"Υπατία" του Δημήτρη Βαρβαρήγου - θεατρική κριτική

 

«Υπατία - Ο μονόλογος μιας ελεύθερης γυναίκας» του Δημήτρη Βαρβαρήγου

σε σκηνοθεσία Γιάννη Διαμαντόπουλου στο Θέατρο Αλκμήνη

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Η νεοπλατωνική φιλόσοφος, μαθηματικός και αστρονόμος Υπατία (370-415), κόρη του αστρονόμου Θέωνα, γεννήθηκε και έζησε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, μια πόλη όπου ως γυναίκα μπορούσε να είναι ελεύθερη, να έχει δικαίωμα ιδιοκτησίας και προσωπικής επιχείρησης και να μην εποπτεύεται η ζωή της. Είχε υψηλή μόρφωση με ποικίλες γνώσεις, παρέδιδε κατ’ ιδία μαθήματα, αλλά τα δημόσια κηρύγματά της έβρισκαν ιδιαίτερη απήχηση στην αλεξανδρινή κοινωνία. Είχε πολλούς ακόλουθους διάφορων εθνοτήτων και θρησκευτικών αντιλήψεων. Μεταξύ αυτών ήταν ο επίσκοπος Κυρήνης Συνέσιος (μετέπειτα επίσκοπος Κωνσταντινούπολης), ο Ορέστης (έπαρχος της Αλεξάνδρειας), αλλά και ο Κύριλλος (επίσκοπος Αλεξανδρείας), που θεωρείται ο ηθικός αυτουργός του θανάτου της σύμφωνα με τον Σωκράτη τον Σχολαστικό.  

Ουσιαστικά η Υπατία υπήρξε το εξιλαστήριο θύμα των αγεφύρωτων πολιτικών διαφορών μεταξύ του Κύριλλου και του Ορέστη. Κατηγορήθηκε άδικα για πίστη σε είδωλα και μαγεία, παγιδεύτηκε από φανατικό χριστιανικό όχλο και οδηγήθηκε γυμνή στον καθεδρικό ναό της πόλης, όπου το πλήθος τη χτυπούσε και έσκιζε το σώμα της με όστρακα μέχρι να πεθάνει. Στη συνέχεια τα υπολείμματα της σάρκας της παραδόθηκαν στην πυρά. Μαζί με το τραγικό τέλος της ζωής της χάθηκαν και τα γραπτά ίχνη κάθε φιλοσοφικού ή επιστημονικού έργου της.

 

Η υπόθεση:

Η «Υπατία» του Δημήτρη Βαρβαρήγου είναι η αφήγηση των τελευταίων μαρτυρικών  στιγμών της μεγάλης φιλοσόφου και αστρονόμου, που δυστυχώς δεν υπάρχει δείγμα της προσωπικής γραφής της. Ο συγγραφέας αντλεί το υλικό του από τις ελάχιστες πηγές που αναφέρονται στη ζωή και το έργο της, ενώ παράλληλα δημιουργεί μια πειστική και τεκμηριωμένη μυθοπλασία, ζωντανεύοντας την ξεχωριστή μορφή της. Ο λόγος της Υπατίας είναι μεστός και διαυγής στη διατύπωσή του, δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Απευθύνεται στους φυσικούς και υποκινούμενος διώκτες της με θάρρος, τους καταλογίζει τη σκοταδιστική του λογική, τους θέτει ενώπιον των ευθυνών τους και παραμένει ανυποχώρητη απέναντι στο κράτος του φόβου. Απευθύνεται όμως και στους μαθητές της και τους προτρέπει να συνεχίσουν ανυποχώρητοι το έργο της, βέβαιη για το επερχόμενο τέλος της. Η Υπατία του Δημήτρη Βαρβαρήγου όμως αρθρώνει κυρίως λόγο διαχρονικό προς όλους εκείνους που πιστεύουν ότι θα επιβάλουν τη σιωπή και την υποταγή, ώστε υπό το πέπλο του φόβου και με την κατάχρηση εξουσίας να αποκομίσουν πρόσκαιρο προσωπικό όφελος. Διαβάζουμε μια «απολογία» που μας παραπέμπει τόσο στον Σωκράτη όσο και στον Χριστό, παρά το γεγονός ότι η φιλόσοφος αποκηρύσσει τα θρησκευτικά πρότυπα. Βέβαια, χρειάζεται να διευκρινιστεί ότι η Υπατία αρνείται ξεκάθαρα τις μεθοδεύσεις των εκάστοτε ιερατείων και των αυτόκλητων θεόπνευστων αντιπροσώπων. Και εδώ υπάρχει το κοινό σημείο που αξίζει και να μελετηθεί και να συζητηθεί ευρέως, με ειλικρίνεια και με ανοιχτούς πνευματικούς ορίζοντες.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Ο Γιάννης Διαμαντόπουλος σκηνοθετικά δημιουργεί μια Υπατία όσο πρέπει στιβαρή και όσο πρέπει εύθραυστη, ενώ παράλληλα της δίνει μια χροιά υπερβατικότητας.  Τοποθετεί την ηρωίδα του μέσα στον κύκλο του αίματος και τη διατηρεί όρθια και αλύγιστη μέχρι τέλους. Μέσα από τη διδασκαλία της γλώσσας του σώματος και της εκφοράς του λόγου, η τελευταία προσλαλιά της μεταμορφώνεται σε αμείλικτο «κατηγορώ». Δεν αφήνει την Υπατία του σε καμία της κίνηση και σε καμία της λέξη να φανεί αξιολύπητη και να ικετεύει ταπεινά για τη ζωή της· αντίθετα, φροντίζει να είναι κάθε στιγμή αξιοθαύμαστη και να ορίζει τη ζωή της με αξιοπρέπεια. Περιορίζει τη φυσική της κίνηση, ώστε ο θεατής να επικεντρώνεται στη δύναμη του λόγου της. Το αποτέλεσμα άκρως επιτυχημένο.

