«Ο σεισμός στη Χιλή» του Χάινριχ Φον Κλάιστ - Θεατρική κριτική

 

«Ο σεισμός στη Χιλή» του Χάινριχ Φον Κλάιστ

σε σκηνοθεσία Δημήτρη Σταυρόπουλου

από το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Καβάλας

στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

Ο Χάινριχ Φον Κλάιστ (1777-1811), στο σύντομο διάστημα της ζωής του μέχρι την αυτοχειρία του, μέσα από τον πολυτάραχο βίο του αναδείχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους Γερμανούς δραματουργούς και το έργο του διακρίνεται για την προσήλωσή του στην αρχή της ελεύθερης βούλησης αλλά και στην αναζήτηση μιας ουτοπικής ευτυχίας. Παράλληλα, βαθιά επηρεασμένος από τη θρησκευτική αντίληψη της εποχής του, συχνά επιχειρεί να δώσει απαντήσεις στα μεταφυσικά ερωτήματα που θέτουν οι φιλόσοφοι της εποχής του, ενώ το έργο του εστιάζει και στο βάρος της ατομικής ευθύνης ασκώντας ταυτόχρονα κριτική σε επίπεδο κοινωνικού συνόλου.

 

Η υπόθεση:

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως αφορμή του έργου του τον φονικό σεισμό του 1647, που συνέβη στο Σαντιάγκο της Χιλής. Το καταστροφικό φυσικό φαινόμενο συνυφαίνεται αριστοτεχνικά με έναν παράνομο για τα ήθη της εποχής έρωτα ανάμεσα στον νεαρό Ισπανό Χερώνυμο Ρουγκέρα και την αρχοντοπούλα Γιοζέφα.

Ο Χερώνυμο και η Γιοζέφα ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους και μια τέτοια ένωση είναι αυστηρά απαγορευμένη και εκ των προτέρων καταδικασμένη. Όταν η σχέση τους γίνεται γνωστή, η νεαρή γυναίκα στέλνεται σε μοναστήρι. Όμως ο νεαρός άντρας βρίσκει τρόπο να τη συναντήσει, η σχέση τους ολοκληρώνεται και η Γιοζέφα φέρνει στον κόσμο τον καρπό του έρωτά τους. Η σχέση τους θεωρείται βέβηλη, ο άντρας συλλαμβάνεται και οδηγείται στη φυλακή, ενώ η γυναίκα καταδικάζεται σε αποκεφαλισμό. Την ώρα που εκείνη οδηγείται στο ικρίωμα της εκτέλεσης, ο απελπισμένος άντρας επιχειρεί να κρεμαστεί μέσα στο κελί της φυλακής του, μην αντέχοντας τον χαμό της αγαπημένη του. Τίποτα όμως από αυτά δεν συμβαίνει, καθώς ο σεισμός ανατρέπει την ως εκείνη τη στιγμή πραγματικότητα. Μέσα στο τοπίο της καταστροφής οι δύο νέοι συναντιούνται και αρχίζουν να κάνουν όνειρα για το μέλλον. Συναντούν και άλλους ανθρώπους, που ο σεισμός τους έχει κάνει να αλλάξουν την οπτική τους για τη ζωή και την ευτυχία. Και όταν όλοι μαζί πηγαίνουν να προσευχηθούν στην εκκλησία, ως ευχαριστία στον Θεό για τη σωτηρία τους, κάποιοι τους αναγνωρίζουν και τους θεωρούν υπαίτιους για την «τιμωρία» που έστειλε στην πόλη τους ο Θεός. Το ζευγάρι χάνει τελικά τη ζωή του από τη μανία και τον θρησκευτικό φανατισμό του πλήθους, ενώ –σαν από θαύμα– ο καρπός του παράνομου έρωτά του σώζεται.

Διαβάζοντας πίσω από τις λέξεις και τα περιστατικά, όλα τα περί ζωής, πίστης, ατομικής και συλλογικής ευθύνης ερωτήματα που θέτει ο συγγραφέας παραμένουν ανοιχτά και καθένας απαντά κατά την προσωπική του κρίση.

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Ο Δημήτρης Σταυρόπουλος αναλαμβάνει το δύσκολο έργο της μεταφοράς ενός κατά κύριο λόγο αφηγηματικού έργου σε θεατρική εικόνα και πράξη. Κρατώντας στα χέρια του την άριστη μετάφραση του αρχικού κειμένου από τον Θοδωρή Δασκαρόλη στήνει ένα ευρηματικό σκηνικό μέσα στο οποίο ισορροπεί απόλυτα ο λόγος και το σωματικό θέατρο με πλήρη αίσθηση του μέτρου σε κάθε λέξη και σε κάθε κίνηση. 

