"Ο χώρος κλιματίζεται" του Τάκη Ιβόπουλου - κριτική ποιητικού έργου

 

Τάκης Ιβόπουλος – Ο χώρος κλιματίζεται

από την «Εκδοτική Άνεμος» – ISBN 978-960-642-144-0

 

Γράφει ο Δημήτρης Φιλελές

 

Με τον πρωτότυπο και ελκυστικό τίτλο «Ο χώρος κλιματίζεται» μας προσκαλεί ο Τάκης Ιβόπουλος στο ποιητικό του σύμπαν, επιχειρώντας εξαρχής να δημιουργήσει ευνοϊκή προδιάθεση συμπόρευσης στον αναγνώστη. Με λόγο μεστό και λιτό, με γλώσσα στρωτή, με εγκρατή λυρισμό, με σαφήνεια νοημάτων και μηνυμάτων, ο ποιητής μας προσκαλεί να συνταξιδέψουμε στον κόσμο των ορατών αλλά και των οραμάτων, του πραγματικού αλλά και του ονειρικού, του αισθητού αλλά και του ανεπαίσθητου που κάνει, τελικά, τη διαφορά.

Ποιήματα σε στίχο ελεύθερο, που εύκολα ο αναγνώστης εξοικειώνεται μαζί τους, καθώς η γραφή διαθέτει εσωτερική ταχύτητα ροής και ενισχύει την επιθυμία της προσέγγισης του έργου με μια ανάσα. Επειδή, στην πραγματικότητα, οι τίτλοι χρησιμοποιούνται μόνο ως προειδοποιητικά σήματα ότι γίνεται μετάβαση από τη μια σκέψη στην επόμενη ή από μια θεματική ενότητα σε μια άλλη, χωρίς όμως ποτέ να διακόπτεται το υπόβαθρο της ενιαίας εικόνας και της συνολικής αντίληψης των πραγμάτων.

Έχοντας ολοκληρώσει την ανάγνωση, διαπιστώνουμε ότι ο ποιητής με ειλικρίνεια και δίχως υπονοούμενα μας παραδίνεται όχι ως κρινόμενος αλλά ως εξομολογούμενος· όχι για να λάβει άφεση (δεν τη χρειάζεται), αλλά για να ιδωθεί στην πραγματική του διάσταση και η ύπαρξη του –φυσική και πνευματική– να εκτιμηθεί όπως ακριβώς είναι. Μπορούμε να πούμε ότι πρόκειται για μια ποιητική αυτοβιογραφία που προκύπτει ως εσωτερική ανάγκη, καθώς ο δημιουργός μας ενημερώνει ότι έχει ήδη διανύσει μισόν αιώνα ζωής.

Μελετώντας το έργο, ανακαλύπτουμε τις επιμέρους νοηματικές ενότητες, τις σήραγγες μέσα από τις οποίες διέρχεται ο Ιβόπουλος, κατευθυνόμενος πάντοτε προς το ποθητό φως.

 

* Το προσωπικό όραμα της ελευθερίας μέσα από την ποίηση

Από το πρώτο κιόλας ποίημα ο δημιουργός μας φέρνει σε επαφή με τους πνευματικούς συνοδοιπόρους του· με τον Ρίτσο, τον Ελύτη, τον Καβάφη, τον Καββαδία και όλους εκείνους που τον μύησαν και τον ταξίδεψαν στις μυστικές διαδρομές της ποιητικής μαγείας. Μέσα από τον λόγο τους αντιλαμβάνεται την ουσία της ζωής, αναλαμβάνει το μέγεθος της ευθύνης που του αναλογεί στον πεπερασμένο κόσμο και αναρωτιέμαι αν το τέλος του θα έρθει με έναν γδούπο ή με έναν λυγμό.

Όσο, όμως, υπάρχει η βεβαιότητα του τέλους, άλλο τόσο υπάρχει και η απόσταση που καθένας μας θα κατορθώσει να διανύσει και οι μάχες που θα επιλέξει να δώσει, γνωρίζοντας πως είναι ο θάνατος που μάχεται για τη ζωή.

