Το μεγάλο μας τσίρκο - θεατρική κριτική

 

«Το Μεγάλο μας Τσίρκο»

του Ιάκωβου Καμπανέλλη και του Σταύρου Ξαρχάκου

σε σκηνοθεσία Πέτρου Ζούλια

στο «Θέατρον» - Κέντρο Πολιτισµού «Ελληνικός Κόσµος»

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Πενήντα και πλέον χρόνια μετά την πρώτη εμβληματική παράσταση (στο θέατρο «Αθήναιον» στις 22 Ιουνίου 1973), «Το Μεγάλο μας Τσίρκο» επέστρεψε φέτος στη θεατρική σκηνή του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού ως σύγχρονο επιθεωρησιακό υπερθέαμα με τη σκηνοθετική υπογραφή του Πέτρου Ζούλια.

 

Εισαγωγικά & υπόθεση:

Η θεατρική έμπνευση του αείμνηστου Ιάκωβου Καμπανέλλη ήταν η αναδρομή στην ελληνική ιστορική πραγματικότητα με συμβολικό σημείο εκκίνησης το μυθολογικό αφήγημα του Κρόνου που καταβροχθίζει τα παιδιά του. Έτσι βλέπει ο συγγραφέας την Ελλάδα, καθώς αφηγείται σημαντικούς σταθμούς της ιστορίας της, με την επαναλαμβανόμενη διχόνοια να μας οδηγεί από την περήφανη άνοδο στην τραγική πτώση. Έχοντας, ως φαίνεται, κατά νου το τετράστιχο του εθνικού μας ποιητή (Η Διχόνοια που βαστάει/ ένα σκήπτρο η δολερή·/ καθενός χαμογελάει,/ πάρ’ το, λέγοντας, και συ), ο συγγραφέας εστιάζει στην πληγή του αλληλοσπαραγμού μέσα από ιστορικά συμβάντα. Δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στην επανάσταση του ’21, στη Βαυαροκρατία, στο μαύρο ’97, στον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο, στη Μικρασιατική Καταστροφή, στον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο και στον αδελφοκτόνο Εμφύλιο, διατυπώνει την άποψη πως η ιστορία επαναλαμβάνεται άλλοτε ως τραγωδία και άλλοτε ως φάρσα, με τις «προστάτιδες» δυνάμεις να μας χρησιμοποιούν ως αυτοκτονικά πιόνια στη σκακιέρα τους, αφού εμείς αδυνατούμε να ομονοήσουμε. Και ενώ η Ελλάδα ζει και βασιλεύει διά μέσου των αιώνων, οι Έλληνες πεθαίνουν καθημερινά.

Η αφηγηματική διαδρομή συνοδεύεται από τραγούδια που εναλλάσσονται με τα επί σκηνής δρώμενα· τραγούδια που πέρασαν -και αυτά- στην ιστορία, σε μουσική Σταύρου Ξαρχάκου και πρώτη ερμηνεία του αλησμόνητου Νίκου Ξυλούρη.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Ο Πέτρος Ζούλιας, λοιπόν, αναλαμβάνει το βαρύ φορτίο της επαναφοράς στο προσκήνιο ενός πρωτόγνωρου θεατρικού εγχειρήματος για τους καημούς της Ρωμιοσύνης. Και το πρώτο ερώτημα που ίσως γεννάται σε πολλούς σχετίζεται με τη σκοπιμότητα της ανα-παράστασης. Θεωρούμε ότι σε μια εποχή γενικότερης απαξίωσης, απουσίας συλλογικής μνήμης και αποπολιτικοποίησης, υπάρχει λόγος σοβαρός. Γιατί με μεγάλη επιδεξιότητα χειρισμών και απόλυτο σεβασμό στην αρχική εικόνα, στήνεται ένα σκηνικό λαϊκής επιθεώρησης όπου ξεδιπλώνεται ένα λαϊκό πανηγύρι με τους ήρωες κάθε εποχής να μας οδηγούν από το χαμόγελο στο δράμα και αντίστροφα. Και επειδή ο Έλληνας δεν χάνει ποτέ την αισιοδοξία του, ακόμα και όταν θρηνεί σπαρακτικά ή πεθαίνει της πείνας, ο Καραγκιόζης είναι πάντα παρών για να σκορπίσει θυμόσοφο γέλιο.

