας.

 

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

Η Ιωάννα Παυλίδου – Γαλανού γεννήθηκε στη Νέα Ιωνία το 1939. Ποντιακής καταγωγής από την πλευρά του πατέρα της και με ρίζες στην Ικαρία από το σόι της μητέρας, ο προσφυγικός συνοικισμός και το νησί αποτέλεσαν τους δύο πόλους αναφοράς γύρω από τους οποίους περιστράφηκε ολόκληρη η ζωή της. Πρωτότοκος μεταξύ τεσσάρων αδελφών, πέρασε δύσκολα και φτωχικά παιδικά χρόνια, σημαδεμένα από τα ιστορικά γεγονότα της εποχής, τον πόλεμο, την Κατοχή, τον Εμφύλιο.

Τελείωσε σε πολύ νεαρή ηλικία τη Σχολή Νηπιαγωγών και ξεκίνησε να εργάζεται από τα 17 της χρόνια τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια εκπαίδευση. Μεταξύ άλλων, εργάστηκε στο Νηπιαγωγείο Βαλτερού Σερρών, στη Σχολή Σαπουντζάκη, στη Βίλλα Αμαλία, τον πρώτο παιδικό σταθμό της Ελλάδας, στο Μοντεσοριανό Νηπιαγωγείο της Βαρβάρας Μποντέν και στα Εκπαιδευτήρια Ζηρίδη. Συνταξιοδοτήθηκε ύστερα από 43 χρόνια εργασίας. Παντρεύτηκε τον φιλόλογο Στυλιανό Γαλανό και απέκτησε τρεις γιους και δυο εγγόνια.

Σε προχωρημένη πια ηλικία ξεκίνησε να καταγράφει τις αναμνήσεις μιας μακράς ανηφορικής διαδρομής, βιώματα και ακούσματα στιγμών, που εντυπώθηκαν άσβεστα στη μνήμη.

 

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: «Αληθινές ιστορίες ζωής» • Fractal