9 Parts of Desire – της Heather Raffo - θεατρική κριτική

 

«9 Parts of Desire» της Heather Raffo

σε σκηνοθεσία Έφης Μεράβογλου

στον «Τεχνοχώρο Εργοτάξιον»

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

                

Εισαγωγικά:

Η βασανιστική εξουσία του Ιρακινού προέδρου Σαντάμ Χουσεΐν και οι πολεμικές συγκρούσεις στον Περσικό κόλπο αποτέλεσαν τις αιτίες της πυροδότησης της ιρακινής καταγωγής Αμερικανίδας θεατρικής συγγραφέως και ηθοποιού Heather Raffo, για να γράψει το θεατρικό έργο 9 Parts of Desire. Το κοινό βρίσκεται μπροστά στο μαρτυρικό οδοιπορικό των ανυπεράσπιστων γυναικών που καθημερινά βιάζονται σωματικά και ψυχικά χωρίς να έχουν δικαίωμα αντίστασης, υπεράσπισης ή άλλης επιλογής. Ένα παράλληλο σύμπαν που ζει άφωνο δίπλα μας, γυναίκες που πλέον γνωρίζουμε πολύ καλά τι εξευτελισμούς και απαξίωση υφίστανται, αλλά μόνο θεωρητικά ενδιαφερόμαστε για αυτές. Μήπως τις έχουμε εγκαταλείψει στη δυστυχία τους;

 

Η υπόθεση:

Εννέα Ιρακινές γυναίκες αφηγούνται την προσωπική τους ιστορία. Αν και εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους ως προς την οικογενειακή κατάσταση, τη μόρφωση, την κοινωνική θέση, αλλά και τις προσλαμβάνουσες παραστάσεις, οι γυναίκες αυτές έχουν κοινά βιώματα, καθώς ζουν σε μια κοινωνία που δεν τις εντάσσει στο ανθρώπινο είδος. Η πατριαρχία από τη μια και η θρησκευτική ασφυξία από την άλλη τις έχουν καταδικάσει σε μια ζωή που περισσότερο θυμίζει θάνατο. Είναι μέλη μιας κοινωνίας που πρακτικά τους έχει αφαιρέσει όλα τα δικαιώματα, ενώ η ζωή τους έχει μηδενική αξία, αν εξαιρέσουμε την πρακτική ανάγκη τεκνοποίησης.

Και ενώ ζουν κάτω από αυτές τις συνθήκες, ενώ η παγκόσμια κοινότητα δείχνει να ενδιαφέρεται καθημερινά για τα προβλήματά τους, την ίδια στιγμή οι γυναίκες αυτές υφίστανται και τα δεινά του πολέμου, που η κυρίαρχη δύναμη του πλανήτη, η φερόμενη ως προστάτιδα δύναμη της δημοκρατίας, οι Η.Π.Α., τους προκαλεί. Οι γυναίκες που μάχονται για την ελευθερία τους δολοφονούνται από τους εν δυνάμει προστάτες τους. Σχήμα οξύμωρο και πλήρης παραλογισμός που δεν γίνεται να αντιμετωπιστεί με το μέτρο της λογικής.

Αλλά και όταν μετά από βασανιστήρια και κακουχίες κατορθώνουν να δραπετεύσουν, να βρεθούν πρόσφυγες σε τόπο ξένο, πάλι ένα κομμάτι της ψυχής τους είναι λειψό, καθώς δεν μπορεί η μνήμη τους να απεμπλακεί από όσους και ό,τι έχουν αφήσει πίσω τους, μιας και κανένα δέντρο δεν μπορεί να βλαστήσει μακριά από τις ρίζες του.

Ιστορίες γυναικών, ιστορίες ανθρώπινου πόνου, ιστορίες που μοιάζουν τόσο ξένες και μακρινές, αλλά μπορεί να συμβαίνουν στη διπλανή μας πόρτα και ο βουβός πόνος να μη φτάνει ως εμάς.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Η Έφη Μεράβογλου αποπειράται ένα ιδιαίτερα δύσκολο θεατρικό εγχείρημα, καθώς επωμίζεται την ευθύνη να μας μεταφέρει μέσα σε μια –πρακτικά– εντελώς άγνωστη πραγματικότητα, που όμως βρίσκεται σε τόσο μικρή απόσταση και όσα εκεί συμβαίνουν είναι απαράδεκτο να μη μας απασχολούν ως πολιτισμένους ανθρώπους. Και το εγχείρημα γίνεται ακόμα πιο δύσκολο και παράτολμο, καθώς το κείμενο είναι επιφανειακά αποσπασματικό, μιας και η συγγραφέας του έχει επιλέξει αυτή τη μορφή ως δομικό στοιχείο για να αποκαλύψει στο ευρύ κοινό αυτές τις κατακερματισμένες ζωές των γυναικών του Ιράν.