Ο Κωνσταντίνος Βερούτης δημιουργεί το απαιτούμενο υπαινικτικό σκηνικό που με το μίνιμουμ των υλικών και των αντικειμένων διαθέτει πληρότητα στοιχείων, ώστε να γίνονται όλες οι νοηματικές διασυνδέσεις και με τις αναφορές του κειμένου και με τη σκηνοθετική οπτική.

Ο Σπυρίδωνας δημιουργεί και τοποθετεί τις πρωτότυπες και υποβλητικές μουσικές του παρεμβάσεις εκεί όπου είναι απολύτως απαραίτητες, συμβαδίζοντας αρμονικά και με εσωτερικότητα με όσα επί σκηνής διαδραματίζονται.

 

Η ερμηνεία:

Η Μέμη Αναστασοπούλου ενσαρκώνει την Υπατία με τον αναμενόμενο δυναμισμό. Αδιαφορώντας για τα δεσμά της και τον προδιαγεγραμμένο θάνατό της, αντιμετωπίζει κατά μέτωπο τους διώκτες της, τους κατονομάζει και δεν διστάζει, έστω και κάτω από αυτές τις συνθήκες, να τους επιτεθεί κατά μέτωπο. Τους κοιτάζει κατάματα και με καθαρό μυαλό απαριθμεί τα ανομήματά τους και τις αυθαίρετες ερμηνείες της πραγματικότητας. Τους προειδοποιεί με κρυστάλλινους συλλογισμούς για το επερχόμενο μέλλον, που δεν μπορεί να είναι αυτό που εκείνοι επιδιώκουν. Το κοφτερό βλέμμα της συμβαδίζει με τον κοφτερό λόγο της και διακρίνεται τόσο για τη στοχαστικότητα όσο και για την καθαρότητά του. Το σώμα της παραμένει ανυπότακτο και μέχρι τέλους αλύγιστο. Είναι μια γυναίκα που αρνείται να μειωθεί ως άνθρωπος, να υποταχθεί στον παραλογισμό, να αρνηθεί τα πιστεύω της. Καταλήγει να είναι μία «εσταυρωμένη» που δεν πρόκειται ούτε να αναστηθεί ούτε να αναληφθεί. Είναι όμως βέβαιο ότι η φθαρτή ύλη μπορεί να κληροδοτήσει τον άφθαρτο λόγο της στην ανθρωπότητα.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για έναν θεατρικό μονόλογο που αξίζει να ιδωθεί όχι μόνο για τη θεατρικότητά του, αλλά σε συνδυασμό με τη θεματολογία του. Η ηρωίδα του έργου, πέρα από τη φυσική της παρουσία, είναι κυρίως φορέας ιδεών. Άρα, χρήζει ιδιαίτερης προσοχής η δύναμη του λόγου.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

Συγγραφέας: Δημήτρης Βαρβαρήγος

Σκηνοθεσία: Γιάννης Διαμαντόπουλος

Ερμηνεία: Μέμη Αναστασοπούλου

Μουσική: Σπυρίδωνας

Σκηνικά: Κωνσταντίνος Βερούτης

Φωτογραφίες: Πάνος Οικονόμου

Υπεύθυνη επικοινωνίας: Άντζυ Νομικού (angienomikou@gmail.com)

Εκτέλεση Παραγωγής: Διεθνής πολιτιστικός σύλλογος «Ορίζων»

Προπώληση εισιτηρίων: ticketservices και στο ταμείο του θεάτρου.

 

Υπατία. Ο μονόλογος μιας ελεύθερης γυναίκας.

• Παραστάσεις: Τρίτη &Τετάρτη 21:15

• Τιμές Εισιτηρίων: γενική είσοδος 12 €, ατέλειες 8 €.

• Η παράσταση είναι κατάλληλη για παιδιά άνω των 14 ετών.

• Παρακαλούμε να βρίσκεστε στο θέατρο τουλάχιστον 20΄ λεπτά νωρίτερα, καθώς μετά την έναρξη της παράστασης δεν θα επιτραπεί η είσοδος σε κανέναν θεατή.

 

Θέατρο Αλκμήνη, Αλκμήνης 8-12, Κάτω Πετράλωνα.

Μετακίνηση: Μετρό, Σταθμός Κεραμεικός.

 

 Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Η "Υπατία" στο fractal

 

"Το μυστικό του παπαγάλου" της Νιόβης Ιωάννου - θεατρική κριτική

 

«Το μυστικό του παπαγάλου» της Νιόβης Ιωάννου

σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αϊβαλιώτη

στο Θέατρο Μικρός Κεραμεικός

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Στη σκηνή του θεάτρου «Μικρός Κεραμεικός» παρακολουθήσαμε τον θεατρικό μονόλογο «Το μυστικό του παπαγάλου», μια βαθιά ανθρώπινη και τραυματική ιστορία γραμμένη από τη Νιόβη Ιωάννου, σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Αϊβαλιώτη και ερμηνεία της Κατερίνας Γκατζόγια.

 

Η υπόθεση:

Η Παρί, μια πρώην ιερόδουλη, ζει πλέον σε ένα διαμέρισμα πολυκατοικίας, έχοντας περιχαρακώσει τον προσωπικό της χώρο μαζί με τον γιο της, τον Ρώσο. Με μια συμπεριφορά που αγγίζει τα όρια του αυτισμού, αρνείται να αλλάξει συνήθειες και συχνά γίνεται ανυπόφορα καταπιεστική απέναντί του· ιδιαίτερα όταν του επαναλαμβάνει ότι πρέπει να παντρευτεί, να «φτιάξει τη ζωή» του.

Μοναδική της φίλη η Φεβρωνία, γνώριμη από τα παλιά και νονά του γιου της, με την οποία επικοινωνεί τηλεφωνικά όχι μόνο για να μιλήσει με κάποιον άνθρωπο, αλλά και για να τη βρίσει όταν δεν της κάνουν αυτά που ακούει. Γιατί η Φεβρωνιά γνωρίζει όλα της τα μυστικά, ίσως και περισσότερα απ’ όσα γνωρίζει η ίδια η Παρί.

