Μνημοσύνη - Η κριτική της Τέσυ Μπάιλα στο culturenow

Μνημοσύνη: Το Πολυτεχνείο 50 χρόνια μετά

ΤΕΣΥ ΜΠΑΙΛΑ / 17-11-2023 

Φόρος τιμής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και στη πορεία προς την αποκατάσταση της δημοκρατίας αποτελεί το συλλογικό έργο που ανθολογεί και υπογράφει με ποιήματά του ο Δημήτρης Φιλελές με τίτλο: «Μνημοσύνη – Το Δραματικό πέρασμα από τη Δικτατορία στη Δημοκρατία – 50 Χρόνια από την Εξέγερση του Πολυτεχνείου, 1973-2023» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πηγή.

Πενήντα χρόνια μετά την ιστορική εξέγερση έρχεται η λογοτεχνία να αποτίνει φόρο τιμής σ’ αυτή τη μεγάλη στιγμή της δημοκρατίας κλείνοντας μέσα σε έναν καλαίσθητο τόμο μαρτυρίες, μνήμες, ποιήματα και ιστορίες από την κορυφαία αυτή εξέγερση του εικοστού αιώνα που σημάδεψε την έναρξη της μεταπολίτευσης. Ο Δημήτρης Φιλελές υπογράφει δώδεκα ποιήματα για τον Νοέμβρη του ΄73 και δώδεκα συγγραφείς παίρνουν το αφηγηματικό νήμα από την τελευταία λέξη κάθε ποιήματος και γράφουν ένα σχετικό διήγημα σε ένα φιλόδοξο πάντρεμα ποίησης και πεζογραφίας με αφορμή το ιστορικό αυτό ορόσημο ενός νεανικού αγώνα που κατάφερε να αλλάξει τον ρου της ελληνικής Ιστορίας, τολμώντας να προτάξει την ορμή της νιότης απέναντι στις ερπύστριες της δικτατορίας και να υψώσει το πανανθρώπινο σύνθημα «Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία» πάνω από τον ελληνικό ορίζοντα σε κάθε σημείο της γης. Και ταυτόχρονα να διεκδικήσει την ελευθερία, τη διέξοδο από την ανελευθερία, τον φόβο και τη συνθλιβή.

Με αλφαβητική σειρά οι συγγραφείς που συμμετέχουν στον τόμο αυτό είναι: Στρατής Γαλανός, Μιχάλης Γριβέας, Γιώργος Μανιός, Μαρία Εμ. Μαραγκουδάκη, Βούλα Μέμου, Τέσυ Μπάιλα, Ελένη Μπάλιου, Χρύσα Νικολάκη, Ηλίας Δ. Παπακωνσταντίνου, Δημήτρης Β. Προύσαλης, Νίκος Σαλτερής, Δημήτρης Φιλελές, ενώ η συλλογή κοσμείται από τις μαρτυρίες των Χρίστου Ρώμα και Βαγγέλη Δημούλα.

Συναισθανόμενοι οι δημιουργοί το μεγάλο χρέος της ελληνικής κοινωνίας να μην αφήσει να χαθεί η εξέγερση αυτή στη σκόνη του χρόνου, να μη χαθεί στη λήθη ή να μην αποδυναμωθεί τελικά η τεράστια προσφορά της στη νεότερη ελληνική ιστορία ανασυνθέτουν κομμάτια της αλήθειας, τη μεταπλάθουν ποιητικά και αφηγηματικά και την καταθέτουν στην έναρξη της επόμενης πενηνταετίας με τη χαρά μιας ελάχιστης προσφοράς στη μνήμη. Ξαναφέρνουν στο προσκήνιο εκείνα «τα παιδιά που τους έλεγαν αλήτες», τα σιδερόφρακτα χρόνια της πέτρινης επταετίας, τη φωνή μιας εποχής που δεν πρέπει να σβήσει στο πέρασμα του χρόνου. Τη φωνή εκείνων των παιδιών που φώναξαν για κοινωνική δικαιοσύνη, για ισότητα και δημοκρατία, για ειρήνη αλλά και για την επανάσταση μιας γενιάς που πήρε στα χέρια της την μοίρα αυτού του τόπου όταν χρειάστηκε. Με την ελπίδα το πολυτεχνείο να συνεχίσει να ζει για πάντα.