Με σύντομες επίκαιρες προσθήκες που δεν αλλοιώνουν την αρχική ιδέα (θεωρούμε ότι χρειάζονταν περισσότερες και αιχμηρότερες αναφορές δεδομένων των συνθηκών που επικρατούν σε μικρή και μεγάλη κλίμακα), διατηρείται η ισορροπία ως προς το αρχικό σχήμα. Η σκηνική αποτύπωση, άλλοτε με δραματικές κορυφώσεις και άλλοτε με πικρό χαμόγελο, στοχεύει σχεδόν αποκλειστικά στη διέγερση του συναισθήματος του κοινού αλλά και της συναίσθησης της πραγματικότητας. Ωστόσο, διαρκώς γίνεται υποδόρια επίκληση της λογικής, καθώς η συγκεκριμένη παράσταση είναι πάνω απ’ όλα πολιτική πράξη. Σημειώνουμε το άκρως συγκινητικό φινάλε.

Ευεργετική για τη ροή της παράστασης, κάτω από την τέντα του τσίρκου, η επινόηση της τροχήλατης άμαξας με τις πολλαπλές μεταμορφώσεις, αλλά και το πλοίο που φέρνει τον Όθωνα στην Ελλάδα από την υπεύθυνη για τα εντυπωσιακά και λειτουργικά σκηνικά Μαρία Φιλίππου.

Οι πολυάριθμες και επιτυχημένες ενδυματολογικές επιλογές του Νίκου Χαρλαύτη παραπέμπουν με αμεσότητα όχι μόνο στην αντίστοιχη χρονική περίοδο αλλά και στους ταξικούς της διαχωρισμούς.

Η άψογη χορογραφική διδασκαλία του Φώτη Διαμαντόπουλου έχει δημιουργήσει ένα άριστο και ευδιάκριτο σύνολο που λειτουργεί όπως ένα ρολόι ακριβείας.

Οι φωτισμοί της Μελίνας Μάσχα είναι ο αφανής αλλά τόσο εύγλωττος παράγοντας που συμβάλλει στη μέγιστη ανάδειξη όσων διαδραματίζονται επί σκηνής. Οι επιλογές και οι εναλλαγές των χρωμάτων ρέουν παράλληλα με τα συναισθήματα των ηρώων και διαχέονται μέχρι και το έσχατο σημείο της αίθουσας.

Ο Κάρολος Πορφύρης συμμετέχει καθοριστικά στη δημιουργία του άρτιου σκηνικού υπόβαθρου, αλλά η έμπνευσή του στην καταστροφή της Σμύρνης είναι κυριολεκτικά ανατριχιαστική.

Σημαντική η συμβολή του Τάσου Κώνστα ως συμβούλου Θεάτρου Σκιών, ο οποίος δημιουργεί έναν αξιοθαύμαστο Καραγκιόζη και αξιοσημείωτες τρισδιάστατες φιγούρες του μπερντέ.

Με την πολυμελή ορχήστρα επί σκηνής, ο Νεοκλής Νεοφυτίδης με την άριστη μουσική διδασκαλία του δομεί ένα συμπαγές μουσικό σύνολο που δονεί με τις νότες του τις πιο ευαίσθητες χορδές του κοινού.