Ωστόσο, το τελικό αποτέλεσμα δικαιώνει και την επιλογή και τον τρόπο παρουσίασης. Η σκηνοθέτις εκμεταλλεύεται άριστα τη μετάφραση της Πέπη Μοσχοβάκου, που είναι πράγματι αξιοθαύμαστη, και την εικονοποιεί με δράση επί σκηνής και επιμελώς επιλεγμένες μουσικές, που από την πρώτη στιγμή μας μεταφέρουν σε μια άλλη διάσταση, σε μια άλλη πραγματικότητα. Δημιουργεί έναν χώρο ιδιαίτερα ατμοσφαιρικό και κατανυκτικό, μέσα στον οποίο ξετυλίγεται αβίαστα ο μίτος του γυναικείου πόνου, της ασφυκτικής καταπίεσης, της απανθρωπιάς, της ολικής απελπισίας και της αφόρητης θλίψης.

Οι ενδυματολογικές επιλογές της Σοφίας Κατσουρά κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος με τον ψυχισμό των χαρακτήρων.  Υπάρχει πλήρης ταύτιση της εξωτερικής όψης και της εσωτερικής έντασης με τη γυναίκα που κάθε μία από τις ηθοποιούς ενσαρκώνει.

Ο Τάκης Σπανός για μια ακόμα φορά δημιουργεί φωτισμούς που με τρυφερότητα αγγίζουν κάθε έναν από τους χαρακτήρες της παράστασης. Οι χρωματικοί τόνοι που επιλέγει ενισχύουν και αναδεικνύουν τις συναισθηματικές κορυφώσεις ή τα μελαγχολικά βυθίσματα που συμπλέουν με τον θεατρικό λόγο.

 

Οι ερμηνείες (αλφαβητικά):

Η Μυγδαλιά Ανδρέου είναι μια γιατρός που παλεύει με τον θάνατο, προσπαθεί μέσα στην πλήρη απελπισία να σταθεί όρθια, αντιμετωπίζει με γενναιότητα τις τερατογενέσεις και τον παιδικό καρκίνο που εξαπλώνεται γύρω της, καταγγέλλει τους υπεύθυνους, αλλά δεν σταματά να δίνει τη μάχη για τη ζωή.

Η Αριστέα Ανύση με εξαιρετική εκφραστικότητα υποδύεται το αθώο κορίτσι που στερείται εξαιτίας του φύλου της τη γνώση, με πόνο ψυχής αποζητά τη μόρφωση, καθημερινά χάνει δικούς της ανθρώπους ,ενώ η απουσία (αρπαγή από τους ανθρώπους του καθεστώτος) του πατέρα είναι η μόνιμη πληγή της ζωής της.

Η Μαρία Δώρα Λέων είναι μια γυναίκα που ζει διαρκώς κάτω από την τυραννία των ανδρών, γίνεται έρμαιο των επιλογών τους, ενώ εκείνη προσπαθεί να προστατέψει τα παιδιά της, αλλά και να βιώσει τον κόσμο όχι με τα μάτια αλλά με την ψυχή της.

Η Έφη Μεράβογλου είναι η εμβληματική μορφή της ζωγράφου Layla Al Attar που μέσα από την τέχνη της θέλει να ζήσει και να αφήσει το αποτύπωμα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Αρνείται να εγκαταλείψει τον τόπο της, αλλά και να συμβιβαστεί, να υποταχτεί ή ζήσει με τον τρόπο που της επιβάλλουν. Με συμβολισμούς καταδικάζει τους εχθρούς της πατρίδας της, ενώ παράλληλα προβάλλει το γυμνό γυναικείο σώμα αλλά και τις ταπεινώσεις που υφίσταται, με αποτέλεσμα να γίνεται πόλος έλξης της κατακραυγής μιας αρρωστημένης κοινωνίας. Επιβάλλεται στη σκηνή και ο λόγος της ακούγεται τόσο βαρυσήμαντος όσο πρέπει να είναι.

Η Χριστίνα Μούζη είναι η μάνα που επέζησε από την καταστροφή, που έχει τύψεις επειδή είναι ζωντανή, καθώς η αδυναμία να προστατέψει την κόρη της και η απώλειά της είναι το μεγάλο βάρος, που η ψυχή της είναι ανίκανη να σηκώσει.

Η Δέσποινα Νικητίδου, η Ιρακινή που ζει στην Αμερική, είναι μια φιγούρα βαθιά συγκινητική, ίσως και αναπόφευκτα καταθλιπτική, καθώς η απόσταση που τη χωρίζει από την πατρίδα της δεν είναι ικανή ούτε τον πόνο της προσφυγιάς να της απαλύνει ούτε και να σιγάσει τη νοσταλγία που νιώθει για όσους έχουν μείνει πίσω, με τη θλίψη να φωλιάζει μόνιμα στην ψυχή της αλλά και σε κάθε της σκέψη και λέξη.