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι τα ποιήματα αυτού του συλλογικού τόμου έχουν μελοποιηθεί από την τραγουδοποιό Άννα Καρλαύτη και αξίζει κανείς να θαυμάσει αυτό το πάντρεμα της τέχνης στo μουσικο-θεατρικό αναλόγιο που έχει ετοιμάσει με την ηθοποιό Ντομένικα Ρέγκου δραματοποιώντας κείμενα του βιβλίου και τραγουδώντας συγκλονιστικά τα μελοποιημένα ποιήματα, παρουσιάζοντας μια παράσταση που συνδυάζει τη μουσική, την ποίηση, την υποκριτική και την πεζογραφία ενώ την ευθύνη της ενδυματολογικής επιμέλειας έχει ο Γιώργος Γάτσιος.

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Η Τέσυ Μπάιλα γράφει για τη "Μνημοσύνη"

Μνημοσύνη - Η κριτική του Κώστα Α. Τραχανά στο fractal

50 χρόνια μετά

Γράφει ο Κώστας A.Τραχανάς 

50 χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου (1973-2023).

Το βιβλίο αυτό είναι ένα συλλογικό έργο μαρτυριών, ποιημάτων και διηγημάτων.

Το βιβλίο αυτό μας δίνει την αλήθεια της εποχής αφτιασίδωτη.

Ποίηση: Δημήτρης Φιλελές

Μελοποίηση και Ερμηνεία: Άννα Καρλαύτη

Μαρτυρίες: Χρίστος Ρώμας και Βαγγέλης Δημούλας

Συμμετέχουν με αφηγήματα στα οποία δίνουν την πολιτική και προσωπική αποτύπωση των γεγονότων: Στρατής Γαλανός, Μιχάλης Γριβέας, Γιώργος Μανιός, Μαρία Εμ. Μαραγκουδάκη, Βούλα Μέμου, Τέσυ Μπάιλα, Ελένη Μπάλιου, Χρύσα Νικολάκη, Ηλίας Δ.Παπακωνσταντίνου, Δημήτρης Β.Προύσαλης, Νίκος Σαλτερής και Δημήτρης Φιλελές.

«Της γειτονιάς ο αστυνόμος

είναι ο τρόμος και ο νόμος

και ο περιπτεράς ο Θάνος

της συνοικίας ο ρουφιάνος.

Δίπλα ο χαφιές με τριγυρίζει

και όλο νόημα σφυρίζει

μέχρι να πέσω στην παγίδα

και να με πιάσει στην τσιμπίδα.

Ο γιος του φίλου καταδότης

κουκουλοφόρος και προδότης

έρπει και γλείφει, σκαρφαλώνει

και το κοσμάκη φακελώνει.

Οι ΕΣΑτζήδες κόβουν βόλτες

και σπάνε με κλοτσιές τις πόρτες

όσων κινούν την υποψία

κι αμφισβητούν την εξουσία…»

Όταν η ιστορία αρχίζει να μοιάζει με παραμύθι που το νήμα του χάνεται στη σιωπή, όταν οι πρωταγωνιστές των γεγονότων ντύνονται το ρούχο της φθοράς των ιδεών και της ένδειας ιδανικών, μόνο η μνήμη μπορεί να ανασυνθέσει τα θραύσματα του ραγισμένου καθρέφτη της αλήθειας.

Η εξέγερση των φοιτητών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου παραμένει το ορόσημο του αγώνα των νέων ανθρώπων που, ανοχύρωτοι και άοπλοι απέναντι στα σιδερόφρακτα χουντικά ανθρωπάρια, τόλμησαν να σπάσουν με την ορμή της νιότης το γύψινο καλούπι της ανελευθερίας και του φόβου. Το σύνθημα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία» που ήχησε τον Νοέμβρη του ’73 στους δρόμους της Αθήνας, ξεπερνά τα στενά όρια ενός τόπου, γίνεται πανανθρώπινο. Χωρίς τη γενναία κινητοποίηση του φοιτητικού κινήματος δεν θα υπήρχε η μεταπολιτευτική δημοκρατία.

Η χούντα και ο φασισμός δεν έρχονται τυχαία. Βρίσκουνε μήτρα εύφορη και πρόθυμη μαία.

Εδώ Πολυτεχνείο!

«Εδώ Πολυτεχνείο, εδώ Πολυτεχνείο, σας μιλάει ο σταθμός των Ελεύθερων Πολιορκημένων».