 

Οι ερμηνείες:

Ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος είναι ο κινητήριος μοχλός της παράστασης. Από την πρώτη στιγμή που εμφανίζεται στη σκηνή δημιουργεί μια πηγαία επικοινωνία με το κοινό, ανοίγει έναν δίαυλο και παίρνει τους θεατές από το χέρι για να τους κάνει κοινωνούς των μεγάλων πληγών αλλά και των μεγάλων προσδοκιών μας. Με αξιοθαύμαστη σταθερότητα, αντοχή, αλλά και υποκριτική δυναμική υπηρετεί πιστά τον ρόλο, κρατά το κοινό σε διαρκή εγρήγορση, ξέρει και θέλει να γίνεται ο άνθρωπος του, να μιλάει μαζί του με ειλικρίνεια και αυθορμητισμό, να του δείχνει πως όσα συμβαίνουν στη σκηνή είναι ίδια με εκείνα που συμβαίνουν μέσα του. Παράλληλα, τολμά να εκτεθεί (και δικαίως να χειροκροτηθεί) ερμηνεύοντας με δωρική λιτότητα τραγούδια της παράστασης και χορεύοντας με στιβαρό παράστημα. Με λίγα λόγια: η ψυχή της παρέας, η ψυχή της παράστασης.

Η Ελεωνόρα Ζουγανέλη στέκεται επάξια στο πλάι του ως Ρωμιάκι. Με μια παιδική αθωότητα και αυθορμητισμό δίνει τον καλύτερο σκηνικό της εαυτό και γίνεται ιδιαίτερα πειστική ως ένα «αλητάκι» αυτού του ιδιόμορφου ιστορικού τσίρκου, αφομοιώνεται και λειτουργεί ως μέρος του θεάματος, ενώ στην επικοινωνία της με το κοινό διακρίνεται για τη ζεστασιά, την τρυφερότητα, αλλά και την απαιτούμενη ελαφρότητα. Απολαυστική αλλά και άκρως υπαινικτική ως Πυθία, σκορπίζει άφθονο γέλιο στην πλατεία. Ερμηνευτικά αξιοθαύμαστη και διαπεραστική στο τραγούδι του φινάλε.

Ο Γιάννης Ζουγανέλης είναι αξία σταθερή και διαχρονική, όπως ακριβώς και η παράσταση που υπηρετεί μέσα από τους δύο βασικούς του ρόλους· του Γέρου του Μοριά και του Καραγκιόζη. Ως Κολοκοτρώνης είναι μια μορφή συναρπαστική και συγκινητική, ενώ παράλληλα ξέρει πώς να καρφώνει με τη γλώσσα της αλήθειας και να διοχετεύει το χιούμορ με σωστές δόσεις στο κοινό. Ως Καραγκιόζης, είναι μια φιγούρα γραφική που ξέρει πολύ καλά να σκορπίζει το γέλιο μαζί με άφθονο κρυφό δάκρυ.

 

Είναι γεγονός ότι ολόκληρος ο θίασος ανταποκρίνεται πλήρως στις εξαντλητικές απαιτήσεις της παράστασης με τις γρήγορες και πολυάριθμες εναλλαγές ρόλων και σκηνικών. Πράγματι, δεν υστερεί κανείς/καμία και όλοι βρίσκονται εκεί που πρέπει και κάνουν αυτό που πρέπει με στρατιωτική πειθαρχία, ώστε στο σύνολό της η παράσταση να είναι υποδειγματική.

Θα αναφερθούμε δειγματικά στις ερμηνείες:

του Κώστα Καζάκα με τη χαρωπή πληθωρικότητα του αρχαίου ιερέα, του διαλαλητή της γκιλοτίνας που φέρνει τον λυτρωτικό θάνατο, αλλά και του διαμεσολαβητή Χατζηαβάτη.