Συχνά η ηρωίδα ανακαλεί αποσπασματικά στη μνήμη της κομμάτια από τη ζωή της, συνήθως εμπειρίες τραυματικές, βαθιά χαραγμένες στο κορμί και στην ψυχή της. Από τη σεξουαλική κακοποίηση που υπέστη στην παιδική της ηλικία μέχρι τους ξυλοδαρμούς στα σκληρά χρόνια της πορνείας. Και όταν ο ειρμός των σκέψεών της διακόπτεται από τους ερωτικούς ήχους του συγκάτοικου Άγγλου ζωγράφου παπαγάλων με τη Ρουμάνα σύντροφό του, τότε σταματάει για να τους βρίσει και αυτούς. Ίσως γιατί ξυπνούν θύμησες της σάρκας που παλεύει χρόνια να απωθήσει.

Ενώ, εντελώς παράλογα, επιχειρεί να παντρολογήσει τον γιο της με τη Ρουμάνα, η φίλη της πεθαίνει και ένα τρομακτικό μυστικό έρχεται να της διαλύσει την ήδη ταραγμένη ψυχή της: ο μοναχογιός της έχει ερωτική προτίμηση στο ίδιο φύλο· και μάλιστα στον Άγγλο ζωγράφο.

Πώς θα αντιδράσει στα νέα δεδομένα; Πώς θα αντιμετωπίσει την αλήθεια; Πόσο ακόμα θα καταπιέσει το μοναδικό πλάσμα που λατρεύει; Πόσο μπορεί να αντισταθεί στον ίδιο της τον εαυτό και στην κοσμοθεωρία της; Μπορεί στ’ αλήθεια να αγαπήσει χωρίς όρια και άνευ όρων;  Οι απαντήσεις επί σκηνής για όσους διαθέτουν γερό στομάχι.

 

Ο Δημήτρης Αϊβαλιώτης αναλαμβάνει όχι μόνο τη σκηνοθεσία αλλά και τη συνολική εικόνα της παράστασης. Το κείμενο της Νιόβης Ιωάννου που κρατά στα χέρια του είναι μια βόμβα που χρειάζεται εκείνος να ανάψει το φιτίλι. Αρχικά δημιουργεί πολύ εύστοχα έναν περιορισμένο χώρο με φωτισμό του δαπέδου μέσα στον οποίο κινείται ένα λαβωμένο αγρίμι της ζωής. Επιπλέον, επιλέγει ελάχιστα –τα εντελώς απαραίτητα– αντικείμενα για το σκηνικό. Μια καρέκλα, ένα κρεβάτι και διάσπαρτα σπασμένα τηλέφωνα παλαιού τύπου, με τα οποία ο θεατής οδηγείται στον προφανή συνειρμό και της κατακερματισμένης ψυχής αλλά και της αναχρονιστικής λογικής της ηρωίδας. Εκεί την τοποθετεί και την αφήνει «γυμνή» στα μάτια του κοινού, να πει όσα έχει να πει και να κάνει όσα έχει να κάνει. Να πράξει κατά βούληση εντός των ορίων της και να αντιμετωπίσει μόνη τα επίχειρα των πράξεών της.

 

Η Κατερίνα Γκατζόγια, άλλοτε με έντονες νευρωτικές κινήσεις σαν θηρίο σε κλουβί, άλλοτε θλιβερά παγιδευμένη σε βασανιστικές μνήμες, άλλοτε απολογητική ή συγχωρητική και άλλοτε αγχωμένη με τα ριψοκίνδυνα εγχειρήματά της, ενσαρκώνει τον απαιτητικό ρόλο με ιδιαίτερη πειστικότητα, με τις ψυχολογικές μεταπτώσεις, με τις αιφνιδιαστικές εξάρσεις ή τις στιγμιαίες σιωπές να κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού. Τα σημεία της εξωστρέφειας είναι κραυγές πόνου, ενώ οι λογικοφανείς συλλογισμοί της μοιάζουν με φωνές που θέλει να ακούσει ως επιβεβαίωση των παράλογων αποφάσεών της. Και αν τα όρια υπάρχουν για να επαναπροσδιορίζονται, μάλλον αυτό δεν ισχύει για την Παρί.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για ένα θεατρικό έργο που προσεγγίζει με ευαισθησία και τόλμη όσα καυτά προβλήματα μας αγγίζουν και αντί να επιχειρήσουμε να τα λύσουμε, τα σπρώχνουμε –ως άτομα και ως κοινωνία– κάτω από το χαλί. Και όταν αυτά ξεχειλίσουν, μοιάζουν με ορμητικό χείμαρρο που παρασύρει τα πάντα στο διάβα του. Ένα θεατρικό έργο που καθρεφτίζει την πραγματικότητα και την αλήθεια που διεκδικεί τη θέση της στη ζωή μας.

 

Κείμενο: Νιόβη Ιωάννου

Σκηνοθεσία: Δημήτρης Αϊβαλιώτης

Ερμηνεία: Κατερίνα Κατζόγια

Δραματουργική επεξεργασία, φωτισμοί, σκηνογραφία, μουσική επένδυση: Δημήτρης Αϊβαλιώτης

 

Πληροφορίες

Θέατρο: Μικρός Κεραμεικός, Ευμολπιδών 13, Αθήνα 118 54

Ημέρες & ώρες παραστάσεων: κάθε Δευτέρα 19:00

• Από 26 Ιανουαρίου 2026 έως 2 Μαρτίου 2026

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 2103454831  

Email: mikroskerameikos.gr@gmail.com

 

Τιμές εισιτηρίων:

• Γενική Είσοδος: 13€

• Άνεργοι - Συνταξιούχοι: 10€

• Ατέλειες: 5€

*Η αγορά εκπτωτικού εισιτηρίου, προϋποθέτει την επίδειξη των απαραίτητων δικαιολογητικών στην είσοδο.

 

 Πηγή πρώτης δημοσίευσης: "Το μυστικό του παπαγάλου" στο fractal

Καισαριανές όλου του κόσμου

 

Καισαριανές όλου του κόσμου

Ένα πρωί Πρωτομαγιά

κόκκινος ήλιος αίμα

απ’ τα βλαστάρια η σοδειά

μαλλιά σγουρά, στήθια πλατιά

της λευτεριάς η γέννα.

