“Optansia & Guerrilla” - Θεατρική κριτική

 

“Optansia & Guerrilla” στο Θέατρο Αργώ!

Ο Γιώργος Δάμπασης εμπνέεται

από το “Ο Γορίλας και η Ορτανσία” του Ιάκωβου Καμπανέλλη,

διασκευάζει, σκηνοθετεί, “δοκιμάζει” και δοκιμάζεται θεατρικά.

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Εισαγωγικά:

“Ο Γορίλας και η Ορτανσία” είναι ένα θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη που ξεκίνησε την πορεία του το 1952 για να καταλήξει στην τελική του μορφή το 1989. Είναι η παράδοξη ιστορία ενός επιστήμονα που πειραματίζεται στην κόψη του ξυραφιού, επιβάλλοντας τη συνύπαρξη ενός γορίλα μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον και την αντιμετώπισή του ως ισότιμου μέλους, μέχρι τη στιγμή που αντιλαμβάνεται ότι αυτή η παρουσία έχει διαταράξει καθοριστικά και επικίνδυνα τις ισορροπίες. Και όταν αποφασίζει να αναζητήσει τρόπο για να τον αποβάλει από την οικογενειακή ζωή, η ένταση κορυφώνεται και η όλη κατάσταση οδεύει στην παράνοια.

 

Η υπόθεση (διασκευή και δοκιμή του Γιώργου Δάμπαση):

Με αφορμή την προσέγγιση του Καμπανέλλη, ο Γιώργος Δάμπασης δημιουργεί την παράσταση “Optansia & Guerrilla”, μεταφέροντας τα τεκταινόμενα από το οικιακό περιβάλλον στον χώρο του θεάτρου. Εκεί, ο Όμηρος, ένας σημαντικός δάσκαλος θεάτρου, αποφασίζει να επιχειρήσει μια ρηξικέλευθη σκηνική προσέγγιση. Παρά την άψογη συνεργασία του με τη σύζυγό του Μαίρη, που συναινεί σε όλες του τις αποφάσεις, και τον επιλεγμένο του πρωταγωνιστή, τον Φίλιππο, καλεί τον Αδάμ (ή Κανένα), πρώην τρόφιμο ψυχιατρικού ιδρύματος, για να του αναθέσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Όμως ο αρχικός εντυπωσιασμός του δασκάλου και ο θαυμασμός του προς το νέο μέλος της θεατρικής συντροφιάς σκοντάφτουν πάνω στις έντονες αλλά και απρόοπτες αντιδράσεις που προκύπτουν από τα άλλη μέλη του θιάσου. Η Μαίρη δείχνει μια ιδιαίτερη αδυναμία στον ξένο που έχει εισβάλει στη ζωή τους, ενώ ο Φίλιππος πρώτα δηλώνει κατηγορηματικά την αντίθεσή του και αργότερα δηλώνει έτοιμος να συνεργαστεί μαζί του. Ήταν όμως αυτό το αρχικό σχέδιο; Μήπως το πείραμα έχει ξεφύγει από τον έλεγχο του δασκάλου; Μήπως η πρωτοποριακή αντίληψη οδηγεί σε πλήρη απώλεια του ελέγχου; Πόσο εύκολο ή δυνατό είναι κάποιος να οριοθετεί τον ρόλο των άλλων και να απαιτεί υπακοή, προσήλωση και πίστη στα δικά του οράματα; Είναι προφανές ότι πρόκειται για μια κατάσταση εκτός ελέγχου (αν εξαρχής δεν ήταν έτσι), που είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανατραπεί ή να επιστρέψει στην πρότερη μορφή της. Στις διαρκώς μεταβαλλόμενες νέες συνθήκες επικρατεί το (φαινομενικό) χάος, ενώ οι αντιδράσεις κινούνται στα όρια της παράνοιας (λαμβάνοντας υπόψη την πρότερη συνθήκη). Πώς όμως ορίζεται το λογικό και το παράλογο όταν κάποιος έχει προκαταβολικά οδηγήσει τα πράγματα εκτός ορίων ή όταν έχει δημιουργήσει συνθήκες χτίζοντας ασφυκτικά στενά όρια;

 

Η παράσταση ως συνολική εικόνα:

Ο Γιώργος Δάμπασης εμβαθύνει στο αλληγορικό κείμενο του Ιάκωβου Καμπανέλλη και προσαρμόζει την οπτική του στον χώρο της τέχνης και ιδιαίτερα στο θεατρικό γίγνεσθαι. Με την εμπειρία της πολυετούς θητείας θέτει με τον δικό του τρόπο τα ερωτήματα για την ουσία του ηθοποιού και της προσφοράς του, που συχνά θεωρείται ότι αρχίζει και τελειώνει επί σκηνής και μάλιστα καθ’ υπόδειξη. Με τις εξωφρενικές συνθήκες που τεχνηέντως δημιουργεί, επιχειρεί και πετυχαίνει να συμπαρασύρει το κοινό στον φαινομενικά ανερμάτιστο ειρμό των επί σκηνής δρώντων και στην επανάσταση καθενός ξεχωριστά. Στο στενό σκηνικό πλαίσιο όλα αλλάζουν από τη μια στιγμή στην άλλη, όλα μπορούν να συμβούν και σαν φουσκωμένο κύμα να κατευθυνθούν προς το κοινό με ακαθόριστες εκ των προτέρων συνέπειες. Η ατμόσφαιρα είναι ανηλεώς εκρηκτική και οι χαρακτήρες δικαιούνται ανά πάσα στιγμή να μεταμορφωθούν ή να πράξουν κατά το δοκούν. Γιατί, καθώς το θέατρο είναι μέρος της ζωής και η ζωή μέρος του θεάτρου, μας τονίζει για ό,τι βλέπουμε μέσα από τα λόγια του πρωτογενούς συγγραφέα: «Κωμωδία; Φάρσα; Παραμύθι; Παραβολή; Ή ένα παιχνίδι για τέσσερις ηθοποιούς και όσους θεατές θέλουν να παίξουν μαζί τους;». Και οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι σε όλη τη διάρκεια του έργου «παίξαμε» πολύ μαζί τους. Η Ευαγγελία Γκουντίου είναι η άξια βοηθός του στο σκηνοθετικό εγχείρημα.

Η Έμιλυ Κουκουτσάκη είναι υπεύθυνη για τη σκηνική εικόνα και τις ενδυματολογικές επιλογές. Ας ξεκινήσουμε από το σκηνικό, που εκ πρώτης όψεως δίνει (όπως και πρέπει) την αίσθηση λίθων και πλίνθων και ξύλων και κεράμων ατάκτως ερριμμένων. Και όμως· τα διάφορα και διαφορετικά υλικά δόμησης είναι ένα πλήρες σύνολο της ανθρώπινης αντίληψης των πραγμάτων που μπορούν είτε να συνδυάζονται και να δημιουργούν λογικά σύνολα είτε να βρίσκονται διαρκώς σε πλήρη αποσύνδεση (ή και αποσύνθεση). Ως προς το ενδυματολογικό μέρος, οι έντονες και επιτηδευμένες αντιθέσεις συνεργάζονται αρμονικά με τον περιβάλλοντα σκηνικό χώρο, δημιουργούν τις απαραίτητες νοητικές διασυνδέσεις και συμβάλλουν με θετικό πρόσημο στη συνολική εικόνα της παράστασης.

Ο Αλέξανδρος Αλεξάνδρου μεριμνά επιμελώς για τους φωτισμούς, φροντίζει να συμβαδίζει αθόρυβα και με τις εντάσεις και με τις ψυχικές διακυμάνσεις και με τις ταχύτατα μεταβαλλόμενες συνθήκες, βάζοντας το δικό του λιθαράκι στην επιτυχία της σκηνικής διαδικασίας.

 

Οι ερμηνείες:

Ο Βασίλης Ζαφειρόπουλος (Όμηρος) είναι ένας εκρηκτικός, εμπνευσμένος, πολυπράγμων και αεικίνητος δάσκαλος υποκριτικής, ένας ετοιμόλογος υποστηρικτής της μοναδικής του αυθεντίας, που δεν επιδέχεται αντιρρήσεις. Κάθε φορά που αντιλαμβάνεται ότι τα πράγματα ξεφεύγουν, μπορεί να γίνεται με αμεσότητα παρελκυστικός και παραπειστικός προκειμένου να ανακτήσει τον έλεγχο, αλλά και να μην αποδεχθεί το λάθος του ή τη διαφορετική οπτική. Κινεί τα νήματα, κάνει κήρυγμα, διαθέτει όχι μόνο πάθος, αλλά και τη χαρισματική ικανότητα να παίρνει το κοινό μαζί του στην ολισθηρή του διαδρομή.