της Άννας Μονογιού με την ξεχωριστή καπατσοσύνη της Φρόσως, που με χαρακτηριστική ευκολία μπορεί να διαστρεβλώσει και την πιο οφθαλμοφανή πραγματικότητα προς όφελός της,  

του Δημήτρη Καπετανάκου με τον έντονο ανδρισμό του Μακεδόνα πολεμιστή, τον ενωτικό λόγο του αγωνιστή του ’21, αλλά και την τρομοκρατική αυθαίρετη εξουσία του Βεληγκέκα,

του Παναγιώτη Καρμάτη, του φυλακισμένου αγωνιστή που παραδίδεται από τη μία άνομη εξουσία στην άλλη,

της Μαριάννας Τουντασάκη ως απολαυστικής Αγλαΐας που μεταμορφώνεται από Καραγκιόζαινα σε κυρία της υψηλής κοινωνίας,

του Γιώργου Τσούρμα με το αγέρωχο παράστημα του Ελευθέριου Βενιζέλου, και

του Γιώργου Τσουρουνάκη, που ως αρχιερέας πηγαίνει όπου φυσάει πιο δυνατά ο άνεμος.

του Ιάσονα Χρόνη, που σκορπίζει γέλιο ως εξαιρετικά αφελής και γραφικός –πλην βασιλιάς– Όθωνας.

 

Τελευταίος αλλά όχι έσχατος ο Κώστας Τριανταφυλλίδης. Δωρικός, με μια τεράστια φωνή που δίνει την εντύπωση πως θέλει να διαπεράσει τους τοίχους και να ξεχυθεί στον δρόμο, από την αρχή μέχρι το τέλος πλημμυρίζει τη θεατρική αίθουσα με άρωμα Ελλάδας, στέκεται στο ύψος των περιστάσεων, τραγουδώντας τους καημούς της Ρωμιοσύνης με τρόπο καθηλωτικό, που συχνά φέρνει εκείνο τον κόμπο που κάθεται στον λαιμό. Με δυο λόγια: άριστος και αξιοθαύμαστος.

 

Συνοψίζοντας:

Το συλλογικό μας τραύμα παραμένει ανοιχτό και ένα θεατρικό έργο που ταξιδεύει σε χώρο και χρόνο ελληνικό επιστρέφει για να ενισχύσει τη συλλογική μας μνήμη. Μπορούμε άραγε να αντέξουμε την αλήθεια μας; Μπορούμε να δούμε ποιοι είμαστε και να καταλάβουμε ότι περισσότερο από τους εκλιπόντες μας φταίνε οι ζώντες; Είτε ναι είτε όχι, σκόπιμη κρίνεται η θέαση αυτής της παράστασης, για να μάθουμε πόσα βήματα αντέχουμε να κάνουμε προς το μέλλον μαθαίνοντας από το παρελθόν, αλλά χωρίς να κοιτάζουμε διαρκώς πίσω.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

 

* Κείμενο: Ιάκωβος Καμπανέλλης

* Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος

Σκηνοθεσία: Πέτρος Ζούλιας

Σκηνικά: Μαρία Φιλίππου

Κοστούμια: Νίκος Χαρλαύτης

Μουσική Διδασκαλία: Νεοκλής Νεοφυτίδης

Χορογραφίες: Φώτης Διαμαντόπουλος

Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα

Βίντεο: Κάρολος Πορφύρης

Φωτογραφίες: Γιώργος Καλφαμανώλης

Φροντιστήριο: Κατερίνα Σβορώνου

Σύμβουλος Θεάτρου Σκιών: Τάσος Κώνστας

Γραφιστική Επιμέλεια: Πέτρος Παράσχης

Βοηθός σκηνοθέτη: Μαριάννα Τουντασάκη

Βοηθός β’ σκηνοθέτη: Μάρκος Ξύδης

Βοηθός σκηνογράφου: Νεκταρία Ηλιάκη

Βοηθός σχεδιασμού φωτισμού: Ισμήνη Σταρίδα

Διαχείριση Social Media: Renegade Media

 

Πρωταγωνιστούν:

Δημήτρης Γκοτσόπουλος, Ελεωνόρα Ζουγανέλη και ο Γιάννης Ζουγανέλης

 

Παίζουν:

Κώστας Καζάκας

Άννα Μονογιού

Δημήτρης Καπετανάκος

Τραγούδι: Κώστας Τριανταφυλλίδης και όλος ο θίασος

 