 

Ένα πρωί Πρωτομαγιά

γιορτάζει ο προδότης

στο βάζο του τριαντάφυλλα

άλικα ροδοπέταλα

της μάνας για τον γιο της.

Ένα πρωί Πρωτομαγιά

άσπρο τοπίο χιόνι

τα χέρια τα ασάλευτα

τα χείλη τα αμίλητα

της Παναγιάς οι πόνοι.

 

Ένα πρωί Πρωτομαγιά

γιορτάζει ο προδότης

μαυροφοριέται η γειτονιά

κατάρες κι αναφιλητά

ψάχνει τον αδελφό της.

Κόκκινο δάκρυ ο αγιασμός μου

Καισαριανές όλου του κόσμου.

Πίνω τη δίψα μου να σβήσω

ποτέ μου δεν θα γονατίσω.

 

Κόκκινο δάκρυ ο στεναγμός μου

στις θάλασσες του κάτω κόσμου.

Δεν κάνω ούτε βήμα πίσω

κι από το χώμα θα γυρίσω.

© Δημήτρης Φιλελές

 

Το ποίημα περιλαμβάνεται στην πρώτη μου ποιητική συλλογή «Μυθ...ιστόρημα» (Εκδόσεις Απόπειρα, 2017).

Το ποίημα έχει μελοποιηθεί από τον εκλεκτό φίλο μουσικό Γιώργο Αναστασόπουλο, αλλά παραμένει μέχρι σήμερα ακυκλοφόρητο. Προσεχώς ίσως...

Η Γυναίκα της Ζάκυθος και άλλες αιώνιες μνήμες

 

Η Γυναίκα της Ζάκυθος και άλλες αιώνιες μνήμες

Ένα ιδιαίτερο θεατρικό αναλόγιο

σε κείμενα Διονύσιου Σολωμού και όχι μόνο

στο ιστορικό αθηναϊκό καφενείο «Ο Σωκράτης»

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Όπου και να σας βρίσκει το κακό, αδελφοί,

όπου και να θολώνει ο νους σας,

μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό και

μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη...

(Οδυσσέας Ελύτης, «Το Άξιον εστί, ΙΑ΄)

 

Αν και ο Διονύσιος Σολωμός είναι ο εθνικός μας ποιητής, δυστυχώς, πέραν των μελοποιημένων στροφών του Εθνικού μας Ύμνου από τον Νικόλαο Μάντζαρο, ελάχιστο μέρος του έργου του έχει μελετηθεί, έχει κατανοηθεί και έχει εκτιμηθεί από την πλειονότητα των Ελλήνων.

Η απόπειρα, λοιπόν, της ομάδας Κινητήρας να εξοικειώσει το κοινό με το έργο του μεγάλου μας ποιητή φαντάζει –και είναι– σαν ογκόλιθος που πρέπει να σηκώσει το βάρος του και να το μεταφέρει σε ώτα ευήκοα και καρδιές ανοιχτές και καθαρές. Επειδή αυτό ακριβώς είναι το πνεύμα από το οποίο διακατεχόταν ο Σολωμός και αυτή η αίσθηση διατρέχει το σύνολο του ποιητικού του έργου.

Επιπλέον, η επιλογή χώρων παρουσίασης που δεν είναι αμιγώς θεατρικοί για την παρουσίαση του έργου, απαιτεί την ευλαβική προσήλωση των θεατών–ακροατών, ώστε να αισθανθούν τη συγκινησιακή φόρτιση του λόγου του ποιητή και το βαθύτερο νόημα κάθε λέξης που έχει χρησιμοποιήσει και έχει τοποθετήσει σε συγκεκριμένη θέση. Επειδή ο Σολωμός θεωρούσε υποχρέωσή του να παιδεύει τον στίχο μέχρι να φτάσει, ύστερα από πολύ κόπο, στο ποθητό νόημα. Ήταν στ’ αλήθεια γι’ αυτόν αγώνας ζωής που του κόστισε τον (ατυχή επί της ουσίας) χαρακτηρισμό των έργων του ως ημιτελών. Είναι βέβαιο ότι και άλλη μια ζωή να ζούσε ο δημιουργός, τα έργα του και πάλι ημιτελή θα ήταν, καθώς η εσωτερική αγωνία του για την τελειότητα ποτέ δεν θα καθησυχαζόταν.

Με τις σκέψεις αυτές παρακολουθήσαμε το θεατρικό αναλόγιο «Η Γυναίκα της Ζάκυθος και άλλες αιώνιες μνήμες», όπως το οραματίστηκε σκηνοθετικά η Αντιγόνη Γύρα και το ερμήνευσαν ως κατάθεση ψυχής η Αλίκη Αβδελοπούλου και ο Δημήτρης Αγοράς.

Ο πυρήνας του θεατρικού αφηγήματος ήταν «Η Γυναίκα της Ζάκυθος», το ποίημα του Σολωμού στο οποίο σχολιάζεται με τρόπο περιφρονητικό, ειρωνικό και ιδιαίτερα καυστικό η στάση μιας δύσμορφης και κακόψυχης γυναίκας που όχι μόνο αρνείται να βοηθήσει τις ξεριζωμένες Μεσολογγίτισσες που ζητιανεύουν, αλλά τις κακολογεί που δεν υποτάχτηκαν στη μοίρα τους και αγωνίστηκαν –σε πολλές περιπτώσεις ισάξια με τους άντρες– για να απαλλαγούν από τον ζυγό του κατακτητή.

Εμβόλιμα όμως συμβαίνει ένας ανατριχιαστικός παραλληλισμός, καθώς το μακρινό ιστορικό παρελθόν συνδέεται άρρηκτα με το παρόν και με ηχητικά ντοκουμέντα που αποκαλύπτουν παρόμοια στάση ανθρώπων τη στιγμή που η θάλασσα ξεβράζει στα νησιά του Αιγαίου ζωντανά και νεκρά κορμιά προσφύγων κάθε ηλικίας.