Η Σοφία Πασπαλιάρη, είναι η αντικαθεστωτική διανοούμενη που ζει στο Λονδίνο, αλλά πάντα νοσταλγεί την πατρίδα της. Αφού βίωσε τα βασανιστήρια, τώρα βιώνει την απογοήτευση της αυτοεξορίας αλλά και της απώλειας της ελπίδας, καθώς βλέπει ξεκάθαρα ότι τα συμφέροντα κινούν τα νήματα, ότι εύκολα οι άνθρωποι μεταμορφώνονται σε θηρία και ότι η εξουσία, από όποιον και αν ασκείται, παραμένει ανάλγητη.

Η Αναστασία Ραβάνη είναι μια ύπαρξη διάφανη και αέρινη, μια Δρυάδα  που αναδύεται μέσα από το δάσος των καμένων ψυχών, φιλοσοφώντας αδιάκοπα για τη ζωή, μιλώντας για την ομορφιά αλλά και για όσους ευθύνονται για την απώλειά της. Επικαλούμενη τα στοιχεία της φύσης, προσπαθεί να πείσει για να στραφεί ο άνθρωπος στην ποθητή καλοσύνη και στην άδολη αγάπη.

Η Σωτηρία Χρυσικοπούλου είναι πνεύμα δαιμονικό που κινείται παραπειστικά και δεν διστάζει να εκμεταλλευτεί τον μαρτυρικό θάνατο των συνανθρώπων της. Η παρουσία της αντιπροσωπεύει συνολικά τη διαφθορά που δεν είναι απλώς μέσο επιβίωσης αλλά τρόπος ζωής. Το διαπεραστικό βλέμμα της χαράζεται ανεξίτηλα στη μνήμη.

Η μικρή Όλγα είναι ένα πλάσμα χαρισματικό, που με τα πρώτα της βήματα στη σκηνή δίνει μια νότα αισιοδοξίας, αλλά δημιουργεί και άμεσο προβληματισμό μήπως αναγκαστεί να ακολουθήσει τα χνάρια της μητέρας της.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για ένα θεατρικό έργο που ζωντανεύει μια πραγματικότητα φρίκης, που δεν έχουμε βιώσει ούτε στους πιο βασανιστικούς μας εφιάλτες. Μας περιγράφει με τα πιο μελανά χρώματα μια κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν μετατραπεί σε ανδράποδα, όπου ο καθημερινός εξευτελισμός είναι το ελάχιστο που μπορούν να υποστούν, όπου η ζωή τους ή ο θάνατός τους είναι περιστατικό άνευ σημασίας. Είναι μια παράσταση που αξίζει να ιδωθεί, επειδή η γνώση και η πρόληψη είναι πάντα προτιμότερες από τη θεραπεία. Και καθώς η βία εξαπλώνεται καθημερινά και αστραπιαία, καλό θα είναι να μάθουμε και να βρούμε το θάρρος να την αντιμετωπίσουμε κατάματα. Πριν το σεντόνι του φόβου παρασύρει ό,τι καλό στο διάβα του.

 

Συντελεστές

Συγγραφέας: Heather Raffo
Μετάφραση: Πέπη Μοσχοβάκου
Σκηνοθεσία: Έφη Μεράβογλου

Κοστούμια: Σοφία Κατσουρά
Σχεδιασμός φωτισμών: Τάκης Σπανός
Μουσική επιμέλεια: Έφη Μεράβογλου
Φωτογραφικό υλικό: Gridfox

Επιμέλεια αφίσας: ANMZ

Συμπαραγωγή: Art and Media Zone

Ιδιαίτερη μνεία στη Μαρία Τσαρούχα για τη δημιουργία του χαρακτήρα της Layla Al Attar, που ερμηνεύει στην παράσταση η Έφη Μεράβογλου.

 

Παίζουν:

Μυγδαλιά Ανδρέου – Αριστέα Ανύση – Μαρία Δώρα Λέων

Έφη Μεράβογλου – Χριστίνα Μούζη – Δέσποινα Νικητίδου

Σοφία Πασπαλιάρη – Αναστασία Ραβάνη – Σωτηρία Χρυσικοπούλου

και η μικρή Όλγα

 

Εισιτήρια: 15 ευρώ (κανονικό), 10 ευρώ (μειωμένο).

 

Προπώληση:

https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/irak-9-topoi-epithymias/

 

Τεχνοχώρος Εργοτάξιον

Διογένους 1, Άγιος Δημήτριος (δίπλα στη στάση του μετρό «Δάφνη».)

Τηλ.: 6983930220

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: "9 Parts of Desire" στο ftactal