* Πώς βλέπει ο ποιητής τη ζωή;

Οι ελπίδες για τον ποιητή είναι μια χίμαιρα,  μια άγρια αγέλη που ορίζει την ανθρώπινη ματαιότητα. Και αν βρούμε το θάρρος να τις εξοντώσουμε, θα μας απομείνει η αγάπη ως προοπτική. Κάπως έτσι ξεκινά το ταξίδι των διασταυρώσεων με την τυχαιότητα, κατά τον ποιητή, να παίζει κυρίαρχο ρόλο, αφού ακόμα και οι κάποτε άγγελοι των λογισμών μας καταλήγουν έκπτωτοι και μας συμπαρασύρουν:

Πέφτουν μαζί μας / όχι από αγάπη μας ούτε κι από μίσος... / Από περιέργεια.

* Η κίνηση στον χώρο και τον χρόνο

Τόπος συνάντησης των χαρακτήρων του ποιητή η δική του Μαύρη Αθήνα, ένας άγονος αγρός χωρίς μόνιμους κατοίκους, όπου οι διερχόμενοι βιώνουν χωρίς ελπίδα την προσωπική αίσθηση του χρόνου.

Εκεί ο ασπρομάλλης γέροντας του μαθαίνει την αξία της πτώσης, που μόνο αυτή μπορεί να τον οδηγήσει στην πτήση. Εκεί και ο σκυφτός αχθοφόρος που ορθώνεται όταν βάζει φωτιά και καίει Ένα τεράστιο μαύρο Εγώ. Εκεί και η νύχτα με τα ξωτικά της που άνθρωποι λέγονταν κάποτε, αλλά και με τη μορφή της γυναίκας που μέσα στο σκοτάδι ακτινοβολεί ερωτικό κόκκινο χρώμα.

Ακόμα και στο γύρισμα της μέρας, το σκοτάδι βαραίνει των περαστικών τα βλέμματα στον αργαλειό της ζωής. Χρειαζόμαστε πολλή πίστη στο φως για να το αντέξουμε!

Μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο κινούνται οι οραματιστές, οι καλλιτέχνες που προσπαθούν να δώσουν ζωή στο άψυχο και δίνουν μάχη για να μιλήσουν για όσα δεν λέγονται, να γίνουν απαντήσεις σε μελλοντικά ερωτήματα.

Όμως ο ορυμαγδός των κοινών θνητών εξακολουθεί να ματαιοπονεί επιζητώντας τον έλεγχο των ακίνητων πραγμάτων, αργώντας πολύ να αντιληφθεί ότι δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια μαριονέτα των θεών. Γιατί η ουσία της ζωής βρίσκεται στην αδιάκοπη κίνηση, στη ροή που μας απαλλάσσει από τη στατικότητα και οδηγεί τις ψυχές στην αθανασία. Και μόνο τα ποτάμια που χύνονται στη θάλασσα μα δεν πεθαίνουν και τα ποιήματα που γίνονται ζωή και πάντα επιστρέφουν μπορούν να μας δείξουν τον δρόμο.

* Μια μάχη χωρίς νικητή

Ο ποιητής, με βήμα σταθερό, οδοιπορεί και αναζητά την αλήθεια – όχι την κατ’ ανάγκη κοινή αλήθεια ως κοινή παραδοχή, αλλά τη δική του, τη διαμορφωμένη από τα προσωπικά του βιώματα. Σώμα και πνεύμα αντιμάχονται αμείλικτα, δίνοντας τιτάνιο αγώνα επικράτησης ή συνύπαρξης· ποιος ξέρει;

Συναρπαστική η κραυγή: Είμαι ο Προμηθέας / δεμένος στον βράχο της Ύλης.

Κι εκείνο το ταξίδι για την Ιθάκη θα γίνει άραγε ποτέ; Και ποιος θα το τολμήσει; Σκοτεινή πια και απόμακρη και ερημική, θέλγητρα δεν έχει πια για τους πολλούς. Μα πάντα ένας Οδυσσέας θα ξεχωρίσει μέσα από το πλήθος για να κρατήσει τη φλόγα της περιπλάνησης ζωντανή.

Ένας ποιητής θα αξιωθεί – με μια πυξίδα που δεν δείχνει τον Βορρά και με την Ιφιγένεια, το τελευταίο πλοίο – να γευτεί τα αρώματα των τόπων και των ανθρώπων δίχως να δρέψει καρπούς και πλούτη, δίχως τίποτα από εκεί να ξεριζώνει, δίχως εκείνος πουθενά να ριζώνει, μέχρι να αγγίξει το όραμά του και Εκεί την Ιφιγένεια να θυσιάσει.