Και η σκέψη δεν μπορεί παρά να κάνει τη διασύνδεση με την στροφή από τον «Ύμνον εις την ελευθερίαν», όπου ο ποιητής αναφέρεται στη στάση των υποτιθέμενων φίλων όταν τους έχουμε ανάγκη: «Μοναχή τον δρόμο επήρες / εξανάλθες μοναχή, / δεν είν’ εύκολες οι θύρες, / εάν η χρεία τες κουρταλεί».

Το κεντρικό αφήγημα εμπλουτίζεται με δυο ακόμα σημαντικές συγχωνεύσεις από το ποιητικό έργο του Σολωμού, που με ιδιαίτερη λεπτότητα τοποθετούνται στη ροή του λόγου.

Πρόκειται για αποσπάσματα από το έργο «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», στο οποίο ο ποιητής δονείται από το μεγαλείο της ψυχής των Μεσολογγιτών που παραμένει ελεύθερη παρά τις κακουχίες και την εξοντωτική πείνα και τους οδηγεί σε πράξεις αξεπέραστου ηρωισμού. Είναι προφανής και εδώ η έμμεση αναφορά εκ μέρους των συντελεστών στην αξιοπρέπεια των ανθρώπων που σήμερα βασανίζονται, αλλά δεν εγκαταλείπουν τη μάχη και δεν παραιτούνται από το δικαίωμά τους στη ζωή.

Η επόμενη, εξίσου σημαντική, συγχώνευση προέρχεται από τη «Φαρμακωμένη», που έγραψε ο Σολωμός για την αποκατάσταση της μνήμης και της τιμής της φίλης του Μαρίας Παπαγεωργοπούλου, που κατηγορήθηκε για ερωτική σχέση με έναν παντρεμένο και αυτοκτόνησε επειδή δεν άντεξε την κοινωνική κατακραυγή. Εδώ γίνεται μια μετάβαση από τη γενική αναφορά στην προσωπική μνήμη, καθώς οι ερμηνευτές αναφέρονται σε προσωπικές ιστορίες που έχουν συνταράξει την ψυχή τους. Πρόκειται για μια πτυχή που αγγίζει όλους μας, μιας και ο δυσμενής, αβάσιμος και κακεντρεχής σχολιασμός είναι μια ακόμα πληγή της ανερμάτιστης εποχής μας.

Έτσι, μέσα από τη ροή της αφήγησης, το παρελθόν και το παρόν συναντιούνται και συνενώνονται, ταυτίζονται εννοιολογικά και αναδύονται οι κοινές αναζητήσεις που ακόμα ταλανίζουν το ανθρώπινο γένος, που ακόμα δεν εννοεί να αντιληφθεί ότι η νοητή γραμμή που χωρίζει την ευτυχία από τη δυστυχία έχει πάχος πολύ λεπτότερο από εκείνο της κλωστής· και πως δεν μπορούμε να αισθανόμαστε ευτυχείς όταν οι συνάνθρωποί μας δυστυχούν.

Οι ερμηνευτές του συγκεκριμένου θεατρικού αναλογίου δεν περιορίστηκαν στην τυπική ανάγνωση των κειμένων, αλλά προχώρησαν και σε εγκρατή υποκριτική, σε μεταξύ τους σαρκαστικό διάλογο, σε διαπροσωπικές αναφορές, αλλά και σε κίνηση μέσα στον χώρο. Με τον τρόπο αυτό επιχειρήθηκε (και επιτεύχθηκε) μια ουσιώδης επικοινωνία με τους θαμώνες–θεατές και μια εξοικείωση με την ιδιαίτερα εκφραστική εκφορά του λόγου του ποιητή.

Κορυφαία στιγμή, κατά την κρίση του γράφοντος, υπήρξε η ερμηνεία του τραγουδιού αφιερωμένου στον Μάρκο Μπότσαρη, όπου ο συγκινητικός φωνητικός λυγμός της Αλίκης Αβδελοπούλου συνοδεύτηκε από τη συναρπαστική σωματική ερμηνεία του Δημήτρη Αγορά και δικαίως απέσπασαν το θερμό και αυθόρμητο χειροκρότημα του κοινού.

Όσοι αγαπούν το θεατρικό αναλόγιο ή θέλουν για πρώτη φορά να έρθουν σε επαφή με αυτό, αλλά και όσοι αναζητούν κάτι εντελώς διαφορετικό και άκρως αφυπνιστικό, αξίζει να παρακολουθήσουν αυτό το ποιοτικό εγχείρημα. Για πληρέστερη κατανόηση του θεάματος προτείνεται η προηγούμενη επαφή των θεατών τουλάχιστον με την περιληπτική γνώση των συγκεκριμένων έργων του ποιητή. 

 

Η ταυτότητα παράστασης:

Σκηνοθετική-Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Αντιγόνη Γύρα

Ερμηνεύουν: Αλίκη Αβδελοπούλου & Δημήτρης Αγοράς

Μουσική Επιμέλεια: Αλίκη Αβδελοπούλου

Πρωτότυπη Μουσική: Anser

Αιώνιες Μνήμες/ Κείμενο: Δήμητρα Ζαγορά

Ακούγεται η φωνή του Κωνσταντίνου Πουλή, δημοσιογράφου του Press Project, σε δικό του κείμενο

Βοηθός Σκηνοθέτη: Ελένη Αγορά

Φωτογραφίες: Σάκης Ψαρρός & Φάνης Παυλόπουλος

Τρέιλερ: Στέφανος Κοσμίδης

Social media: Τζίνα Κυρούση

Γραφιστική επιμέλεια: Νάντια Αργυροπούλου & Ελένη Γύρα

Οργάνωση Παραγωγής: Κινητήρας

Επικοινωνία: Γιώτα Δημητριάδη

 

Teaser: Η Γυναίκα της Ζάκυθος - teaser 2026

 Καφενείο «Ο Σωκράτης» Χίου 42, Πλατεία Αγίου Παύλου (5΄λεπτά από το μετρό Μεταξουργείο)

Από 6 Φεβρουαρίου κάθε Παρασκευή στις 21:00 – Διάρκεια: 65’

Ώρα προσέλευσης: 20.15-20.30 για το σερβίρισμα

Ώρα έναρξης: 21.00

Είσοδος: 15€ / 10€ για ανέργ@, φοιτητ@, 65+, ΑμεΑ*

Προπώληση: Η Γυναίκα της Ζάκυθος κι άλλες αιώνιες μνήμες | Εισιτήρια online! | More.com

*Ο χώρος είναι προσβάσιμος σε ΑμεΑ αλλά δεν διατίθεται τουαλέτα ΑμεΑ.