Ο Σπύρος Σουρβίνος (Φίλιππος) είναι ο κάποτε εκλεκτός, ο πιστός και υπάκουος πρωταγωνιστής που ασφυκτιά μέσα στα στενά όρια που έχει γι’ αυτόν προκαθορίσει ο “σοφός” και “παντογνώστης” δάσκαλος. Συχνά χάνει την ισορροπία και αμφιταλαντεύεται, προσπαθεί να σταθεί στα πόδια του και πάλι πέφτει, μέχρι τη στιγμή που αυθόρμητα εκρήγνυται διεκδικώντας να ακουστεί η δική του αλήθεια αλλά και να του δοθεί αυτό που του αναλογεί. Στέκεται απέναντι στον μέντορά του και υψώνει ανάστημα, κάνει την προσωπική του επανάσταση, επιβάλλει την παρουσία του κερδίζει τη συμπάθεια του κοινού.

Ο Παναγιώτης Τζαφέρης (Αδάμ ή Κανένας) είναι η σιωπηλή αποκάλυψη της παράστασης. Μπορεί να μην ακούγεται καν η μιλιά του από την αρχή μέχρι το τέλος, αλλά κάθε του κίνηση, κάθε του βλέμμα και κάθε του βήμα είναι συναρπαστικά. Με την είσοδό του στη σκηνή πετυχαίνει απολύτως το ζητούμενο· την αλλαγή της προϋπάρχουσας συνθήκης άρδην και τη διαμόρφωση μιας νέας, εντελώς παράλογης αλλά υπαρκτής, πραγματικότητας. Η παρουσία του και η εισβολή του στον χώρο γίνεται καταλύτης των εξελίξεων, παίζει με τα λεπτά όρια  και αποκαλύπτει πόσο κοντά βρίσκεται η λογική με την πλήρη παράνοια.

Η Δανάη Αναστασία Γεωργούλα (Μαίρη) είναι ένα σκηνικό πολυεργαλείο. Με το πληθωρικό της ταλέντο -μουσικό, υποκριτικό και φωνητικό-, με τη χάρη των αρμονικών κινήσεων του σώματος, του διαπεραστικού βλέμματος και της ζεστής φωνής, γίνεται πόλος έλξης, καθώς κινείται με ελκυστική άνεση ανάμεσα σε τρεις άντρες, που καθένας με τον τρόπο του διεκδικεί ένα μέρος (αν όχι την αποκλειστικότητα) στη ζωή της και στην καρδιά της. Και εκείνη είναι τόσο δοτική που κανένας δεν μένει παραπονεμένος.

 

Συνοψίζοντας:

Πρόκειται για μία “δοκιμή”, όπως τη χαρακτηρίζει και ο σκηνοθέτης, που καταλήγει σε αίσιο τέλος ή σε μια νέα ελπιδοφόρα οπτική, μιας και κάθε θεατής έχει το αναφαίρετο δικαίωμα της προσωπικής προσέγγισης. Μέσα από το αλληγορικό κείμενο και την επί σκηνής μεταφορά του, μπορούμε να κρατήσουμε την ουσία: Το θέατρο, όπως και η ζωή, δεν είναι απλώς ανάθεση ρόλων από κάποιους “επαΐοντες”. Είναι ευθύνη προσωπική, είναι οι μικρές ή μεγάλες επαναστάσεις με τις ήττες και τις νίκες που καθένας οφείλει στον εαυτό του, ώστε να αυτοπροσδιορίζεται κάθε στιγμή και να προσαρμόζεται στα δεδομένα με επίγνωση της πραγματικότητας.

 

Η ταυτότητα της παράστασης:

Διασκευή – Σκηνοθεσία: Γιώργος Δάμπασης

Βοηθός σκηνοθέτη: Ευαγγελία Γκουντίου

Φωτισμοί: Αλέξανδρος Αλεξάνδρου

Σκηνικά και Κουστούμια: Έμιλυ Κουκουτσάκη

Φωτογραφίες: Γιάννης Πρίφτης

Επικοινωνία: Γιώτα Δημητριάδη

 

Παίζουν:  Βασίλης Ζαφειρόπουλος, Σπύρος Σουρβίνος, Παναγιώτης Τζαφέρης και Δανάη Αναστασία Γεωργούλα.

Πληροφορίες:

Παραστάσεις: Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00

Θέατρο Αργώ, Ελευσινίων 13-15, Αθήνα 104 37

(Στάση Μετρό Μεταξουργείο)

Τηλέφωνο: 2105201684

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: “Optansia & Guerrilla” - στο fractal