17 Νοέμβρη 1973. Κάθοδος των τανκς,  σφαίρες στρατιωτών κέντησαν το κέντρο της Αθήνας, η πύλη του Μετσόβιου τσακίστηκε κάτω από τις ερπύστριες, εκκένωση του Πολυτεχνείου. Συλλήψεις, ξυλοδαρμοί και σκοτωμοί. Νεκρές ψυχές γέμισαν τον αττικό ουρανό. Στο πένθος όλη η Ελλάδα.

Θέλει αγώνα η λευτεριά και αίμα να κυλάει, για να γλιστρήσει επώδυνα αυτός που προσκυνάει.

Νοέμβρης. Μήνας ξεχωριστός. Μήνας που κλείνει μέσα του φλόγας άσβεστη, φλόγα που παρά τους φλογερούς ανέμους που φυσάνε προσπαθώντας να τη σβήσουν, αυτή κρατάει καλά, αντέχει. Γιατί τροφοδοτείται απ’ τον ίδιο τον λαό και προπαντός απ’ το καλύτερό του κομμάτι, τη νεολαία.

Γιατί τα νιάτα έβαλαν τον μήνα αυτό τη δική τους σφραγίδα στην ιστορία, κάνοντας τον Νοέμβρη σημείο αναφοράς για νέους αγώνες, για νέους ξεσηκωμούς, όταν η ζωή δείχνει να κάνει πίσω, να τελματώνει, να παίρνει την κατηφόρα.

50 χρόνια από τότε, απ’ τη νύχτα εκείνη που έμελλε να χαραχτεί με ανεξίτηλα γράμματα στη μνήμη και στην καρδιά όλων μας σαν φωτεινό ορόσημο ανδρείας και θάρρους, στη ζοφερή εκείνη εποχή για τη χώρα μας, που «όλα τα ‘σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά».

«…Γροθιές σφιγμένες άοπλες μπαίνουν μπροστά στη μάχη

τα νιάτα  που δεν έμαθαν να σκύβουν τη ράχη

ψωμί, παιδεία, λευτεριά, το σύνθημα στα χείλη

και με τραγούδια φλογερά ανάβουν το φιτίλι.

Στήνει ο έρωτας χορό χίλιους πενήντα κύκλους

κοράκια μαύρα ρίχνονται στης λευτεριάς τους κύκνους

βρυχιέται αντίκρυ το θεριό, ερπύστριες μαχαίρια

-αδέλφια, μ’ αίμα αδελφικό μη βάψετε τα χέρια…»

Τα νιάτα αψηφώντας ακόμα και τον θάνατο, ξεσηκώθηκαν ενάντια στη βία, ενάντια στην καταπίεση, στο ψέμα και στην αποχαύνωση στην οποία έσπρωχνε τον λαό η ξενοκίνητη χούντα. Πρόταξαν τα στήθια τους απέναντι σε όπλα κι άρματα μάχης κι έκαναν τις σχολές τους προπύργια του αγώνα και τη λευτεριά.

Πενήντα χρόνια πέρασαν ,πενήντα χρόνια Νοέμβρης. Πρέπει να καταλάβουμε πως το Πολυτεχνείο είναι της γνώσης ο ναός και όχι μουσείο.

«Εμάς η χούντα μας σημάδεψε για πάντα , αφήνοντας  μέσα μας έναν ανεξίτηλο λεκέ. Έναν λεκέ που όσο και να προσπαθούμε από τότε να εξαλείψουμε καθένας με τον τρόπο του, θα μείνει εκεί για πάντα και θα μας βασανίζει…»

Τρία μερόνυχτα

Πίσω απ’ τα κάγκελα φωνή υψώνει η Ελλάδα

σκοτάδι γύρω απλώνεται που κρύβει τη λιακάδα

λαμπάδες στέκουν τα παιδιά στις μαρμαροκολόνες

και πήρανε απόφαση να διώξουν τους χειμώνες.

Ναι, σε τρία μερόνυχτα έγιναν όλα. Τρία μερόνυχτα χρειάστηκαν για να αλλάξει η Ιστορία αυτού του τόπου.