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Η Γυναίκα της Ζάκυθος στο fractal

 

Η «Λοκαντιέρα» του Κάρλο Γκολντόνι

 

Η «Λοκαντιέρα» του Κάρλο Γκολντόνι

σε διασκευή και σκηνοθεσία του Γιάννη Κακλέα

και μουσική του Δημήτρη Παπαδημητρίου

στο Θέατρο Τέχνης – Σκηνή Φρυνίχου ( Πλάκα)

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Η αριστουργηματική κωμωδία του Κάρλο Γκολντόνι  γράφτηκε και ανέβηκε ως θεατρική παράσταση στα μέσα του 18^ου αιώνα, σε μια εποχή που η χειραφέτηση της γυναίκας και το δικαίωμά της στη ζωή και τον έρωτα ήταν κάτι που σε κοινωνικό επίπεδο έμοιαζε με «απαγορευμένο καρπό». Ωστόσο, το κύμα του Διαφωτισμού που είχε αρχίσει να εξαπλώνεται στην Ευρώπη και τα φωτισμένα μυαλά που διέδιδαν τις ιδέες του στην πράξη, είχαν ρίξει τον πρώτο δυνατό σπόρο. Ο συγγραφέας, πάντα πρωτοπόρος, τολμά να θίξει ζητήματα που η κοινωνία της εποχής αμφιταλαντεύεται αν πρέπει να τα αγγίξει και πολύ περισσότερο να αποδεχθεί. Όμως παρά τις αντίξοες συνθήκες, το ειδικό βάρος του έργου και η έντονη κοινωνική του διάσταση το έκαναν  αγαπητό στο κοινό όχι μόνο της εποχής του αλλά μέχρι σήμερα. Κάτι ήξερε ο Γκολντόνι...

 

Η υπόθεση:

Η Μιραντολίνα, ιδιοκτήτρια πανδοχείου (λοκαντιέρα) που το φέρνει βόλτα με τη βοήθεια του υπηρέτη της, του Φαμπρίτσιο, είναι μια γυναίκα ανεξάρτητη αλλά και δαιμόνια. Αρνείται την υποταγή στις επιθυμίες των άλλων, ενώ παράλληλα αρέσκεται στις φιλοφρονήσεις και στα ερωτικά παιχνιδίσματα των αντρών, αρκεί να πηγαίνει καλά η επιχείρησή της και να εξοικονομεί τα προς το ζην.

Δυο πελάτες της, ο μαρκήσιος του Φορλιπόπολι και ο κόμης της Αλμπαφιορίτα, την πολιορκούν και της προσφέρουν δώρα με απώτερο σκοπό κάποτε να ενδώσει στα ερωτικά τους καλέσματα. Σ’ εκείνη όμως αρέσει να παίζει, να δίνει μάταιες ελπίδες, αλλά και να απολαμβάνει την υποταγή όσων την ορέγονται. Και ενώ δέχεται ευγενικά τα δώρα τους, διαρκώς τους αφήνει σε μια μάταιη αναμονή.

Διαφορετική περίπτωση όμως είναι ο ιππότης Ρομπέρτο Ριπαφράττα, που όχι μόνο έχει προσβλητική συμπεριφορά απέναντί της, αλλά δηλώνει φανερά τον μισογυνισμό του και διατυμπανίζει την απέχθειά του για τον έρωτα. Τότε εκείνη πεισμώνει και βάζει σε εφαρμογή το πανούργο σχέδιο όχι μόνο της υποταγής του, αλλά και του εξευτελισμού του, αν δεν παραδεχθεί φανερά τα αισθήματά του.

Στο ερωτικό γαϊτανάκι προστίθενται δυο θεατρίνες, η Ορτένσια και η Ντετζάνιρα, που επισκέπτονται ξαφνικά το πανδοχείο και αμέσως η Μιραντολίνα αντιλαμβάνεται ότι δεν είναι οι αρχόντισσες τις οποίες προσποιούνται· ένα ακόμα δείγμα της διορατικότητάς της αλλά και της πρόθεσής της να δημιουργεί ακραίες καταστάσεις για να πετύχει τους στόχους της.  

Με διάφορά τερτίπια προσεγγίζει τον ιππότη, τον χειρίζεται μέσα από τα δικά του λόγια και τις απόψεις του, τον οδηγεί με μελετημένα αργά βήματα στην αγκαλιά της και τελικά τον ξελογιάζει. Και όταν τον βλέπει να γονατίζει μπροστά της ψυχικά και σωματικά, του δίνει τη χαριστική βολή. Διαβλέποντας τα αρνητικά στοιχεία του χαρακτήρα που αρνείται να εγκαταλείψει για χάρη της, του επιστρέφει τα πανάκριβα δώρα και συνειδητά παίρνει τη σωστή γι’ αυτήν απόφαση.