* Τα αόρατα και τα ορατά

Από τον κόσμο των ιδεών ο ποιητής επιστρέφει στην επώδυνη πραγματικότητα. Οι αναζητήσεις του παραμονεύουν αναπάντητες και ολοζώντανες, οι παιδικοί φόβοι ενεδρεύουν,  ενώ η κάθαρση παραμένει το ζητούμενο, γιατί μόνο έτσι θα απολαύσει τη στοργή μιας αέρινης αγκαλιάς και μιας φωνής που θα του ψιθυρίσει μη φοβάσαι / γιατί όλα έχουν ήδη συμβεί. Γιατί έτσι και τα σκοτεινά σημεία, τα αγκάθια και τα δάκρυα, θα γίνουν στο πρόσωπο ένα χάδι.

Και ενώ όλοι και όλα γύρω του κινούνται βιαστικά, ο ποιητής επιλέγει να γίνει υπομονετικός παρατηρητής ενός ανάξιου κόσμου, να απολαύσει τη φθορά, καθώς τον ρήμαξε η ελπίδα των πολλών. Νικημένος από την απουσία, στρέφεται και βιώνει το όνειρο. Και καθώς Η τυφλότητα είναι πλέον προτεραιότητα, το αόρατο μεταμορφώνεται σε υπαρκτό.

Με την περιπλάνηση να κατευθύνεται από το Γκάζι στην Πλατεία Βάθης, όπου η ανθρωπομάζα αναζητά στα σκουπίδια το χαμένο Ελντοράντο και των ανθρώπινων ερειπίων Τα όνειρα καίγονται το καλοκαίρι / και οι στάχτες μοιράζουν τη ζωή.

* Εσωστρεφείς αναπολήσεις

Με την αίσθηση της πικρίας, ο ποιητής στρέφεται και πάλι μέσα του αναπολώντας τα χαμένα μονοπάτια της αθωότητας, τις αναρριχήσεις του στις πέτρες του πεπρωμένου, τις σκιώδεις αναζητήσεις του που ταξιδεύουν απ’ το μονοπάτι της φαντασίας, τους πόθους του για τα ταξίδια, μέχρι να καταλήξει στην οριστική φυγή, μακριά από όνειρα και έρωτες ανεπίδοτους.

Όμως, ακόμα και έτσι, ένα γέλιο γυναικείο, γνώριμο, οικείο πάντα καραδοκεί, έτοιμο να τον εκτρέψει από την πορεία του. Αντιστέκεται, επιλέγει την ευεργετική μοναξιά, το φως, τα όνειρα, αυτά τα λίγα που, όταν είναι αληθινά, γίνονται πολλά. Ωστόσο, μια προσδοκία εξακολουθεί να φωτίζει σαν μικρό λυχνάρι τις πιο απόκρυφες πτυχές της ψυχής του. Γι’ αυτό συλλέγει με προσοχή τις πολύχρωμες κλωστές υφαίνοντας όνειρα για όλους. Αυτά είναι οι αποσκευές, τα όπλα, η κατάρα και η ελπίδα του. Με αυτά πορεύεται δια βίου. Και όταν επιστρέφει στην πραγματικότητα των πολλών, συμβιώνει με την ένδειξη ότι τουλάχιστον ο χώρος κλιματίζεται!

* Επιστροφή στη νυχτερινή περιπλάνηση

Πόλος έλξης η νύχτα, όπου τα ποιήματα σκοτεινιάζουν, τα λάθη χορεύουν, οι μάσκες πέφτουν και η κρίση γίνεται τόπος κοινός. Στη γνώριμη διαδρομή οι άγνωστοι δίνουν στον ποιητή την αφορμή να σμιλέψει τα λόγια του πάνω στην πέτρα και να την «πετάξει» σε όσους θελήσουν να τη σηκώσουν· τους ανήκει άλλωστε. Εκείνος έχει πλέον φτάσει στον προορισμό του· εκείνη – που τον πλημμυρίζει με την παρουσία της, αλλά και με τον φόβο της απώλειας.