Πενήντα χρόνια πριν. Πώς πέρασαν αλήθεια. Πόσο γρήγορα έγινε παρελθόν η πιο πρόσφατη Ιστορία αυτού του τόπου; Οι νέοι άνθρωποι αυτής της χώρας είχαν αποφασίσει να υψώσουν τη φωνή τους. Πάνω από τα κάγκελα. Να τρομάξουν ήθελαν το σκοτάδι που είχε κυκλώσει το δίκιο τους. Ήθελαν, λέει, να διώξουν τους χειμώνες. Μα άλλοι χειμώνες, το ίδιο παγωμένοι, ήρθαν μετά από εκείνον…

«Αναρωτιέται αν απόμεινε τίποτα από εκείνη τη γενιά που δεν έσκυβε τη ράχη. Άντεξαν μέχρι τώρα να μην σκύψουν; Αν τελικά αυτή η φλόγα που έκαιγε στα σωθικά τους κατάφερε να μη σβήσει. Κι αν θα μπορούσε ποτέ να ανάψει ένα ανάλογο φιτίλι…

…Θα ήθελε να τρέξει ξανά, να αγκαλιάσει στα σίδερα εκείνης της πύλης, να φωνάξει και πάλι τις ίδιες αυτές λέξεις. Δυνατά, να ουρλιάξει και πάλι. Να ζητήσει να μην ξεχαστεί ποτέ ο αγώνας εκείνος, πως ήταν αληθινός, πως τίποτα δεν πήγε χαμένο…

τρία μερόνυχτα φωτιάς στο δίκιο φτάνουν μόνο

τρία μερόνυχτα φωτιάς στο δίκιο φτάνουν μόνο

τρία μερόνυχτα φωτιάς στο δίκιο φτάνουν μόνο

Ο στίχος επαναλαμβάνεται συνεχώς μέσα του. Όπως εκείνες οι τρεις λέξεις:

Ψωμί Παιδεία Ελευθερία

                                    Ψωμί Παιδεία Ελευθερία

                                                                      Ψωμί Παιδεία Ελευθερία

…Να φωνάξει ξανά. Να διεκδικήσει το δίκιο της ζωής του. Να ζήσει ξανά. Για να αλλάξει τον κόσμο, αυτή τη φορά τον δικό του. Τον κόσμο της παραίτησης στον οποίο έχει χρόνια βουλιάξει…»

Μέσα από τις σελίδες της «Μνημοσύνης» υπογραμμίζεται το χρέος κάθε πολίτη να προασπίζει, ακόμα και με την ίδια τη ζωή του αν χρειαστεί, το δικαίωμα στην ελευθερία και τη δημοκρατία, μέχρι να θεμελιώσουμε την κοινωνική δικαιοσύνη, την ισότητα και την ειρήνη σε όλη τη Γη.

Πενήντα χρόνια έπειτα από την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Οι προσωπικές μαρτυρίες συνταιριάζονται με τη λογοτεχνία και την ποίηση, ανάβοντας έτσι τη σπίθα που ξυπνά μνήμες και δημιουργεί επαναστατικές εικόνες.

Πηγή πρώτης δημοσίευσης : Ο Κ. Α. Τραχανάς για τη "Μνημοσύνη"

ΜΝΗΜΟΣΥΝΗ - Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ

Μπορείτε τώρα να αποκτήσετε το βιβλίο από το ηλεκτρονικό πωλητήριο των Πρότυπων Εκδόσεων Πηγή ή να το παραγγείλετε στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας με ένα κλικ στον σύνδεσμο

Μνημοσύνη - Συλλογικό έργο

Με ιδιαίτερη επιτυχία παρουσιάστηκε το ποιητικό-διηγηματικό συλλογικό έργο "Μνημοσύνη" (Πρότυπες Εκδόσεις Πηγή, 2023), αφιερωμένο στη συμπλήρωση 50 χρόνων από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, τον Νοέμβρη του 1973.

Στην αίθουσα εκδηλώσεων της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών συγκεντρώθηκαν πολλοί εκλεκτοί φίλοι και τίμησαν όλους τους συμμετέχοντες συγγραφείς με την θερμή παρουσία τους.

Η εκδήλωση ξεκίνησε με τον χαιρετισμό και το καλωσόρισμα της συντονίστριας Παναγιώτας Μπλέτα, συγγραφέως/διανοήτριας.

Ακολούθησε ο χαιρετισμός εκ μέρους της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών από τον Αντιπρόεδρό της, ποιητή και συγγραφέα Ηλία Παπακωνσταντίνου, που συμμετέχει με διήγημα στο έργο.