Επιλέγει να δέσει τη ζωή της με τον ευγενικό, καρτερικό και πιστό Φαμπρίτσιο, εξασφαλίζοντας όχι μόνο την προσωπική της ευτυχία αλλά και την επαγγελματική της σταθερότητα.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Ο Γιάννης Κακλέας, με μεγάλη εμπειρία και ευρύτητα και βάθος γνώσης του θεάτρου, επιλέγει διόλου τυχαία το πρωτοποριακό θεατρικό έργο του Γκολντόνι, άριστα μεταφρασμένο από την Αγαθή Δημητρούκα. Διαθέτει σκηνοθετική οπτική με επιλεκτική ματιά που παραλληλίζεται με τη χρήση ενός ευρυγώνιου φωτογραφικού φακού. Στο κέντρο του, στην αιχμή του δόρατος, βρίσκεται το κωμικό στοιχείο· γιατί ζωή χωρίς γέλιο δεν νοείται. Και είναι αυτό το πιο ισχυρό όπλο στη φαρέτρα του για να προσελκύσει το ενδιαφέρον των θεατών. Στο ίδιο όμως οπτικό και νοητικό πεδίο κινούνται όλοι οι κοινωνικοί συμβολισμοί που κάθε χαρακτήρας του έργου αντιπροσωπεύει: το πάθος για τη φήμη ή το χρήμα (ή και τα δύο μαζί), η αμέριμνη ροπή προς το εφήμερο, η σταθερότητα ή η αστάθεια υπό αντίξοες συνθήκες, η αλαζονεία και η υπεροψία, ο φόβος της εξωτερίκευσης των συναισθημάτων, η άρνηση της άνευ όρων υποταγής, η επιδίωξη της ισοτιμίας και του αμοιβαίου σεβασμού, η αγάπη για την ελευθερία με κάθε κόστος. Ο σκηνοθέτης με σταθερό βήμα και σωστά υπολογισμένες δόσεις φωτίζει όλες τις ανθρώπινες πτυχές, προσφέροντας στο κοινό μαζί με το γέλιο και άφθονη τροφή για σκέψη στην τρέχουσα κοινωνική συγκυρία.

Άξιος βοηθός στο σκηνοθετικό του εγχείρημα ο Γιώργος Ψαρράκος.

Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου επωμίζεται την ευθύνη της διαρκούς συνομιλίας της μουσικής με την επιμέρους σκηνική θεματολογία. Οι εμπνεύσεις του ρέουν σαν ορμητικό ποτάμι, καθώς κατορθώνει να συνταιριάξει διαφορετικές υφολογικά και χρονικά προσεγγίσεις σε μία έννοια εικόνα. Τρυφερές μελωδίες συνυπάρχουν με τις πρόσφατες «ένδοξες» δεκαετίες της ιταλικής μουσικής, αλλά και με τα ραπ ακούσματα κατά τη διάρκεια της παράστασης. Και όλα αυτά μαζί όχι μόνο δεν ξενίζουν, αλλά δημιουργούν ένα αξεχώριστο σύνολο μουσικών και φωνητικών ερμηνειών που συναρπάζουν το κοινό. Οι παρεμβολές των τραγουδιών αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του όλου, επιβεβαιώνοντας όχι μόνο την αναγκαιότητα της ύπαρξής τους,  αλλά και τη λειτουργικότητά τους για τον εμπλουτισμό και την υποκίνηση της επί σκηνής δράσης. Ένα επιπλέον ατού η ζωντανή απόδοση της μουσικής από το άριστα κουρδισμένο κουαρτέτο υπό τη διεύθυνση του Ανδρέα Κουρέτα.

Αξιοθαύμαστες είναι οι στιχουργικές δημιουργίες της Μαρίας Αλημίση και της Βερόνικας Δαβάκη, οι οποίες ταυτίζονται πλήρως με την πλοκή, την ένταση των επιμέρους σκηνών και τα μηνύματα που διαρκώς περνούν στο κοινό.

Η Ηλένια Δουλαδίρη επιμελείται τα πλούσια και εντυπωσιακά σκηνικά μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, συμβάλλοντας στην ατμόσφαιρα της πολυτέλειας και της ευμάρειας που επικρατεί. Βοηθός της στο απαιτητικό έργο η Ιωάννα Καλαβρή. Επιπλέον, οι άριστες και ποικίλες ενδυματολογικές της επιλογές προσφέρουν την απαιτούμενη λάμψη για μια τέτοια παράσταση.  

Η χορογραφία της Στεφανίας Σωτηροπούλου χαρακτηρίζεται από δυναμισμό και ζωντάνια, ανεβάζει τη διάθεση, υποκινεί την ευθυμία που απλώνεται στην αίθουσα και προδιαθέτει εξαρχής για μια γιορταστική βραδιά γεμάτη κέφι.

Οι φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου συμπλέουν με τη συχνή εναλλαγή των ρυθμών επί σκηνής, με τη γρήγορη πλοκή, αλλά και με τις ψυχικές διακυμάνσεις των χαρακτήρων του έργου.

 

Οι ερμηνείες:

Η Βερόνικα Δαβάκη, ως Λοκαντιέρα (Μιραντολίνα), εκμεταλλεύεται στο έπακρο τις υποκριτικές και φωνητικές της δυνατότητες, προσφέροντας στο κοινό στιγμές ξεχωριστής ευχαρίστησης. Κάθε βλέμμα, κάθε αλλαγή στάσης του σώματος, κάθε ανάλαφρη κίνηση των χεριών της αναδίδει τα συναισθήματα από τα οποία διακατέχεται. Τρυφερότητα ανάμεικτη με αποφασιστικότητα, επιτηδειότητα ανάμεικτη με έντονη ερωτική επιθυμία, αλλά και αδιαπραγμάτευτη ως προς την  ανεξαρτησία και την ελευθερία της. Και όταν ερμηνεύει τα τραγούδια της παράστασης (ελληνικά και ιταλικά), οδηγεί το κοινό σε ενθουσιώδη χειροκροτήματα.

Ο Ιβάν Σβιτάιλο, ως ιππότης Ρομπέρτο Ριπαφράττα, είναι η ενσάρκωση της αλαζονείας και του μισογυνισμού, τουλάχιστον επιφανειακά. Στιβαρός και ευθυτενής, άκαμπτος στις απόψεις του και αδιάφορα προσβλητικός, πειστικά εκρηκτικός, υπερόπτης και αμετάπειστος, ίσως επειδή διακατέχεται από τον ενδόμυχο φόβο της πιθανής προδοσίας των συναισθημάτων του. Και όταν αποδέχεται την πραγματικότητα της ραγισμένης καρδιάς του, τότε γίνεται βαθιά ανθρώπινος.

Ο Αλέξανδρος Ζουριδάκης, ως μαρκήσιος του Φορλιπόπολι, είναι η επιτομή του ξεπεσμένου αριστοκράτη, που με τεχνάσματα αποκρύπτει την πραγματικότητα, ενώ παράλληλα δεν παύει να ερωτεύεται και να ελπίζει. Οι χαρακτηριστικές χειρονομίες, η εκφραστικότητα του προσώπου,  έντονη σωματική κινητικότητα και η εκφορά του λόγου σκορπίζουν άφθονο  γέλιο.