Εμφανίζονται (με αλφαβητική σειρά):

Δημήτρης Γαλάνης, Μανώλης Γεραπετρίτης, Ευθύμης Γεωργόπουλος

Μιχάλης Καζάκας, Παναγιώτης Καρμάτης, Άννα Μαρία Κατσουλάκη

Βασίλης Λέμπερος, Μάρκος Ξύδης, Βασίλης Παπαδημητρίου

Τάνια Ρόκκα, Μαριάννα Τουντασάκη, Γιώργος Τσούρμας

Γιώργος Τσουρουνάκης, Ιάσονας Χρόνης, Παντελής Ψακίδης

 

ΟΡΧΗΣΤΡΑ: 

Πνευστά: Βαχάν Γκαλστιάν - Πλήκτρα: Αλέξανδρος Δημόπουλος

Ακορντεόν: Δημήτρης Κούστας - Βιολί: Νίκος Μήλας

Τύμπανα: Γιώργος Πουλιάσης - Μπουζούκι: Δημήτρης Σαββαΐδης

Κιθάρα: Δημήτρης Τριανταφυλλίδης - Μπάσο: Χάρης Χαραλάμπους

 

«Θέατρον», Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος»

Πειραιώς 254, Ταύρος 177 78 , site: www.theatron254.gr

 

Παραστάσεις:

Τετάρτη, Πέμπτη, Κυριακή: 19:00, Παρασκευή, Σάββατο: 21:00

Ωράριο ταμείου:  

Δευτέρα, Τρίτη : 10:00-16:00, Τετάρτη, Πέμπτη: 10:00-20:00 

Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή: 10:00-21:00

Πρόσβαση με ΜΜΜ: Λεωφορείο 049 (προς Πειραιά στάση: ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, προς Αθήνα στάση: ΥΦΑΝΤΗΡΙΑ) και Ηλεκτρικός (σταθμός: ΚΑΛΛΙΘΕΑ)

Για κατόχους ΙΧ διατίθεται δωρεάν χώρος στάθμευσης. 

Εισιτήρια:

VVIP: 75 €, VIP: 65€, Ζώνη Α: 55€, Ζώνη Β: 45€, Ζώνη Γ: 35€, Ζώνη Δ: 22€, Εξώστης Α: 18€, Εξώστης Β: 16€

Φοιτητικό/ Ανέργων/ Άνω των 65/ Παιδικό έως 12 ετών: VIP: 52€ ΚΑΙ 50€ το Παιδικό, Ζώνη Α: 44€ ΚΑΙ 42€ το Παιδικό, Ζώνη Β: 36€ ΚΑΙ 32€ το Παιδικό, Ζώνη Γ: 28€ ΚΑΙ 22€ το Παιδικό, Ζώνη Δ: 20€, Εξώστης Α: 15€, Εξώστης Β: 13€ 

ΑμεΑ: 20€ στη Ζώνη Β, εάν χρήζουν συνοδό, ισχύει ίδια τιμή και για τον συνοδό. 

ΑμεΑ και κάτοχοι αμαξιδίου πρέπει να κλείνουν εισιτήρια τηλεφωνικά από το ταμείο του θεάτρου.

Απαραίτητη η προσέλευση τουλάχιστον 30 λεπτά πριν από την έναρξη της παράστασης, αν δεν έχετε τα εισιτήρια σας, και 15 λεπτά πριν, αν τα έχετε.

Μετά την έναρξη της παράστασης είναι πιθανό να σας απαγορευθεί η είσοδος στην αίθουσα.

Σε περίπτωση καθυστερημένης προσέλευσης, ο θεατής, εφόσον του επιτραπεί η είσοδος, ενδέχεται να οδηγηθεί σε διαφορετική θέση από αυτή του εισιτηρίου.

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: "Το Μεγάλο μας Τσίρκο" στο fractal