Στη συνέχεια τον λόγο πήρε ο Μηνάς Παπαγεωργίου, εκπρόσωπος των Πρότυπων Εκδόσεων Πηγή, που ανέλαβαν την ευθύνη της έκδοσης του συλλογικού έργου.

Ο Δημήτρης Φιλελές πήρε τον λόγο, αναφέρθηκε στην έμπνευση που είχε για τη δημιουργία του συλλογικού έργου, ευχαρίστησε τους συγγραφείς που δέχτηκαν να συμμετέχουν, τον εκδοτικό οίκο που για μια ακόμα φορά εμπιστεύτηκε τις επιλογές του, καθώς και τους ομιλητές της βραδιάς, που προσφέρθηκαν ευγενικά να μιλήσουν.

Ήρθε η σειρά της Άννας Καρλαύτη, που μελοποίησε και ερμήνευσε τα ποιήματα του βιβλίου. Το κοινό την απολαμβάνει στο μελοποιημένο ποίημα, με τίτλο "Τρία Μερόνυχτα".

Η πρώτη από τις τρεις ομιλίες της βραδιάς έγινε από τον Δημήτρη Χατζησωκράτη, πολιτικό μηχανικό και οικονομολόγο, μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής Κατάληψης του Πολυτεχνείου το 1973. Ο ομιλητής αναφέρθηκε διεξοδικά στα ποιήματα και τα διηγήματα του βιβλίου, έκανε τις επισημάνσεις του και τη δική του προσέγγιση και αναφέρθηκε στις προσωπικές του μνήμες.

Η Άννα Καρλαύτη ερμηνεύει ένα ακόμα μελοποιημένο ποίημα, με τίτλο "Οι μεν και οι δε(ν)", που αναφέρεται στην στάση των ανθρώπων στα χρόνια της δικτατορίας.

Ακολούθησε η ομιλία του Στάθη Σταυρόπουλου, του γνωστού σκιτσογράφου Στάθη, που παρέθεσε τις δικές του απόψεις για το βιβλίο, αναφέρθηκε στις προσωπικές του μνήμες από τα χρόνια της χούντας και την από την εξέγερση του Πολυτεχνείου και σχολίασε την εικόνα του ατόμου και της κοινωνίας σήμερα. 

Η Άννα Καρλαύτη ερμηνεύει το μελοποιημένο ποίημα "Διακοπή Αναβολής", που είναι εμπνευσμένο από όσα συνέβαιναν στους φοιτητές, στους οποίους γινόταν διακοπή αναβολή λόγω σπουδών και υποχρεώνονταν να υπηρετήσουν τη στρατιωτική τους θητεία και να  υποστούν σωρεία εξευτελισμών από τους πιστούς της χούντας.

Τρίτη κατά σειρά η ομιλία του δημοσιογράφου Γιώργου Φιλιππάκη, φοιτητή στα χρόνια της δικτατορίας και μέλους της Συντονιστικής Επιτροπής Κατάληψης του Πολυτεχνείου το 1973, με αναφορές στην ουσία και την αξία του συλλογικού έργου, όπως και σε μνήμες εκείνης της αλλόκοτης εποχής.

Η Άννα Καρλαύτη ερμηνεύει το μελοποιημένο ποίημα "Εθνοσωτήρες", που σκιαγραφεί με περιπαικτικό τρόπο το πορτρέτο των επίορκων συνταγματαρχών, που ισχυρίζονταν πως θα έσωζαν τη χώρα από το φαύλο πολιτικό καθεστώς.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με παρεμβάσεις από τους παριστάμενους και ερωτήσεις προς τους ομιλητές. Ενδεικτικά παρουσιάζουμε τις παρεμβάσεις του Χρίστου Γ. Ρώμα, φιλόλογου-συγγραφέα, και της ποιήτριας Μαίρης Ζάχου.

Ευχαριστώ θερμά όλες τις φίλες και τους φίλους που βρέθηκαν μαζί μας σ' αυτή την ξεχωριστή λογοτεχνική βραδιά, που ζωντάνεψε μνήμες μέσα σε ατμόσφαιρα συγκίνησης. 

Για όσους δεν μπόρεσαν να βρεθούν μαζί μας, δημοσιεύουμε τα βιντεοσκοπημένα αποσπάσματα από την παρουσίαση του συλλογικού έργου, για να πάρουν μια γεύση από το κλίμα της εκδήλωσης και να έχουν μια συνολική εικόνα από τα περιεχόμενα του βιβλίου.