Ο Ντίνος Ποντικόπουλος, ως κόμης της Αλμπαφιορίτα, κάτοχος ενός αγορασμένου τίτλου ευγενείας και αποτυχών εραστής, επιδεικτικά πιστός στη δύναμη του χρήματος, δεν απογοητεύεται από τις αποτυχίες και εύκολα αλλάζει πορεία πλεύσης. Πέραν της αβίαστης κωμικότητας, εύκολα μεταμορφώνεται σε έναν αμετανόητο και αξιολάτρευτο γλεντζέ και λάτρη του ποδόγυρου, έτοιμο να ρουφήξει τη ζωή ως την τελευταία της σταγόνα.

Ο Σαμψών Φύτρος, ως Φαμπρίτσιο, είναι ο παντεπόπτης βοηθός αλλά και ο φύλακας άγγελος της Μιραντολίνα. Ελέγχει τους χώρους και τους ανθρώπους, παραμένοντας πάντα σε χαμηλούς τόνους, συγκαταβατικός και αφοσιωμένος. Βρίσκεται σταθερά στο πλευρό της, της προσφέρει ασφάλεια και είναι πρόθυμος να ικανοποιήσει τις επιθυμίες της.

Το αχώριστο δίδυμο των απένταρων ηθοποιών,  της Βάσιας Λακουμέντα (Ορτένσια) και της Μάιρας Γραβάνη (Ντετζάνιρα), που παριστάνουν τη βαρόνη και την κόμισσα αντίστοιχα, προσφέρουν από κοινού τον εύθυμο τόνο, χορεύουν ρυθμικά, τραγουδούν νοσταλγικά και επιχειρούν με χαριτωμένη πονηρία να γευτούν έστω λίγο από τον γλυκό καρπό του πλούτου, αμέριμνες και πρόθυμες να προσφέρουν το ποθητό από τους άντρες αντάλλαγμα.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μια κωμωδία που ενώ χαροποιεί ιδιαίτερα το κοινό, ταυτόχρονα θίγει σοβαρά κοινωνικά ζητήματα που αποτελούν διαχρονικά προβλήματα. Χωρίς οι θεατές να αισθάνονται το βάρος ενός ακόμα δράματος ή του διδακτισμού, μπορούν να απολαύσουν μια καθ’ όλα άψογη θεατρική παράσταση, να ψυχαγωγηθούν και να αντιληφθούν τους χαρακτήρες στην πραγματική τους διάσταση με τα προτερήματα αλλά και τις αδυναμίες τους.

Οι θεατρόφιλοι ας σπεύσουν. Θα βιώσουν μια λαμπερή θεατρική βραδιά που θα τους μείνει αξέχαστη.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

Μετάφραση: Αγαθή Δημητρούκα

Σκηνοθεσία-Δραματουργική επεξεργασία: Γιάννης Κακλέας

Πρωτότυπη μουσική σύνθεση και ενορχήστρωση: Δημήτρης Παπαδημητρίου

Σκηνικά-Κοστούμια: Ηλένια  Δουλαδίρη

Χορογραφία: Στεφανία Σωτηροπούλου

Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου

Υπεύθυνος Ήχου : Γιάννης Λαμπρόπουλος

Βοηθός Σκηνοθέτη: Γιώργος Ψαρράκος

 Βοηθός σκηνογράφου: Ιωάννα Καλαβρή

Οργάνωση Παραγωγής : Κωνσταντίνος Σαγιάς

Συντονισμός Παραγωγής : Κωνσταντίνα Τζιλίρα

Διεύθυνση Παραγωγής για το Ελληνικό Σχέδιο: Τηλέμαχος Κρεβάικας

Διεύθυνση Ορχήστρας: Ανδρέας Κουρέτας

Ορχήστρα Θεάτρου: Τριμελής ορχήστρα

Εκτέλεση Παραγωγής: Gg Productions

Παραγωγή : Ελληνικό Σχέδιο – Θέατρο  Τέχνης Καρόλου Κούν – VD Arts- Artinfo.gr

Επικοινωνία: Γιώτα Δημητριάδη

 

Ερμηνεύουν οι ηθοποιοί:

Βερόνικα Δαβάκη, Ιβάν Σβιτάιλο, Αλέξανδρος Ζουριδάκης,

Βάσια Λακουμέντα, Ντίνος Ποντικόπουλος, Σαμψών Φύτρος,

Μάϊρα Γραβάνη

 

Ορχήστρα Θεάτρου:

Πιάνο / keyboards: Ανδρέας Κουρέτας

Βιολί: Μιχάλης Βρέττας

Κιθάρα: Βαγγέλης Ντουμανάς

Drums / Κρουστά: Ηλίας Σαμαρτζής

 

Ημέρες και ώρες παραστάσεων:
Από 5 Φεβρουαρίου 2026

Τετάρτη & Κυριακή: 19:00, Πέμπτη & Παρασκευή: 21:00
Σάββατο: 18:00 | 21:00
 

Διάρκεια: 90΄ λεπτά

 

Τιμές εισιτηρίων:

Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή & απόγευμα Σαββάτου

Α Ζώνη: 25€ /Β Ζώνη: 18€ / 16€ μειωμένο /Γ Ζώνη: 16€ / 14€ μειωμένο /Μειωμένης ορατότητας 12€

Σάββατο 21:00 και Κυριακή 19:00

Α Ζώνη: 28€/ Β Ζώνη: 20€ / 18€ μειωμένο /Γ Ζώνη: 16€ / 14€ μειωμένο /Μειωμένης ορατότητας 12€

 

Προπώληση: Ticketservises & στα ταμεία του Θεάτρου

«Locandiera» του Κάρλο Γκολντόνι :: TicketServices.gr

Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν, Σκηνή Φρυνίχου
Φρυνίχου 14, Πλάκα, 105 58

(5 λεπτά από τη στάση του Μετρό Ακρόπολη)

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Η «Λοκαντιέρα» του Κάρλο Γκολντόνι στο fractal