Σημαντική είναι η συμβολή του Βασίλη Αποστολάτου στην επιτυχή έκβαση του εγχειρήματος, με το στήσιμο του ευέλικτου σκηνικού χώρου αλλά και τους φωτισμούς, που συνοδεύουν αρμονικά τις ποικίλες διακυμάνσεις της πλοκής.

Ο Δήμος Βρύζας βάζει μια ευδιάκριτη υπογραφή στη μουσική επένδυση της παράστασης, που σαν κύμα συνοδεύει τα τεκταινόμενα και συνοδοιπορεί με τον λόγο και την αδιάκοπη κίνηση.

Ενδυματολογικά η Αλεξάνδρα-Αναστασία Φτούλη κάνει επιλογές που παραπέμπουν στον χώρο και στον χρόνο, με ευρήματα που συμβάλλουν στη διευκόλυνση της εναλλαγής των ρόλων.

Εξαιρετική η κινησιολογική διδασκαλία της Λουκίας Κονιδάρη (βοηθού σκηνοθέτη επίσης), που προσδίδει μια χαρακτηριστική πλαστικότητα σε όλο το εύρος της παράστασης.

 

Οι ερμηνείες:

Οι τέσσερις ηθοποιοί, Μαργαρίτα Αλεξιάδη, Αναστάσης Γεωργούλας, Εριέττα Μανούρη και Γιώργος Φασουλάς, που επωμίζονται την ευθύνη των διαρκώς εναλλασσόμενων ρόλων με άριστη απόδοση, με τον απαιτητικό (άλλοτε υποβλητικό, άλλοτε έντονο και άλλοτε παιγνιώδη) λόγο και την εξίσου και εκ παραλλήλου απαιτητική διαχείριση των σωματικών και ισορροπιστικών τους δεξιοτήτων, έχουν αναπτύξει μεταξύ τους ιδιαίτερη ελκτική σχέση και σε όλη τη διάρκεια της παράστασης λειτουργούν με άριστο συντονισμό, με αξιοθαύμαστη ενδοεπικοινωνία, με πλήρη αίσθηση της αλληλοκάλυψης και της λειτουργικής παρουσίας σε κάθε τετραγωνικό εκατοστό του χώρου, ώστε το τελικό αισθητικό αποτέλεσμα να είναι αξιοθαύμαστο.

 

Συνοψίζοντας:

Η διαχρονικότητα του κειμένου του Χάινριχ Φον Κλάιστ αναδύεται κάτω από το κύμα των λέξεων και απορροφάται από το κοινό χάρη και στη σκηνοθετική προσέγγιση και στην υποκριτική δεινότητα των επί σκηνής δρώντων. Μέσα από τον λόγο και τη θεατρική πράξη επικοινωνούνται ερωτήματα που πάντα θα ζητούν απαντήσεις τόσο από τον καθένα χωριστά όσο και από τις κοινωνικές συλλογικότητες.

Μια παράσταση που δίκαια απέσπασε το θερμό χειροκρότημα του κοινού.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

Μετάφραση: Θοδωρής Δασκαρόλης

Σκηνοθεσία: Δημήτρης Σταυρόπουλος

Σκηνογραφία - Σχεδιασμός Φωτισμού: Βασίλης Αποστολάτος

Μουσική - Ηχητικός Σχεδιασμός: Δήμος Βρύζας

Ενδυματολογία: Αλεξάνδρα-Αναστασία Φτούλη

Κινησιολογία - Βοηθός Σκηνοθέτη: Λούκια Κονιδάρη

Φωτογραφίες: Μαίρη Λεονάρδου

Επικοινωνία: Γιώτα Δημητριάδη

Εκτέλεση παραγωγής: Light in the box Ο.Ε.

 

Παίζουν (με αλφαβητική σειρά):

Μαργαρίτα Αλεξιάδη, Αναστάσης Γεωργούλας, Εριέττα Μανούρη, Γιώργος Φασουλάς.

 

Η παράσταση παρουσιάστηκε:

Στις 31 Αυγούστου & 1 Σεπτεμβρίου 2026 στο κτίριο πρώην Lord (Καβάλα) στο πλαίσιο του 69ου Φεστιβάλ Φιλίππων.

Στις 18, 19 και 20 Σεπτεμβρίου 2026 στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στην Αθήνα.

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: Ο σεισμός στο Χιλή στο fractal