* Η ζωή σαν σκηνές κινηματογραφικής ταινίας

Ήχοι και εικόνες παρεμβάλλονται και δημιουργούν «θόρυβο». Ο ποιητής καταβάλλει προσπάθεια να συλλάβει το μήνυμα του κόσμου που τον περιβάλλει, το μήνυμα της ζωής και του θανάτου, των αλλεπάλληλων εσταυρωμένων, των ελεύθερων νηπενθών, το κρίσιμο σημείο της αρχής που συμπίπτει με το τέλος και που το γέλιο σμίγει με το δάκρυ. Μέσα από τους επαναλαμβανόμενους κύκλους  επιχειρεί να απαντήσει στα «γιατί;», να αγγίξει τη γνώση, μέχρι που διαπιστώνει ότι: Κάνεις θνητός δεν θυμάται / των άλλων τα παθήματα. / Κάθε γενιά τα πάντα γνωρίζει, /  αλλά τη ζωή της μια νεφέλη την ορίζει. Και η αέναη εναλλαγή ρόλων τον οδηγεί στο αβίαστο αποκρυστάλλωμα της θεώρησης των πραγμάτων: Ο κατακτητής θα γίνει δούλος / κι ο σκλάβος κάποτε θα γίνει βασιλιάς.

* Ένα –ευτυχώς– αναπάντητο ερώτημα

Γιατί έγινε άραγε αυτό το ταξίδι; Ποια ήταν τα ερεθίσματα που ώθησαν μια ανθρώπινη ψυχή να μοιραστεί με τους εν δυνάμει αναγνώστες όλες αυτές τις σκέψεις, τις απορίες, τους προβληματισμούς; Τι άλλο από την αδιάκοπη αναζήτηση, που είναι η ουσία της ζωής; Η αίσθηση της κίνησης που δημιουργεί την αίσθηση της ύπαρξης όχι τόσο ως φυσικής παρουσίας, αλλά κυρίως ως πνευματικής υπόστασης. Στ' αλήθεια, δεν πρόκειται για ερωτήματα που ζητούν απαντήσεις για να κλείσει ένας κύκλος, αλλά για ερωτήματα που θα γεννήσουν άλλα, αναπάντεχα, απρόσμενα, για να ανοίξει ένας νέος κύκλος, όπως συμβαίνει με όλες τις αλυσιδωτές αντιδράσεις στη φύση.

Γι' αυτό και στο καταληκτικό και απολογιστικό ερώτημα του ποιητή Πότε σταματούν τα ποιήματα; επιλέγουμε και εμείς να (του) απαντήσουμε ρωτώντας: Πότε στ’ αλήθεια σταματά το ποτάμι της ζωής;

 

Συνοπτικά, από την πρώτη μέχρι και την τελευταία λέξη, από την πρώτη μέχρι και την τελευταία σκέψη, συμπλεύσαμε με τον δημιουργό, κρατηθήκαμε χέρι-χέρι σε δρόμους ανηφορικούς και κατηφορικούς, σε συνθήκες ευοίωνες ή μελαγχολικές, σε μνήμες κάποτε παράλληλες, σε αναζητήσεις πραγματικές ή φανταστικές, χωρίς όμως ούτε στιγμή να πλήξουμε ή να χάσουμε το ενδιαφέρον μας.

 

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:

Ο Τάκης Ιβόπουλος γεννήθηκε στην Αμφιάλη όπου συνεχίζει να ζει μέχρι και σήμερα. Παρακολούθησε μαθήματα υποκριτικής στον Δήμο Κερατσινίου και σπούδασε σκηνοθεσία κινηματογράφου στο Εργαστήρι Tabula Rasa. Δημιούργησε ως παραγωγός και σεναριογράφος την ταινία «Ο Σίσυφος είναι ευτυχισμένος» το 2023 και σκηνοθέτησε την ταινία «Αντέχεις στο σκοτάδι» που συμμετείχε στο 5^ο Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας «Agatha» το 2024.

Επίσης έχει συμμετάσχει ως ηθοποιός σε θεατρικές παραστάσεις και ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους, καθώς και ως βοηθός σκηνοθέτη στην παράσταση «Σαν περάσουν πέντε χρόνια» το 2023 στο θέατρο Άβατον.

Από τότε που θυμάται τον εαυτό του, γράφει ποίηση, σενάρια, πεζά και θεατρικά έργα. Αυτή είναι η πρώτη ποιητική συλλογή του.

Πηγή πρώτης δημοσίευσης: "Ο χώρος κλιματίζεται" στο fractal